ΑΑΔΕ: Ο αλγόριθμος Jaccard που «έκαψε» τους αχυρανθρώπους – 719 κρίκοι σε 369 ΑΦΜ
Πώς η ΑΑΔΕ συνδέει κοινές εταιρείες, διαχειριστές και συναλλαγές – Η μεγαλύτερη αρχική αλυσίδα περιλάμβανε 262 ΑΦΜ
Ένα ισχυρό ψηφιακό εργαλείο επιστράτευσε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων για να χαρτογραφήσει τις κρυφές σχέσεις ανάμεσα σε εταιρείες-φαντάσματα, διαχειριστές και πρόσωπα που εμφανίζονταν ως «αχυράνθρωποι».
Πρόκειται για τον δείκτη ομοιότητας Jaccard, ο οποίος επιτρέπει στις ελεγκτικές υπηρεσίες να μην εξετάζουν κάθε επιχείρηση απομονωμένα, αλλά να εντοπίζουν επαναλαμβανόμενες συνδέσεις ανάμεσα σε διαφορετικά ΑΦΜ.
Στην υπόθεση της Θεσσαλονίκης, η Διεύθυνση Ελεγκτικών Οικονομικών Συναλλαγών –ΔΕΟΣ– εντόπισε, σε ένα από τα επίπεδα της ανάλυσης, 719 «κρίκους» μεταξύ 369 ΑΦΜ, με τη μεγαλύτερη αλυσίδα να περιλαμβάνει 262 ΑΦΜ.
Κοινές εταιρικές συμμετοχές, διαχειριστές που επανεμφανίζονταν, ίδιες έδρες και επαναλαμβανόμενες εμπορικές σχέσεις ενώθηκαν σε ένα μεγάλο δίκτυο, το οποίο τέθηκε στη συνέχεια στο μικροσκόπιο των ελεγκτών.
Τι είναι ο δείκτης Jaccard
Ο δείκτης Jaccard χρησιμοποιείται για να μετρά πόσο μοιάζουν δύο σύνολα δεδομένων. Στην περίπτωση της ΑΑΔΕ, τα «σύνολα» μπορεί να είναι οι εταιρείες στις οποίες εμφανίζονται δύο διαφορετικά πρόσωπα ως εταίροι, μέτοχοι, διαχειριστές ή νόμιμοι εκπρόσωποι.
Ο υπολογισμός γίνεται με τον εξής τρόπο:
Jaccard = κοινές εταιρείες ÷ σύνολο διαφορετικών εταιρειών
Για παράδειγμα, εάν ένα πρόσωπο εμφανίζεται σε 15 εταιρείες και ένα δεύτερο επίσης σε 15, αλλά έχουν δέκα κοινές εταιρείες, τότε το σύνολο των διαφορετικών εταιρειών είναι:
15 + 15 − 10 = 20 εταιρείες
Οι δέκα κοινές εταιρείες διαιρούνται με τις 20 διαφορετικές:
10 ÷ 20 = 0,5 ή 50%
Αυτό σημαίνει ότι οι μισές από τις εταιρείες του συνολικού εταιρικού τους αποτυπώματος είναι κοινές. Όσο περισσότερο πλησιάζει ο δείκτης στο 1, τόσο ισχυρότερη είναι η επικάλυψη μεταξύ των δύο προσώπων.
Η υψηλή βαθμολογία, πάντως, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη φοροδιαφυγής ή συμμετοχής σε εγκληματικό κύκλωμα. Αποτελεί ένδειξη που κατευθύνει τον έλεγχο στις συγκεκριμένες εταιρείες και σχέσεις.
Οι 719 «κρίκοι» της Θεσσαλονίκης
Στη συγκεκριμένη δικτυακή χαρτογράφηση, το ΔΕΟΣ αναζήτησε ζεύγη ΑΦΜ τα οποία συνδέονταν μέσω τουλάχιστον δύο κοινών εταιρειών.
Ανάλογα με το κατώτατο όριο ομοιότητας, προέκυψαν τα εξής αποτελέσματα:
- Jaccard άνω του 5%: 719 κρίκοι μεταξύ 369 ΑΦΜ, κατανεμημένοι σε 29 ομάδες. Η μεγαλύτερη ομάδα περιλάμβανε 262 ΑΦΜ.
- Jaccard άνω του 10%: 504 κρίκοι μεταξύ 330 ΑΦΜ, κατανεμημένοι σε 60 ομάδες. Η μεγαλύτερη αριθμούσε 34 ΑΦΜ.
- Jaccard άνω του 20%: 358 κρίκοι μεταξύ 270 ΑΦΜ, κατανεμημένοι σε 77 ομάδες. Η μεγαλύτερη περιλάμβανε 13 ΑΦΜ.
Η αύξηση του ορίου λειτουργεί σαν αυστηρότερο φίλτρο. Όσο υψηλότερη ομοιότητα απαιτείται, τόσο περισσότερες αδύναμες συνδέσεις αφαιρούνται και οι μεγάλες αλυσίδες διασπώνται σε μικρότερες, αλλά ισχυρότερα συνδεδεμένες ομάδες.
Εάν, δηλαδή, ο Α συνδέεται με τον Β και ο Β με τον Γ, δημιουργείται μία αλυσίδα, χωρίς να είναι απαραίτητο ο Α να έχει άμεση σχέση με τον Γ.
Τι αναζητά το ψηφιακό «δίχτυ» της ΑΑΔΕ
Το μοντέλο ανάλυσης κινδύνου αναζητά στοιχεία που επαναλαμβάνονται σε διαφορετικές επιχειρήσεις και εταιρικά σχήματα.
Μεταξύ άλλων εξετάζονται:
- κοινά πρόσωπα που εμφανίζονται ως εταίροι, μέτοχοι, διαχειριστές ή νόμιμοι εκπρόσωποι,
- επαγγελματικές έδρες που χρησιμοποιούνται από διαδοχικές εταιρείες,
- κοινά τηλέφωνα και διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου,
- ίδιοι λογιστές ή τραπεζικοί λογαριασμοί,
- επικαλύψεις σε πελάτες και προμηθευτές,
- δεδομένα τιμολογίων από το myDATA και δηλώσεις ΦΠΑ,
- συχνές αλλαγές διαχειριστών και εταιρικής σύνθεσης,
- επιχειρήσεις που διακόπτουν τη λειτουργία τους αφήνοντας χρέη και αντικαθίστανται από νέες με διαφορετικό ΑΦΜ.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εμπορική συνέχεια. Εάν μία νέα εταιρεία εμφανιστεί στην ίδια έδρα, με τους ίδιους προμηθευτές και πελάτες μιας επιχείρησης που μόλις έκλεισε αφήνοντας απλήρωτους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, το σύστημα καταγράφει αυξημένο βαθμό κινδύνου.
Το κύκλωμα των 203 εκατ. ευρώ
Η αποκάλυψη της μεθοδολογίας έρχεται ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγάλη έρευνα για το κύκλωμα φοροδιαφυγής στη Θεσσαλονίκη με τα 4.200 ΑΦΜ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, η επιχείρηση «Αχυράνθρωποι» αφορά περισσότερες από 2.000 εταιρείες, περίπου 1.300 πρόσωπα που εμφανίζονταν ως τυπικοί εκπρόσωποι και συνολικές οφειλές άνω των 203 εκατ. ευρώ προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ.
Σοκ είχαν προκαλέσει οι αποκαλύψεις ότι ανάμεσα στους εμφανιζόμενους ως διαχειριστές βρίσκονταν ακόμη και 12 νεκροί «αχυράνθρωποι», στα στοιχεία των οποίων εξακολουθούσαν να εκδίδονται παραστατικά.
Στο επίκεντρο της έρευνας έχουν βρεθεί και καταγγελίες για υφαρπαγή προσωπικών κωδικών Taxisnet και χρησιμοποίησή τους για τη σύσταση εταιρειών στα ονόματα τρίτων. Το DEBATER είχε αποκαλύψει την υπόθεση της 37χρονης πρώην μοντέλου που φέρεται να εξασφάλιζε κωδικούς Taxisnet από πρόσωπα τα οποία εμφανίζονταν ως διαχειριστές.
Η προηγούμενη έρευνα των 380 εταιρειών
Η ΑΑΔΕ είχε εφαρμόσει και παρουσιάσει αναλυτικά την ίδια μεθοδολογία σε προηγούμενη μεγάλη έρευνα, η οποία αφορούσε 380 νομικά πρόσωπα και 205 φυσικά πρόσωπα.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, 317 επιχειρήσεις φέρονταν να «εξαφανίζονται» όταν προέκυπτε έλεγχος και να αντικαθίστανται από νέες εταιρείες με διαφορετικό ΑΦΜ.
Οι συνολικές οφειλές ανέρχονταν σε 43 εκατ. ευρώ, από τα οποία 27 εκατ. αφορούσαν φόρους και 16 εκατ. ασφαλιστικές εισφορές.
Η επεξεργασία πραγματοποιήθηκε σε τρία στάδια:
- Καταγραφή των εταιρειών και των προσώπων που συμμετείχαν στη διοίκηση ή στην ιδιοκτησία τους.
- Μέτρηση της έντασης κάθε σχέσης με τον δείκτη Jaccard.
- Δικτυακή απεικόνιση και ομαδοποίηση των συνδέσεων σε συστάδες προς περαιτέρω έλεγχο.
Ο αλγόριθμος δείχνει τον δρόμο – Οι ελεγκτές αποδεικνύουν την παράβαση
Η μεγάλη αλλαγή στους φορολογικούς ελέγχους είναι ότι οι υπηρεσίες δεν χρειάζεται πλέον να αναζητούν χειροκίνητα κάθε πιθανή σύνδεση ανάμεσα σε εκατοντάδες εταιρείες και πρόσωπα.
Το σύστημα μπορεί να αξιολογεί μεγάλο όγκο δεδομένων, να εντοπίζει ύποπτα μοτίβα και να κατατάσσει τις υποθέσεις ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου. Οι ελεγκτές κατευθύνονται έτσι στις ισχυρότερες συνδέσεις και στις εταιρείες που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη επικάλυψη.
Ο Jaccard, ωστόσο, δεν αποφαίνεται για την ενοχή κανενός. Χαρτογραφεί το δίκτυο και αναδεικνύει τα σημεία που χρειάζονται έλεγχο. Η διαπίστωση παράνομων πράξεων προκύπτει μόνο μέσα από την έρευνα, τη διασταύρωση των συναλλαγών, τα τραπεζικά δεδομένα, τα παραστατικά και τις καταθέσεις.
πηγή στην Google
Ακολούθησε το debater.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις