Μενδώνη για τα κειμήλια από τη Βουλγαρία: «Πήραμε θησαυρούς και δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ – Κερδισμένη η Ελλάδα»

Στην παρουσίαση των εκκλησιαστικών κειμηλίων που επαναπατρίστηκαν από τη Βουλγαρία, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, βρέθηκε το Σάββατο (10/10) η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, η οποία υπερασπίστηκε τη συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών και απάντησε στις επικρίσεις για την παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ.

Η υπουργός αναφέρθηκε στην ιστορική και συναισθηματική αξία των αντικειμένων, υπογραμμίζοντας ότι η επιστροφή τους αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, ενώ προανήγγειλε τη συνέχιση των προσπαθειών για τον εντοπισμό και την επιστροφή και άλλων κειμηλίων που παραμένουν στη Βουλγαρία.

Τα αντικείμενα, τα οποία επέστρεψαν στην Ελλάδα έπειτα από 109 χρόνια, παρουσιάστηκαν επίσημα στο κοινό της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για 53 επιμέρους αντικείμενα που καταγράφονται σε 48 αριθμητικές εγγραφές και χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα.

Μενδώνη: «Ποιος άλλος πέτυχε επιστροφή τέτοιων κειμηλίων;»

Η Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας ιδιαίτερα σημαντική, υποστηρίζοντας ότι εξασφαλίζει την αναγνώριση της νόμιμης ιδιοκτησίας των συγκεκριμένων αντικειμένων στην ελληνική πλευρά.

«Η επιστροφή αυτών των συγκεκριμένων αναγνωρίζει την άμεση και νόμιμη ιδιοκτησία τους στην Ελλάδα. Αυτό είναι ένα από τα πολλά σημαντικά, τα οποία εξασφαλίζει η συγκεκριμένη συμφωνία», ανέφερε.

Απαντώντας στις επικρίσεις που έχουν διατυπωθεί για το περιεχόμενο της συμφωνίας, η υπουργός έθεσε το ερώτημα: «Ποιος άλλος πέτυχε επιστροφή τέτοιων κειμηλίων;»

Παράλληλα, τόνισε ότι πρόκειται για αντικείμενα με αξία που δεν περιορίζεται στην καλλιτεχνική ή θρησκευτική τους διάσταση.

«Πρόκειται για αντικείμενα ανεκτίμητης ιστορικής, πολιτιστικής και συναισθηματικής αξίας. Και λέω συναισθηματικής, διότι συνοδεύονται από επιγραφές, οι οποίες αναφέρουν ονόματα ιεραρχών, μοναχών, ηγουμένων, ακόμα και απλών τεχνητών», σημείωσε.

«Τα οστά του Σαμουήλ λένε κάτι στον ελληνικό λαό;»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η τοποθέτηση της υπουργού για την παράδοση στη Βουλγαρία των οστών του τσάρου Σαμουήλ, η οποία αποτέλεσε μέρος της συμφωνίας.

Η Λίνα Μενδώνη απέρριψε την κριτική ότι η Ελλάδα αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική της θέση, παραδίδοντας ένα ιστορικό εύρημα που είχε ιδιαίτερη συμβολική αξία για τη βουλγαρική πλευρά.

«Το Υπουργείο Πολιτισμού είχε τα οστά του Σαμουήλ, τα οποία τα δώσαμε στους Βούλγαρους. Αυτά τα συγκεκριμένα οστά λένε κάτι στον ελληνικό λαό;», διερωτήθηκε.

Όπως εξήγησε, τα οστά είχαν παραμείνει επί χρόνια στο εργαστήριο του Πολυτεχνείου και στη συνέχεια στην κατοικία του καθηγητή Νικόλαου Μουτσόπουλου, προτού παραδοθούν το 2012 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Η υπουργός υποστήριξε ότι η ανταλλαγή είχε ουσιαστικό όφελος για την ελληνική πλευρά.

«Πήραμε πολύτιμα εκκλησιαστικά και ιστορικά κειμήλια, που για τους Βουλγάρους έλεγαν πολλά, για μας λένε περισσότερα, και δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ. Ποιος είναι ο πραγματικά κερδισμένος; Νομίζω ότι ο πραγματικά κερδισμένος είναι η πατρίδα και η Εκκλησία μας», υπογράμμισε.

Η τοποθέτησή της έρχεται σε συνέχεια της πολιτικής αντιπαράθεσης που προκάλεσαν οι δηλώσεις του Αντώνη Σαμαρά για τη συμφωνία.

Ο πρώην πρωθυπουργός είχε επικρίνει την παράδοση των οστών του Σαμουήλ, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα εξασφάλισε την επιστροφή μόνο ενός μικρού μέρους των κειμηλίων που είχαν αφαιρεθεί κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα κειμήλια που ξεχώρισαν στην παρουσίαση

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, η υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα σε ορισμένα από τα αντικείμενα που επέστρεψαν στη Μακεδονία.

Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο ζεύγη εκκλησιαστικών ριπιδίων του 16ου αιώνα, κατασκευασμένα από επιχρυσωμένο ασήμι και διακοσμημένα με σμάλτο.

Το ένα ζεύγος ανήκει στη Μονή Τιμίου Προδρόμου και το άλλο στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Ξεχωρίζει επίσης το αργυρό κάλυμμα της εικόνας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, τμήματα του οποίου επιστρέφουν για να συμπληρώσουν τη λατρευτική εικόνα που βρίσκεται στο τέμπλο της μονής.

Στα αντικείμενα περιλαμβάνονται ακόμη σταυροί λιτανείας, λειψανοθήκες, άμφια, ένας επισκοπικός θρόνος και μία ξύλινη θύρα με ένθετο φίλντισι και οστό.

Ιδιαίτερο συμβολισμό έχει μία λειψανοθήκη που φέρει την ημερομηνία 25 Μαρτίου 1821.

Τα κειμήλια εκτίθενται προσωρινά στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, πριν αποδοθούν στους εκκλησιαστικούς φορείς από τους οποίους προέρχονται.

Νέες διεκδικήσεις από τη Βουλγαρία – Τι προβλέπει η δεύτερη φάση

Η Λίνα Μενδώνη ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία δεν εξαντλείται στην επιστροφή των συγκεκριμένων κειμηλίων.

Όπως ανέφερε, το επόμενο στάδιο προβλέπει πρόσβαση Ελλήνων επιστημόνων σε καταλόγους και ευρετήρια, καθώς και τη δυνατότητα εξέτασης αντικειμένων που βρίσκονται σε βουλγαρικές συλλογές.

Στόχος είναι να τεκμηριωθεί η προέλευση πρόσθετων χειρογράφων και εκκλησιαστικών αντικειμένων, ώστε να υποβληθούν νέα αιτήματα επιστροφής.

Η διαδικασία αναμένεται να ξεκινήσει στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου.

Η υπουργός αναγνώρισε ότι η προσπάθεια είναι σύνθετη, καθώς οι καταγραφές που είχαν γίνει στις μονές πριν από την αφαίρεση των αντικειμένων δεν είναι πάντοτε πλήρεις.

«Οι περιληπτικές και ενδεικτικές καταγραφές, οι ενδείξεις και οι ασάφειες στους καταλόγους των μονών πριν την κλοπή, δυσκολεύουν αυτή μας την προσπάθεια. Παρόλα αυτά, εμείς θα συνεχίσουμε», δήλωσε.

Η στάση της Εκκλησίας και το μήνυμα για τις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις

Η υπουργός αναφέρθηκε επίσης στη σημασία της συνεργασίας Πολιτείας και Εκκλησίας, καθώς τα κειμήλια προέρχονται κυρίως από ιστορικές μονές και εκκλησιαστικούς φορείς της Μακεδονίας.

Υπενθυμίζεται ότι η Ιερά Σύνοδος είχε χαιρετίσει την επιστροφή των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την ικανοποίησή της για την εξέλιξη και την ελπίδα να ακολουθήσουν και άλλοι επαναπατρισμοί.

Η συμφωνία είχε βρεθεί επίσης στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης μετά τις δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα και την επιστροφή των κειμηλίων.

Κλείνοντας την τοποθέτησή της, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι η πολιτιστική διπλωματία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

«Η Ελλάδα δεν επιδιώκει να έχει ψυχροπολεμικές σχέσεις με τους γείτονές της. Η Κυβέρνηση προωθεί το κλίμα φιλίας και συνεργασίας», σημείωσε.