Κύριε Σαμαρά, η εξωτερική πολιτική δεν ασκείται με κραυγές

Η επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης αποτελεί αναμφίβολα μια αρνητική εξέλιξη για τα ελληνικά συμφέροντα. Δεν είναι όμως ούτε η πρώτη φορά που η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο ούτε, πολύ περισσότερο, απόδειξη ότι η ελληνική διπλωματία έχει εγκαταλείψει το πεδίο.

Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς επέλεξε να αντιδράσει με μια ιδιαίτερα σκληρή δήλωση, καταλογίζοντας ευθύνες στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Γιώργο Γεραπετρίτη.

«Τα δραματικά γεγονότα της Λιβύης εκθέτουν ανεπανόρθωτα τον κ. Γεραπετρίτη», υποστήριξε, ζητώντας ουσιαστικά την απομάκρυνση του υπουργού Εξωτερικών.

Και κατέληξε με τη γνωστή αιχμή του για τα «δήθεν ήρεμα νερά» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι απλό: Ποια θα ήταν η αποτελεσματικότερη ελληνική αντίδραση; Μια νέα περίοδος έντασης με την Τουρκία ή η συγκρότηση ενός ισχυρού διπλωματικού μετώπου που θα απορρίπτει τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις;

Η Ευρώπη δεν έμεινε σιωπηλή

Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην απόφαση της λιβυκής Βουλής υπήρξε σαφής.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επανέλαβαν ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κύπρο.

Ας μην υποτιμούμε τη σημασία αυτής της τοποθέτησης.

Όταν οι δύο κορυφαίοι θεσμικοί εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης απορρίπτουν τη νομιμότητα μιας συμφωνίας που η Άγκυρα θεωρεί κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής της, αυτό αποτελεί ουσιαστικό διπλωματικό δεδομένο.

Δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα λύθηκε. Δεν σημαίνει ότι η Τουρκία θα εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της. Σημαίνει, όμως, ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται μόνη απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Και αυτό δεν μπορεί να διαγράφεται από τη δημόσια συζήτηση επειδή δεν εξυπηρετεί ένα συγκεκριμένο πολιτικό αφήγημα.

Ακόμη και το ΠΑΣΟΚ ζητά ευρωπαϊκή δράση, όχι απομόνωση

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η παρέμβαση του ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ και αντιπροέδρου των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, Γιάννη Μανιάτη, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο κ. Μανιάτης καταδίκασε την επικύρωση του μνημονίου και ζήτησε άμεση και σκληρή ευρωπαϊκή αντίδραση.

«Η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων των Κρατών Μελών είναι και ευρωπαϊκή ευθύνη. Και αυτή κρίνεται στην πράξη», τόνισε.

Πρόκειται για μια παρέμβαση που αναγνωρίζει τη σοβαρότητα της εξέλιξης, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει την ευρωπαϊκή διάσταση της απάντησης.

Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ υπογράμμισε επίσης τη σημασία της στήριξης στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, GSI, και στον αγωγό φυσικού αερίου EastMed.

Δύο έργα που συνδέονται όχι μόνο με την ενέργεια, αλλά και με την παρουσία της Ευρώπης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι ποιος θα χρησιμοποιήσει τις βαρύτερες εκφράσεις απέναντι στην Τουρκία.

Το ζητούμενο είναι πώς οι ελληνικές θέσεις θα αποκτήσουν ακόμη ισχυρότερο ευρωπαϊκό έρεισμα.

Η Κύπρος στέκεται στην ίδια γραμμή

Εξίσου ξεκάθαρη υπήρξε η αντίδραση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το υπουργείο Εξωτερικών της Κύπρου καταδίκασε την απόφαση της λιβυκής Βουλής, χαρακτηρίζοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο.

Η Λευκωσία επισήμανε ότι το συγκεκριμένο κείμενο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντιβαίνει στις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Η κοινή νομική και διπλωματική θέση Ελλάδας και Κύπρου είναι ένα ακόμη στοιχείο που δεν πρέπει να παραγνωρίζεται.

Η Ανατολική Μεσόγειος δεν προσφέρεται για εύκολα συνθήματα. Απαιτεί συντονισμό, συμμαχίες, διάρκεια και σταθερότητα.

Οι κινήσεις της Αθήνας και η πραγματική δοκιμασία

Η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε επισήμως στην επικύρωση του μνημονίου, με το υπουργείο Εξωτερικών να επισημαίνει ότι «η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν».

Την ίδια ημέρα, ο Γιώργος Γεραπετρίτης επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, με αντικείμενο τις εξελίξεις και τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής.

Η Αίγυπτος δεν είναι τυχαίος συνομιλητής. Είναι η χώρα με την οποία η Ελλάδα έχει υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, διαμορφώνοντας ένα σημαντικό διπλωματικό και νομικό αντίβαρο στις τουρκικές διεκδικήσεις.

Βεβαίως, ούτε μια τηλεφωνική επικοινωνία ούτε μια ευρωπαϊκή δήλωση αρκούν από μόνες τους.

Η κυβέρνηση θα κριθεί από τη συνέχεια: από τη διατήρηση της ευρωπαϊκής στήριξης, την αποτελεσματικότητα των διπλωματικών της επαφών και την προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην πράξη.

Αυτός είναι ο ουσιαστικός έλεγχος που οφείλει να ασκείται στην εξωτερική πολιτική.

Κύριε Σαμαρά, η ανησυχία είναι θεμιτή – Η καταστροφολογία όχι

Ο Αντώνης Σαμαράς έχει κάθε δικαίωμα να διαφωνεί με την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης.

Έχει επίσης το πολιτικό βάρος και την εμπειρία ενός πρώην πρωθυπουργού, ώστε οι παρεμβάσεις του να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.

Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, οι τοποθετήσεις του οφείλουν να συνοδεύονται από συγκεκριμένες εναλλακτικές προτάσεις.

Τι θα έπρεπε να είχε πράξει διαφορετικά η Αθήνα; Ποιες κινήσεις θα μπορούσαν να αποτρέψουν την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου; Και ποια στρατηγική θα διασφάλιζε καλύτερα τα ελληνικά συμφέροντα;

Η απαίτηση αποπομπής του υπουργού Εξωτερικών μπορεί να αποτελεί σαφή πολιτική θέση. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της ολοκληρωμένη διπλωματική στρατηγική.

Όσο για τα «ήρεμα νερά», κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία ισοδυναμεί αυτομάτως με υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις.

Ο διάλογος δεν καταργεί τις διαφωνίες. Ούτε η αποφυγή μιας κρίσης σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί οι απειλές.

Αντίστοιχα, η διπλωματική ένταση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη αποφασιστικότητας.

Η Ελλάδα χρειάζεται εξωτερική πολιτική που να συνδυάζει τη σταθερότητα με την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της. Όχι μια διαρκή δημόσια αναμέτρηση για το ποιος εμφανίζεται περισσότερο ανυποχώρητος.

Η εθνική θέση είναι ισχυρότερη όταν δεν γίνεται πεδίο εσωτερικών λογαριασμών

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει μια σοβαρή πρόκληση.

Η επικύρωσή του από τη Βουλή της Λιβύης δεν πρέπει να υποβαθμιστεί και η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να συνεχίσει τις διπλωματικές της προσπάθειες.

Όμως η ευρωπαϊκή αντίδραση, η θέση της Κύπρου και η παρέμβαση του Γιάννη Μανιάτη αποδεικνύουν κάτι σημαντικό: υπάρχει περιθώριο διαμόρφωσης ενός ευρύτερου μετώπου υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου, πέρα από τα στενά όρια της ελληνικής εσωτερικής αντιπαράθεσης.

Αυτό το μέτωπο αξίζει να ενισχυθεί.

Η εξωτερική πολιτική δεν κρίνεται από την ένταση μιας δήλωσης, αλλά από το αποτέλεσμα των κινήσεων που ακολουθούν.

Και σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων, η Ελλάδα έχει περισσότερα να κερδίσει από τη διπλωματική συνέπεια και τις διεθνείς συμμαχίες παρά από έναν νέο κύκλο εσωτερικών πολιτικών συγκρούσεων.