Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Χαστούκι» της ΕΕ σε Άγκυρα και Τρίπολη – Η Ελλάδα προσέφυγε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Ισχυρή ευρωπαϊκή αντίδραση προκαλεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, με τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εκφράζουν την έντονη δυσαρέσκειά τους και να επαναλαμβάνουν ότι η συμφωνία είναι «άκυρη και ανυπόστατη». Την ίδια ώρα, η Αθήνα προχώρησε σε διπλωματική παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που δημιουργεί η συγκεκριμένη εξέλιξη για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η κοινή δήλωση των «27» εκδόθηκε από την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, Κάγια Κάλας, στον απόηχο της απόφασης του λιβυκού Κοινοβουλίου στις 20 Οκτωβρίου 2026.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκαθαρίζει ότι το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς η συμφωνία αμφισβητεί τα δικαιώματα που απορρέουν από την παρουσία ελληνικών νησιών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ηχηρό μήνυμα από τους «27»: «Άκυρο και ανυπόστατο»

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθετεί σαφή θέση απέναντι στην απόφαση της λιβυκής Βουλής, επαναλαμβάνοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Στην κοινή δήλωση επισημαίνεται:

«Η ΕΕ εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά της για την κύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του “Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο Θάλασσα” του 2019».

Στη συνέχεια, οι «27» υπογραμμίζουν ότι η ευρωπαϊκή θέση παραμένει αμετάβλητη από το 2019.

«Η θέση της ΕΕ αναφορικά με το εν λόγω Μνημόνιο είναι σταθερή και σαφής. Όπως διατυπώθηκε στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επιβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης Τουρκίας-Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και ανυπόστατο, ενώ δεν δύναται να επιφέρει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη».

Η συγκεκριμένη διατύπωση αποτελεί το κεντρικό διπλωματικό μήνυμα των Βρυξελλών, καθώς αποσαφηνίζει ότι η κύρωση από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συμφωνία.

Ελληνική παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Παράλληλα με την ευρωπαϊκή αντίδραση, η Ελλάδα προχώρησε σε ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η κίνηση πραγματοποιήθηκε κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη.

Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας, στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων και υπό την κατηγορία «Λοιπά Θέματα» (Any Other Business – AOB).

Κατά την ενημέρωση, η ελληνική πλευρά επισήμανε τους κινδύνους που ενέχει η κύρωση του μνημονίου για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη διπλωματική προσπάθεια της Αθήνας να αναδείξει το ζήτημα σε διεθνές επίπεδο, πέρα από το πλαίσιο των διμερών σχέσεων Ελλάδας – Τουρκίας και Ελλάδας – Λιβύης.

Η ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν ισοδυναμεί με έκδοση απόφασης ή ψηφίσματος από το όργανο, αλλά αποτελεί επίσημη διπλωματική κίνηση της ελληνικής πλευράς.

Το μήνυμα της ΕΕ για την Ανατολική Μεσόγειο

Στην κοινή δήλωση γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη σεβασμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών και των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.

«Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)».

Με τη συγκεκριμένη αναφορά, οι Βρυξέλλες συνδέουν ευθέως το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου με τη συνολική ασφάλεια στην περιοχή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαιώνει επίσης τη σημασία της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας ως βασικού πλαισίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Τι σημαίνει η κύρωση του μνημονίου από τη Λιβύη

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε το 2019 και αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Από την πρώτη στιγμή, η Ελλάδα έχει απορρίψει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και παραβιάζει θεμελιώδεις κανόνες του Δικαίου της Θάλασσας.

Η νέα απόφαση της λιβυκής Βουλής επαναφέρει το ζήτημα στο προσκήνιο, δημιουργώντας πρόσθετη διπλωματική ένταση.

Όπως είχε καταγράψει το DEBATER για τις ελληνικές αντιδράσεις και τις πολιτικές προεκτάσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου, το θέμα έχει επανειλημμένα απασχολήσει τόσο την ελληνική διπλωματία όσο και την ευρωπαϊκή πλευρά.

Παράλληλα, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει τοποθετηθεί για τη συμφωνία και τη συμβατότητά της με το Διεθνές Δίκαιο, επιμένοντας στην προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η κύρωση του μνημονίου από το λιβυκό Κοινοβούλιο αποτελεί σημαντική πολιτική και διπλωματική εξέλιξη, αλλά δεν σημαίνει ότι η συμφωνία καθίσταται δεσμευτική για την Ελλάδα ή άλλα τρίτα κράτη.

Η διπλωματική σημασία της κοινής ευρωπαϊκής δήλωσης

Η σημερινή παρέμβαση της ΕΕ έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η καταδίκη της συμφωνίας διατυπώνεται εξ ονόματος και των 27 κρατών-μελών.

Η Αθήνα αποκτά έτσι μια νέα, συλλογική ευρωπαϊκή τοποθέτηση απέναντι στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Ταυτόχρονα, η παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μεταφέρει τις ελληνικές ενστάσεις στο ανώτατο όργανο των Ηνωμένων Εθνών για ζητήματα διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει την απόφαση της λιβυκής Βουλής ως ένα απλό διμερές ζήτημα μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης, αλλά ως εξέλιξη με ευρύτερες συνέπειες για τη νομιμότητα και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι επόμενες διπλωματικές κινήσεις θα δείξουν εάν η νέα κύρωση του μνημονίου θα οδηγήσει σε περαιτέρω πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.