Ο ψυχικός πόνος δεν είναι πεδίο για κομπογιαννίτες

Υπάρχει κάτι που με ενοχλεί βαθιά στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας.

Τους αποκαλούμε συνεχώς «ευάλωτους».

Δεν μου αρέσει αυτή η λέξη.

Δεν είμαστε ευάλωτοι. Είμαστε άνθρωποι που πονάμε.

Το γράφω και προσωπικά. Είμαι κι εγώ ένας από τους πάρα πολλούς ανθρώπους που έχουν χρειαστεί να ζητήσουν βοήθεια για την ψυχική τους υγεία. Και δεν θεωρώ ότι υπάρχει τίποτα για το οποίο πρέπει να ντρέπομαι.

Όπως δεν ντρέπεται κάποιος που πηγαίνει στον καρδιολόγο του, στον ορθοπεδικό του ή στον ενδοκρινολόγο του, έτσι δεν υπάρχει κανένας λόγος να ντρέπεται εκείνος που περνά την πόρτα ενός ψυχιάτρου ή ενός ψυχολόγου.

Γιατί ο ψυχικός πόνος είναι πόνος.

Και όποιος τον έχει γνωρίσει πραγματικά ξέρει ότι μπορεί να γίνει εξίσου βασανιστικός με τον σωματικό. Ορισμένες φορές, ίσως και περισσότερο. Δεν φαίνεται σε μια ακτινογραφία, δεν υπάρχει γύψος που να δείχνει στους γύρω σου ότι κάτι έχει σπάσει, αλλά αυτό δεν τον κάνει λιγότερο πραγματικό.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ένα τεράστιο πρόβλημα.

Γιατί εκεί όπου υπάρχει πόνος, υπάρχει και απελπισμένη αναζήτηση για ανακούφιση.

Και εκεί όπου υπάρχει αναζήτηση για ανακούφιση, εμφανίζονται συχνά και άνθρωποι έτοιμοι να πουλήσουν ελπίδα.

Η ψυχική ασθένεια δεν είναι μεταφυσική

Η υπόθεση του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε στο φως έναν ολόκληρο κόσμο που για πολλούς από εμάς παρέμενε στο περιθώριο.

«Εναλλακτικές θεραπείες», υπνοθεραπευτές, αναδρομές, «ενεργειακές» προσεγγίσεις, θεωρίες περί προηγούμενων ζωών, «ψυχικές καταλήψεις» και άνθρωποι που εμφανίζονται με τον τίτλο του «θεραπευτή» δίπλα σε ανθρώπους οι οποίοι μπορεί να αντιμετωπίζουν πραγματικά προβλήματα ψυχικής υγείας.

Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε μη συμβατική πρακτική είναι εξ ορισμού επιβλαβής. Ούτε ότι ένας ενήλικος άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να αναζητήσει όποια εμπειρία ή πρακτική επιθυμεί.

Το όριο όμως για μένα είναι απολύτως καθαρό: αρχίζει εκεί όπου η προσωπική αναζήτηση βαφτίζεται θεραπεία μιας ασθένειας.

Η κατάθλιψη δεν είναι κακή ενέργεια.

Η αγχώδης διαταραχή δεν είναι κάποιο κρυμμένο τραύμα από μια προηγούμενη ζωή.

Η κρίση πανικού δεν είναι «ψυχική κατάληψη».

Είναι καταστάσεις που η σύγχρονη επιστήμη μελετά, διαγιγνώσκει και αντιμετωπίζει.

Και οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτές δικαιούνται επιστημονικά τεκμηριωμένη φροντίδα.

Όταν ένας «θεραπευτής» μιλά για κρίσεις πανικού και ψυχοσωματικές διαταραχές

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που ήρθε στο προσκήνιο μέσα από την υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη είναι ο υπνοθεραπευτής Νάσος Κομιανός.

Το DEBATER έχει ήδη παρουσιάσει τη διαδρομή και τις δημόσιες τοποθετήσεις του.

Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει δημόσια ότι δεν είναι γιατρός ούτε κλινικός ψυχολόγος.

Κι όμως, στην ιστοσελίδα μέσω της οποίας παρουσιάζει τη δραστηριότητά του συναντά κανείς ενότητες με τίτλους όπως «Κρίσεις Πανικού-Φοβίες-Στρες» και «Ψυχοσωματικές Διαταραχές».

Για τις τελευταίες, μάλιστα, υπάρχει η προτροπή ότι εάν οι «παραδοσιακές προσεγγίσεις» δεν ήταν αποτελεσματικές, ίσως είναι η ώρα να δοκιμαστεί η ύπνωση.

Σε άλλο σημείο ο ίδιος χαρακτηρίζει την υπνοσκόπηση «εναλλακτική θεραπευτική προσέγγιση», υποστηρίζει ότι πηγαίνει στη «ρίζα του προβλήματος» και περιγράφει τη μέθοδό του ως ευρισκόμενη σε «ρήξη» με την ψυχοθεραπεία.

Δεν χρειάζεται να είμαι ούτε εισαγγελέας ούτε γιατρός για να διατυπώσω το ερώτημα που προκύπτει:

Πού τελειώνει η αυτογνωσία και πού αρχίζει η θεραπεία;

Και κυρίως:

ποιος προστατεύει έναν άνθρωπο που υποφέρει όταν δεν είναι σε θέση να διακρίνει αυτή τη γραμμή;

Μην τους λέτε «ευάλωτους»

Εδώ θέλω να επιστρέψω στη λέξη με την οποία ξεκίνησα.

«Ευάλωτοι».

Όχι.

Ένας άνθρωπος με κατάθλιψη δεν είναι κατώτερος, αδύναμος ή ανίκανος να αποφασίσει για τη ζωή του.

Ένας άνθρωπος με αγχώδη διαταραχή δεν είναι αφελής.

Ένας άνθρωπος που έχει κρίσεις πανικού δεν έχει χάσει την κρίση του.

Είναι ένας άνθρωπος που υποφέρει.

Και όταν πονάς, ψάχνεις τρόπο να σταματήσει ο πόνος.

Αυτό ακριβώς κάνει τόσο σοβαρή την ευθύνη όσων υπόσχονται —ρητά ή έμμεσα— ότι μπορούν να σε απαλλάξουν από αυτόν.

Γιατί δεν πουλάς ένα απλό προϊόν.

Πουλάς ελπίδα.

Και η ελπίδα σε έναν πονεμένο άνθρωπο είναι ίσως το ακριβότερο πράγμα που μπορείς να εμπορευτείς.

Δεν θα πήγαινες σε «εναλλακτικό καρδιολόγο»

Ας κάνουμε ένα απλό νοητικό πείραμα.

Αν ένας άνθρωπος είχε σοβαρή καρδιοπάθεια, θα δεχόμασταν κάποιον χωρίς ιατρική ιδιότητα να του υποσχεθεί ότι θα φτάσει στη «ρίζα» του προβλήματος μέσω μιας δικής του μεθόδου;

Αν κάποιος είχε καρκίνο, θα θεωρούσαμε αδιάφορο το γεγονός ότι ένας μη γιατρός χρησιμοποιεί θεραπευτική ορολογία και του προτείνει μια εναλλακτική διαδρομή;

Προφανώς όχι.

Γιατί λοιπόν εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά την ψυχική υγεία;

Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη είναι πραγματικές ψυχικές διαταραχές. Υπάρχουν διαγνωστικά κριτήρια. Υπάρχουν επιστημονικά τεκμηριωμένες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Υπάρχει, όπου ενδείκνυται, φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Υπάρχουν ψυχίατροι και ψυχολόγοι που έχουν εκπαιδευτεί επί χρόνια για να μπορούν να βοηθήσουν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχιατρική είναι αλάνθαστη. Δεν σημαίνει ότι κάθε θεραπεία λειτουργεί σε κάθε άνθρωπο. Δεν σημαίνει ότι κάθε ψυχίατρος ή ψυχολόγος είναι καλός επαγγελματίας.

Σημαίνει όμως κάτι θεμελιώδες:

υπάρχουν κανόνες, επιστημονική μέθοδος, εκπαίδευση και λογοδοσία.

Η ελπίδα δεν μπορεί να είναι εμπόρευμα χωρίς όρια

Δεν γράφω αυτό το κείμενο για να χλευάσω ανθρώπους που πιστεύουν στην ύπνωση, στην πνευματικότητα ή σε οποιαδήποτε άλλη προσωπική αναζήτηση.

Ο καθένας είναι ελεύθερος να πιστεύει ό,τι θέλει.

Γράφω για κάτι πολύ συγκεκριμένο.

Για τη στιγμή κατά την οποία ένας άνθρωπος που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική ιδιότητα πλησιάζει το πεδίο της ψυχικής νόσου και αρχίζει να χρησιμοποιεί λέξεις όπως «θεραπεία», «θεραπευόμενος», «διαταραχή» και «ρίζα του προβλήματος».

Εκεί, κατά τη γνώμη μου, η Πολιτεία οφείλει να έχει χαράξει μια γραμμή τόσο καθαρή ώστε να μην μπορεί να παρερμηνευθεί από κανέναν.

Και ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ποιος βρίσκεται απέναντί του.

Τι σπούδασε.

Ποια επαγγελματική ιδιότητα διαθέτει.

Ποιος τον εποπτεύει.

Τι ακριβώς δικαιούται να ισχυρίζεται ότι θεραπεύει.

Και πού μπορεί να απευθυνθεί αν κάτι πάει στραβά.

Ο ψυχικός πόνος χρειάζεται φροντίδα, όχι θαύματα

Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη συζήτηση που πρέπει να κάνουμε μετά την υπόθεση Μαζωνάκη.

Όχι μόνο ποιος έκανε τι σε ένα συγκεκριμένο ιατρείο.

Αλλά τι αγορά υπάρχει γύρω από τον ανθρώπινο πόνο.

Πόσοι άνθρωποι εμφανίζονται ως «θεραπευτές».

Τι υπόσχονται.

Ποιος τους ελέγχει.

Και πόσο εύκολο είναι για έναν άνθρωπο που βρίσκεται σε απόγνωση να ξεχωρίσει την επιστήμη από μια υπόσχεση που απλώς ακούγεται επιστημονική.

Εγώ έχω υπάρξει στην πλευρά του ανθρώπου που χρειάζεται βοήθεια.

Γι’ αυτό και αρνούμαι να δεχτώ ότι όποιος ζητά βοήθεια είναι «ευάλωτος».

Είναι πονεμένος. Είναι πάσχων. Και δικαιούται τον ίδιο σεβασμό, την ίδια σοβαρότητα και την ίδια επιστημονική προστασία που θα απαιτούσαμε για οποιαδήποτε άλλη ασθένεια.

Ο ψυχικός πόνος δεν είναι λιγότερο πραγματικός επειδή δεν αιμορραγεί.

Και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο όπου ο καθένας θα πουλάει τη δική του «θεραπεία».

Η ελπίδα είναι απαραίτητη.

Αλλά όταν ένας άνθρωπος υποφέρει, η ελπίδα πρέπει να συνοδεύεται από γνώση, ευθύνη και επιστήμη.

Όχι από θαύματα.