Ο Αντίλογος: Ένα λευκό λουλούδι στο ένα χέρι, ένα κινητό στο άλλο

Λευκά τριαντάφυλλα. Δάκρυα. Φωνές που έσπαγαν τραγουδώντας τις επιτυχίες του. Και πάνω από το πλήθος, ένα μικρό δάσος από κινητά τηλέφωνα.

Οι φωτογραφίες από τη λαϊκή αγρυπνία για τον Γιώργο Μαζωνάκη στη Νίκαια αποτυπώνουν, χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερη ερμηνεία, μία από τις μεγάλες αντιφάσεις της εποχής μας.

Χιλιάδες άνθρωποι πήγαν στην Αγία Τριάδα για να αποχαιρετήσουν έναν καλλιτέχνη που αγάπησαν. Να αφήσουν ένα λουλούδι, να τραγουδήσουν, να συγκινηθούν και να σταθούν για λίγο κοντά του.

Πολλοί, όμως, βρέθηκαν εκεί με το κινητό μονίμως υψωμένο.

Δεν κοιτούσαν μόνο τη στιγμή. Την κοιτούσαν μέσα από την οθόνη.

Δεν αρκεί πλέον να είμαστε κάπου

Ας είμαστε ειλικρινείς. Δεν πρόκειται για φαινόμενο που γεννήθηκε στη Νίκαια ούτε αφορά αποκλειστικά τους θαυμαστές του Μαζωνάκη.

Έχουμε μάθει να μην είμαστε απλώς παρόντες σε κάτι. Πρέπει και να καταγράψουμε ότι ήμασταν εκεί.

Δεν αρκεί να δούμε. Πρέπει να βιντεοσκοπήσουμε. Δεν αρκεί να νιώσουμε. Πρέπει να αποθηκεύσουμε. Και, πολύ συχνά, πρέπει να δημοσιεύσουμε.

Η κάμερα του κινητού έχει γίνει ταυτόχρονα μνήμη, ασπίδα και απόδειξη παρουσίας. Λες και μια στιγμή αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν μπορεί να μετατραπεί σε story, post ή βίντεο.

Ακόμη και το πένθος, μία από τις πιο προσωπικές και αδιαμεσολάβητες ανθρώπινες εμπειρίες, περνά πια μέσα από έναν φακό.

Το πένθος δεν είναι παράσταση

Δεν μπορεί και δεν πρέπει κανείς να μετρήσει τη θλίψη των ανθρώπων από το εάν κρατούσαν ή όχι ένα τηλέφωνο.

Κάποιος μπορεί να ήθελε να φυλάξει ένα τελευταίο ενθύμιο. Κάποιος άλλος να μεταδώσει την εικόνα σε έναν άνθρωπο που δεν μπορούσε να βρίσκεται εκεί. Οι περισσότεροι πιθανότατα κινήθηκαν αυθόρμητα, ακολουθώντας μία συνήθεια που έχει γίνει σχεδόν αντανακλαστική.

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι το ζήτημα.

Ότι ακόμη και μπροστά σε ένα φέρετρο, ακόμη και την ώρα του αποχαιρετισμού, το πρώτο αντανακλαστικό είναι να ενεργοποιήσουμε την κάμερα.

Το ερώτημα δεν είναι εάν αυτοί οι άνθρωποι αγαπούσαν πραγματικά τον Μαζωνάκη. Η συγκίνησή τους ήταν εμφανής. Το ερώτημα είναι εάν καταφέραμε πια να ξεχάσουμε πώς είναι να ζούμε μία στιγμή χωρίς να την καταγράφουμε.

Η πικρή ειρωνεία όσων είχε πει ο ίδιος

Στο απόσπασμα από την τελευταία τηλεοπτική συνέντευξή του, ο Γιώργος Μαζωνάκης είχε μιλήσει στον Τάσο Τρύφωνος για τη σχέση των ανθρώπων με τα κινητά και για την απόσταση που δημιουργεί η οθόνη από τη ζωντανή εμπειρία.

Η αναφορά του αποκτά σήμερα μία πικρή, σχεδόν συμβολική διάσταση.

Γιατί στην τελευταία του επιστροφή στη Νίκαια συνέβη ακριβώς αυτό: ανάμεσα στον ίδιο και σε πολλούς από εκείνους που πήγαν να τον τιμήσουν παρεμβλήθηκε μία οθόνη.

Δεν υπήρχε πια σκηνή. Δεν υπήρχαν προβολείς. Υπήρχαν λευκά λουλούδια, τραγούδια και ένα τελευταίο «αντίο».

Η οθόνη, όμως, παρέμενε εκεί.

Κρατήσαμε το αρχείο, αλλά ζήσαμε τη στιγμή;

Υπάρχει μία ακόμη αντίφαση. Σηκώνουμε το κινητό επειδή φοβόμαστε ότι η στιγμή θα χαθεί. Όσο, όμως, ασχολούμαστε με το πλάνο, την εστίαση και την καταγραφή, η ίδια η στιγμή περνά χωρίς να την έχουμε βιώσει ολόκληρη.

Μπορεί να κρατήσουμε το αρχείο για πάντα. Να μην κρατήσουμε, όμως, την αίσθηση.

Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό κόστος της διαρκούς καταγραφής: δημιουργούμε ένα τεράστιο ψηφιακό αρχείο από στιγμές στις οποίες δεν ήμασταν ποτέ απολύτως παρόντες.

Ένα «αντίο» δεν χρειάζεται να αποδειχθεί

Ο Γιώργος Μαζωνάκης δεν χρειαζόταν ακόμη ένα βίντεο για να μείνει ζωντανός στη μνήμη του κόσμου.

Είχε ήδη μείνει μέσα από τη φωνή, τα τραγούδια και τις ιστορίες που συνδέθηκαν μαζί τους. Η παρουσία του δεν εξαρτιόταν από τη χωρητικότητα ενός κινητού ούτε από τις προβολές μιας ανάρτησης.

Ίσως, λοιπόν, το πιο ουσιαστικό «αντίο» να ήταν για λίγα λεπτά πολύ πιο απλό:

Τα κινητά κάτω. Τα μάτια ψηλά. Οι φωνές ενωμένες σε ένα τραγούδι του.

Γιατί υπάρχουν στιγμές που δεν χρειάζεται να τις αποδείξουμε σε κανέναν.

Χρειάζεται μόνο να τις ζήσουμε.