Πυρηνική «απόβαση» στη Σελήνη: ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα στη νέα κούρσα του Διαστήματος

Μια νέα κούρσα ισχύος βρίσκεται σε εξέλιξη στη Σελήνη, με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα να σχεδιάζουν την εγκατάσταση πυρηνικών αντιδραστήρων που θα τροφοδοτούν μόνιμες βάσεις, ερευνητικά προγράμματα και αποστολές μεγάλης διάρκειας.

Αυτή τη φορά, το μεγάλο διακύβευμα δεν είναι απλώς ποια χώρα θα στείλει πρώτη αστροναύτες ή θα υψώσει τη σημαία της στη Σελήνη⁠. Είναι ποιος θα εξασφαλίσει πρώτος συνεχή και αξιόπιστη παραγωγή ενέργειας στην επιφάνειά της.

Οι σχεδιαζόμενες εγκαταστάσεις δεν αφορούν πυρηνικά όπλα, αλλά μικρούς αντιδραστήρες σχάσης, οι οποίοι θα μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα και να παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια ανεξάρτητα από την ηλιοφάνεια και τις ακραίες θερμοκρασίες.

Γιατί η ηλιακή ενέργεια δεν αρκεί

Μία ημέρα και μία νύχτα στη Σελήνη διαρκούν σχεδόν από 14 γήινες ημέρες η καθεμία. Αυτό σημαίνει ότι φωτοβολταϊκά συστήματα μπορεί να παραμένουν χωρίς ηλιακό φως για περίπου δύο εβδομάδες.

Οι δυσκολίες είναι ακόμη μεγαλύτερες κοντά στον νότιο πόλο, όπου υπάρχουν κρατήρες που παραμένουν μονίμως στη σκιά και οι θερμοκρασίες μπορούν να πέσουν κάτω από τους -200 βαθμούς Κελσίου.

Ένας πυρηνικός αντιδραστήρας θα μπορούσε να τροφοδοτεί συνεχώς κατοικίες αστροναυτών, επιστημονικά όργανα, τηλεπικοινωνίες, οχήματα και εγκαταστάσεις επεξεργασίας σεληνιακών πόρων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στα αποθέματα παγωμένου νερού του νότιου πόλου, καθώς μπορούν δυνητικά να χρησιμοποιηθούν για πόσιμο νερό, παραγωγή οξυγόνου, αλλά και καυσίμων για αποστολές βαθύτερα στο Διάστημα⁠.

Το αμερικανικό σχέδιο για το 2030

Η NASA και το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας ανανέωσαν στις αρχές του 2026 τη συνεργασία τους, θέτοντας ως στόχο την ανάπτυξη ενός συστήματος πυρηνικής ενέργειας στη σεληνιακή επιφάνεια έως το 2030.

Το πρόγραμμα ονομάζεται «Lunar Reactor-1» και, σύμφωνα με τη NASA, ο πρώτος αντιδραστήρας προορίζεται να μεταφερθεί στη Σελήνη και να λειτουργεί για χρόνια χωρίς ανεφοδιασμό, παρέχοντας ενέργεια ημέρα και νύχτα.

Στους έως τώρα τεχνικούς σχεδιασμούς των αμερικανικών υπηρεσιών έχουν εξεταστεί συστήματα ισχύος έως 40 κιλοβάτ, ικανά να καλύπτουν μέρος των αναγκών μιας μελλοντικής βάσης.

Η τελική ισχύς και η ακριβής μορφή του αντιδραστήρα, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από τις προτάσεις των αναδόχων και τις τεχνικές δοκιμές που θα προηγηθούν.

Ρωσία και Κίνα απαντούν με στόχο το 2036

Απέναντι στο αμερικανικό σχέδιο, Ρωσία και Κίνα προωθούν τη δημιουργία του Διεθνούς Σεληνιακού Ερευνητικού Σταθμού, γνωστού ως ILRS.

Η Roscosmos έχει ανακοινώσει συμφωνία με τη ρωσική εταιρεία Lavochkin για την κατασκευή ενεργειακής μονάδας στη Σελήνη έως το 2036. Στο εγχείρημα εμπλέκονται επίσης η κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom και το Ινστιτούτο Κουρτσάτοφ.

Παράλληλα, η Κίνα έχει συμπεριλάβει πυρηνική εγκατάσταση στα προκαταρκτικά σχέδια του κοινού σεληνιακού σταθμού. Η μονάδα θα μπορούσε να τροφοδοτεί επιστημονικά εργαστήρια, ρομποτικά οχήματα, παρατηρητήρια και τις υποδομές των μελλοντικών επανδρωμένων αποστολών.

Η πραγματική μάχη είναι για την υποδομή

Η χώρα ή η συμμαχία που θα αποκτήσει πρώτη μόνιμη και αξιόπιστη πηγή ενέργειας θα έχει σημαντικό πλεονέκτημα στην επιστημονική έρευνα και στην αξιοποίηση των σεληνιακών πόρων.

Δεν πρόκειται για κυριαρχία επί εδάφους, η οποία απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο του Διαστήματος, αλλά για τεχνολογικό και οικονομικό προβάδισμα. Η δυνατότητα συνεχούς λειτουργίας μιας βάσης μπορεί να επηρεάσει τα πρότυπα, τις συνεργασίες και τις υποδομές που θα χρησιμοποιούνται για δεκαετίες.

Τα μεγάλα τεχνικά και περιβαλλοντικά εμπόδια

Η μεταφορά ενός αντιδραστήρα στη Σελήνη αποτελεί εξαιρετικά δύσκολη αποστολή. Το σύστημα πρέπει να αντέξει τους κραδασμούς της εκτόξευσης και της προσελήνωσης, τις ακραίες μεταβολές της θερμοκρασίας και τη λειτουργία στο κενό.

Θα πρέπει, επίσης, να λειτουργεί για χρόνια χωρίς την παρουσία εξειδικευμένου προσωπικού, να διαθέτει επαρκή θωράκιση και να σχεδιαστεί έτσι ώστε ακόμη και μία αποτυχία κατά την εκτόξευση ή την προσελήνωση να μη προκαλέσει διασπορά ραδιενεργού υλικού.

Η χρήση πυρηνικής ενέργειας στο Διάστημα δεν απαγορεύεται από τις διεθνείς συνθήκες. Απαγορεύεται η τοποθέτηση πυρηνικών όπλων και άλλων όπλων μαζικής καταστροφής, όχι όμως η ειρηνική χρήση αντιδραστήρων για επιστημονικούς και ενεργειακούς σκοπούς.

Προς το παρόν, κανένας πυρηνικός αντιδραστήρας δεν λειτουργεί στη Σελήνη. Το ερώτημα είναι ποια από τις τρεις υπερδυνάμεις θα καταφέρει να μετατρέψει πρώτη τα φιλόδοξα σχέδια σε πραγματική, λειτουργική υποδομή.