Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Κοινό μέτωπο Ελλάδας, ΕΕ και αραβικών χωρών στον ΟΗΕ – «Άκυρη η συμφωνία»

Κοινή διπλωματική θέση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο διατυπώνουν στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της συμφωνίας που υπέγραψαν η Τουρκία και η Λιβύη το 2019.

Η νέα πρωτοβουλία, που έγινε γνωστή τη Δευτέρα (26/10), έρχεται λίγες ημέρες μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.

Η κοινή τοποθέτηση αναδεικνύει τη σύγκλιση των συμμετεχόντων στο ζήτημα της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, ενώ η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει το θέμα στην ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών.

Η κοινή παρέμβαση στον ΟΗΕ

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, η Ελλάδα, η ΕΕ, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατυπώνουν κοινή θέση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Η συμφωνία αμφισβητείται ως προς τη συμβατότητά της με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Η συμμετοχή χωρών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδει ευρύτερη περιφερειακή διάσταση στη διπλωματική αντίδραση.

Ωστόσο, η κοινή δήλωση των συμμετεχόντων δεν συνιστά απόφαση ή ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ούτε συνεπάγεται αυτομάτως ακύρωση της συμφωνίας από διεθνές δικαιοδοτικό όργανο.

Η προηγούμενη καταδίκη από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η νέα πρωτοβουλία ακολουθεί την κοινή δήλωση των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις 21 Οκτωβρίου, με την οποία απορρίφθηκε η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.

Στην ευρωπαϊκή τοποθέτηση επισημάνθηκε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.

Όπως είχε γράψει το DEBATER, η Αθήνα είχε ήδη προχωρήσει σε ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, επισημαίνοντας τις επιπτώσεις της κύρωσης για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Διαβάστε σχετικά: Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Χαστούκι» της ΕΕ σε Άγκυρα και Τρίπολη – Η Ελλάδα προσέφυγε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Γιατί αντιδρά η Ελλάδα στο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε το 2019 και προβλέπει οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Η Ελλάδα το έχει απορρίψει από την πρώτη στιγμή, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Σε ανακοίνωσή του στις 20 Οκτωβρίου, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα της συμφωνίας, την οποία η Αθήνα θεωρεί παράνομη, άκυρη και ανυπόστατη.

Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, εφόσον ληφθούν υπόψη τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Παράλληλα, επικαλείται τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει συνάψει με την Αίγυπτο και την Ιταλία.

Η σημασία της συμμετοχής Αιγύπτου, Μπαχρέιν και ΗΑΕ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή της Αιγύπτου, του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στη νέα κοινή τοποθέτηση.

Η Αίγυπτος έχει εκφράσει τη δική της αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία θίγει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της.

Η συμμετοχή του Μπαχρέιν και των ΗΑΕ δείχνει ότι η διπλωματική αντίδραση δεν περιορίζεται στις χώρες που έχουν άμεση γεωγραφική εμπλοκή στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών της Ανατολικής Μεσογείου.

Η κοινή παρουσία ευρωπαϊκών και αραβικών πλευρών στο πλαίσιο του ΟΗΕ αποτελεί νέα εξέλιξη στη διπλωματική αντιπαράθεση γύρω από τη συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης.

Τι αλλάζει μετά την κοινή δήλωση

Η πρωτοβουλία ενισχύει τη διεθνή προβολή των αντιρρήσεων που έχουν διατυπωθεί απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Δεν αλλάζει, ωστόσο, από μόνη της το νομικό καθεστώς της συμφωνίας, καθώς μια κοινή διπλωματική δήλωση δεν ισοδυναμεί με δεσμευτική δικαστική απόφαση.

Για την Αθήνα, η σημασία της εξέλιξης βρίσκεται στην καταγραφή κοινής θέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση και χώρες της ευρύτερης περιοχής, σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα έχει επανέλθει στο διεθνές προσκήνιο.