Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ευρωπαϊκό μέτωπο κατά της συμφωνίας – Διπλωματικός μαραθώνιος της Αθήνας με Κύπρο και Αίγυπτο

Ενιαίο διπλωματικό μέτωπο απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο διαμορφώνεται μετά την επικύρωσή του από το Κοινοβούλιο της Λιβύης, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να απορρίπτει κατηγορηματικά τη συμφωνία, την Κύπρο να προχωρά σε επίσημη καταδίκη και την Αθήνα να εντείνει τις επαφές της με τη Λευκωσία και το Κάιρο.

Με κοινή δήλωσή τους, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισαν το τουρκολιβυκό μνημόνιο «άκυρο και ανίσχυρο», επαναβεβαιώνοντας την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς Ελλάδα και Κύπρο.

Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε διαδοχικές τηλεφωνικές επικοινωνίες με τους ομολόγους του σε Κύπρο και Αίγυπτο, με επίκεντρο τις επιπτώσεις της συμφωνίας στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Ηχηρή παρέμβαση της ΕΕ: «Άκυρο και ανυπόστατο το τουρκολιβυκό μνημόνιο»

Με κοινή δήλωσή τους, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εξέφρασαν τη βαθιά λύπη τους για την επικύρωση του μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο.

Οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπενθύμισαν ότι η θέση της ΕΕ, όπως είχε διατυπωθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019, παραμένει αμετάβλητη.

Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη.

Η φράση με ιδιαίτερη διπλωματική βαρύτητα είναι η ρητή επαναβεβαίωση της αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.

Παράλληλα, οι Φον ντερ Λάιεν και Κόστα επανέλαβαν την αντίθεση της ΕΕ σε εξωτερικές παρεμβάσεις στη Λιβύη.

Η ευρωπαϊκή τοποθέτηση έρχεται να προστεθεί στην ελληνική αντίδραση, καθιστώντας σαφές ότι η έγκριση του μνημονίου από τη Βεγγάζη δεν συνεπάγεται αναγνώρισή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κύπρος: «Παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Στην καταδίκη της απόφασης του λιβυκού κοινοβουλίου προχώρησε και το υπουργείο Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας, επισημαίνοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.

Σύμφωνα με τη Λευκωσία, η συμφωνία αντίκειται στις αναγνωρισμένες αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του εθιμικού διεθνούς δικαίου, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.

«Το υπουργείο Εξωτερικών εξακολουθεί να θεωρεί το εν λόγω “μνημόνιο” παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο, το οποίο δεν παράγει, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση.

Η κυπριακή τοποθέτηση ευθυγραμμίζεται με την ελληνική θέση και την κοινή δήλωση της ευρωπαϊκής ηγεσίας, ενισχύοντας το διπλωματικό μέτωπο απέναντι στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης.

Γεραπετρίτης: Διαδοχικές επικοινωνίες με Κύπρο και Αίγυπτο

Σε διαδοχικές διπλωματικές επαφές προχώρησε την Τρίτη (20/10) ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο και τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι.

Σύμφωνα με την ενημέρωση του ελληνικού ΥΠΕΞ, στο επίκεντρο της συνομιλίας με τον Κωνσταντίνο Κόμπο βρέθηκαν «οι εξελίξεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».

Αντίστοιχα, κατά την επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, η συζήτηση επικεντρώθηκε στις εξελίξεις γύρω από το μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης και τις επιπτώσεις του στην περιφερειακή ασφάλεια.

Η κινητοποίηση της ελληνικής διπλωματίας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει τον συντονισμό της με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, με τις οποίες μοιράζεται κοινές ανησυχίες για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες κοινές πρωτοβουλίες που να προέκυψαν από τις τηλεφωνικές συνομιλίες.

Τι άλλαξε στη Λιβύη και γιατί η απόφαση προκαλεί ανησυχία

Η συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 από την Άγκυρα και την τότε διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης.

Ωστόσο, για χρόνια δεν είχε την έγκριση της Βουλής των Αντιπροσώπων στην ανατολική Λιβύη, η οποία συνδέεται με το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Η απόφαση της Τρίτης σηματοδοτεί ουσιαστική μεταβολή της στάσης της ανατολικής λιβυκής πλευράς απέναντι στην Τουρκία.

Μάλιστα, το λιβυκό κοινοβούλιο αναίρεσε και προηγούμενη απόφασή του, του 2020, για διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η εξέλιξη αποτυπώνει τη σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη, παρά την προηγούμενη αντιπαράθεση της Άγκυρας με τις δυνάμεις του Χαφτάρ.

Για την Αθήνα, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η πολιτική μεταστροφή στη Βεγγάζη, αλλά και η ενδεχόμενη αξιοποίηση της συμφωνίας για τη διεκδίκηση θαλάσσιων περιοχών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η απάντηση του ελληνικού ΥΠΕΞ: «Η γεωγραφία δεν αλλάζει»

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την απόφαση της λιβυκής Βουλής, επαναλαμβάνοντας ότι το μνημόνιο αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά το ΥΠΕΞ.

Σύμφωνα με την ελληνική θέση, Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η Αθήνα υποστηρίζει επίσης ότι το μνημόνιο αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης, στην υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Το ΥΠΕΞ υπενθύμισε τις συμφωνίες οριοθέτησης που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία, ενώ γνωστοποίησε ότι έχουν ήδη ενημερωθεί οι εταίροι και οι σύμμαχοι της χώρας.

«Η Ελλάδα […] θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων», υπογράμμισε.

Διαβάστε αναλυτικά στο DEBATER: Τουρκολιβυκό μνημόνιο – Η απάντηση του ΥΠΕΞ στη Λιβύη και η αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Τηλεφωνική επικοινωνία Γεραπετρίτη με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών

Στο πλαίσιο των διπλωματικών επαφών, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης επικοινώνησε τηλεφωνικά την Τρίτη με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του ελληνικού ΥΠΕΞ στην πλατφόρμα Χ:

«Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις εξελίξεις γύρω από το Μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης και τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».

Η Αίγυπτος έχει επίσης αντιταχθεί στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και έχει υπογράψει με την Ελλάδα συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ από το 2020.

Η τηλεφωνική επικοινωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα των νέων κινήσεων της λιβυκής πλευράς, χωρίς ωστόσο να έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες κοινές πρωτοβουλίες από τους δύο υπουργούς.

Διαβάστε επίσης: Γεραπετρίτης – Αμπντελάτι: Τι συζήτησαν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Παρέμβαση Σαμαρά: Στο στόχαστρο Μητσοτάκης και Γεραπετρίτης

Η υπόθεση του τουρκολιβυκού μνημονίου προκάλεσε και πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της χώρας.

Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς άσκησε δριμεία κριτική στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Γιώργο Γεραπετρίτη για τους χειρισμούς τους στη Λιβύη.

«Τα δραματικά γεγονότα της Λιβύης εκθέτουν ανεπανόρθωτα τον κ. Γεραπετρίτη που πρόσφατα μας διαβεβαίωνε για τα ακριβώς αντίθετα. Εκθέτουν και τον Πρωθυπουργό που συμφωνεί σε όλα μαζί του, αντί να τον έχει ήδη αποπέμψει», ανέφερε στη δήλωσή του.

Ο Αντώνης Σαμαράς συνέδεσε τις εξελίξεις με τη συνολικότερη κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο, το μεταναστευτικό και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

«Κι εμείς κοιμισμένοι, κολυμπάμε πάντα στα δήθεν ήρεμα νερά με την Τουρκία…», υποστήριξε.

Πρόκειται για πολιτική κριτική του πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος αποδίδει ευθύνες στην κυβέρνηση για τη διαχείριση των γεωπολιτικών εξελίξεων.

Διαβάστε ολόκληρη την παρέμβαση: Σαμαράς κατά Μητσοτάκη και Γεραπετρίτη για Λιβύη, Τουρκία και Θράκη.

Τι σημαίνει η νέα εξέλιξη για την Κρήτη και την Ανατολική Μεσόγειο

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί εδώ και χρόνια σημείο αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς οι θαλάσσιες ζώνες που αποτυπώνει επικαλύπτουν περιοχές στις οποίες η Ελλάδα προβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα.

Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η συμφωνία παραγνωρίζει την επήρεια των νησιών, με ιδιαίτερη σημασία για την Κρήτη.

Η νέα έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενισχύει πολιτικά τη συμφωνία στο εσωτερικό της χώρας, δεν επιλύει όμως τη διεθνή νομική διαφωνία για την εγκυρότητά της.

Το ζήτημα συνδέεται και με τις ενεργειακές έρευνες νοτίως της Κρήτης, καθώς η Τουρκία έχει αμφισβητήσει δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι καλύπτει το μνημόνιο.

Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να επαναβεβαιώνει την αλληλεγγύη της προς Ελλάδα και Κύπρο, την Αθήνα να προχωρά σε διπλωματικές επαφές και την Άγκυρα να χαιρετίζει την απόφαση της λιβυκής Βουλής, η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες εισέρχεται σε νέα διπλωματική φάση.