«Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα», η επιστροφή στη ΔΕΘ

Υπάρχουν πολιτικές φράσεις που ξεφεύγουν από εκείνον που τις είπε και αποκτούν τη δική τους ζωή. Γίνονται σύνθημα, ειρωνεία, ιστορική υποσημείωση και, μερικές φορές, προειδοποίηση.

Μία τέτοια φράση είναι το περίφημο «Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα».

Ο Ανδρέας Παπανδρέου την εκστόμισε στις 20 Απριλίου 1989, κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης προεκλογικής συγκέντρωσης στο Περιστέρι, απαντώντας αυθόρμητα στο πλήθος που φώναζε το όνομα του τότε υπουργού Οικονομικών. Ο ίδιος ο Δημήτρης Τσοβόλας εξήγησε αργότερα ότι η προτροπή αφορούσε την προεκλογική μάχη και όχι το άνοιγμα των κρατικών ταμείων. Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια. Αυτή είναι και η εκδοχή που είχε δώσει ο ίδιος.

Μόνο που η πολιτική ιστορία δεν υπακούει πάντα στις προθέσεις των πρωταγωνιστών της. Η συγκεκριμένη ατάκα έμεινε ως συνώνυμο των παροχών χωρίς όρια, των υποσχέσεων χωρίς λογαριασμό και μιας εποχής κατά την οποία η δημοσιονομική πραγματικότητα μπορούσε να περιμένει μέχρι να κλείσουν οι κάλπες.

Τριάντα επτά χρόνια αργότερα, το σύνθημα μοιάζει να επιστρέφει.

Από το μπαλκόνι στη συνέντευξη Τύπου

Αυτή τη φορά δεν υπήρχε μπαλκόνι στο Περιστέρι. Υπήρχε η αίθουσα της συνέντευξης Τύπου στη Θεσσαλονίκη και απέναντι στους δημοσιογράφους βρισκόταν ο Νίκος Ανδρουλάκης.

Στη σημερινή παρουσία του στη ΔΕΘ, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ άνοιξε μια μεγάλη βεντάλια δεσμεύσεων: σταδιακή επαναφορά του 13ου μισθού και της 13ης σύνταξης, πιλοτική εφαρμογή τετραήμερης εργασίας, κατάργηση του 13ώρου, παρεμβάσεις για τα «κόκκινα» δάνεια και γενικευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις.

Σε μια κοινωνία που πιέζεται από την ακρίβεια, τη στεγαστική κρίση, τους χαμηλούς μισθούς και τη φορολογική επιβάρυνση, όλα αυτά ακούγονται ευχάριστα. Κάποια μπορεί να είναι και αναγκαία. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι εάν οι πολίτες θέλουν περισσότερα χρήματα, μικρότερους φόρους και λιγότερες ώρες εργασίας.

Προφανώς και τα θέλουν.

Το πολιτικό ερώτημα είναι εάν μπορούν να γίνουν όλα μαζί, πότε μπορούν να γίνουν και, κυρίως, ποιος θα τα πληρώσει.

Πρόγραμμα δεν είναι ένας κατάλογος επιθυμιών

Η κοινωνική πολιτική δεν αποτελεί δημοσιονομικό αμάρτημα. Ούτε η εκάστοτε κυβέρνηση διαθέτει το μονοπώλιο της σοβαρότητας. Έχει και η ίδια καταφύγει επανειλημμένα σε πακέτα μέτρων, έκτακτα επιδόματα και εξαγγελίες με σαφές πολιτικό αποτύπωμα.

Αυτό, όμως, δεν απαλλάσσει την αντιπολίτευση από την υποχρέωση να παρουσιάζει καθαρές και εφαρμόσιμες προτάσεις.

Ένα κόμμα που ζητά να κυβερνήσει δεν αρκεί να λέει «ναι» σε κάθε κοινωνικό αίτημα. Πρέπει να εξηγεί ποιο μέτρο προηγείται, πόσο κοστίζει, από ποια έσοδα θα χρηματοδοτηθεί και τι θα συμβεί εάν οι προβλέψεις για την ανάπτυξη δεν επιβεβαιωθούν.

Η επίκληση ενός «κοστολογημένου προγράμματος» δεν αρκεί. Η κοστολόγηση πρέπει να βρίσκεται μπροστά στον πολίτη, σε έναν απλό και ελέγξιμο πίνακα:

• Ποιο είναι το ετήσιο κόστος κάθε παρέμβασης;
• Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής;
• Ποια μόνιμα έσοδα θα την καλύψουν;
• Ποια υπόσχεση θα μετατεθεί εάν τα δημόσια οικονομικά δεν εξελιχθούν όπως προβλέπεται;

Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, το πρόγραμμα κινδυνεύει να μοιάζει περισσότερο με κατάλογο επιθυμιών παρά με σχέδιο διακυβέρνησης.

Η εύκολη μέθη της πλειοδοσίας

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι και πολιτικό.

Στην προσπάθειά του να πιέσει την κυβέρνηση και ταυτόχρονα να μη χάσει χώρο από τον Αλέξη Τσίπρα και τις κινήσεις που αναπτύσσονται στα αριστερά του, ο Νίκος Ανδρουλάκης κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια δημοπρασία υποσχέσεων.

Ποιος θα δώσει περισσότερα; Ποιος θα επαναφέρει περισσότερα; Ποιος θα μειώσει περισσότερους φόρους; Ποιος θα υποσχεθεί περισσότερες παροχές σε περισσότερες κοινωνικές ομάδες;

Αυτό το γήπεδο είναι πολιτικά δελεαστικό, αλλά ιστορικά επικίνδυνο. Διότι στη δημοπρασία κερδίζει συνήθως εκείνος που υπόσχεται τα περισσότερα, ενώ τον λογαριασμό τον παραλαμβάνει πάντοτε κάποιος άλλος.

Και αυτός ο «άλλος» είναι, αργά ή γρήγορα, ο φορολογούμενος.

Η ευκαιρία και η παγίδα για το ΠΑΣΟΚ

Το ΠΑΣΟΚ έχει πράγματι μια πολιτική ευκαιρία. Μπορεί να παρουσιάσει μια διαφορετική πρόταση διακυβέρνησης, με ισχυρότερο κοινωνικό κράτος, δικαιότερη φορολογία και μεγαλύτερη προστασία της εργασίας.

Για να το πετύχει, όμως, πρέπει να πείσει ότι έχει διδαχθεί από την Ιστορία και ότι δεν επαναφέρει απλώς το λεξιλόγιο μιας άλλης εποχής.

Η χώρα δεν χρειάζεται ακόμη έναν πλειοδότη. Χρειάζεται προτεραιότητες, αριθμούς, επιλογές και την πολιτική εντιμότητα να ειπωθεί ότι δεν μπορούν να γίνουν όλα ταυτόχρονα.

Εάν ο Νίκος Ανδρουλάκης θέλει να εμφανιστεί ως αυριανός πρωθυπουργός, η επόμενη παρουσίασή του δεν χρειάζεται ακόμη μία υπόσχεση. Χρειάζεται έναν πίνακα με τέσσερις στήλες: μέτρο, κόστος, χρηματοδότηση, χρονοδιάγραμμα.

Διαφορετικά, το «Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα» έχει ήδη επιστρέψει.

Χωρίς τον Τσοβόλα, χωρίς το μπαλκόνι του 1989, αλλά με την ίδια εύκολη μέθη του χειροκροτήματος.

Ο Αντίλογος