DEBATE: ΑΠΕ, θαλάσσια πάρκα και «γκρίζες ζώνες» – Πώς πρέπει να απαντήσει η Ελλάδα;

Νέα εστία έντασης διαμορφώνεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με το Αιγαίο να βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο και την Άγκυρα να αντιδρά σε ελληνικούς σχεδιασμούς, επαναφέροντας παράλληλα πάγιες θέσεις της για ζητήματα κυριαρχίας και θαλάσσιων ζωνών.

Μέσα σε λίγες ημέρες, η αντιπαράθεση επεκτάθηκε από τα θαλάσσια πάρκα στο νέο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ενώ η Τουρκία επανέφερε αναφορές σε γεωγραφικούς σχηματισμούς στο Αιγαίο των οποίων, κατά την τουρκική θέση, η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συμφωνιών.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει καταστήσει σαφές ότι θα συνεχίσει να προστατεύει τα κυριαρχικά της δικαιώματα με βάση το Διεθνές Δίκαιο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το νέο DEBATE θέτει το ερώτημα:

Πώς πρέπει να απαντήσει η Ελλάδα στις νέες τουρκικές αμφισβητήσεις;

🇬🇷 Με πιο δυναμικές κινήσεις και συνέχιση των ελληνικών σχεδιασμών

🤝 Με διπλωματία και διάλογο, ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω ένταση

Το νέο μέτωπο με αφορμή τις ΑΠΕ

Η τελευταία αντιπαράθεση προέκυψε με αφορμή το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο περιλαμβάνει προβλέψεις που αφορούν και τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου.

Η πρώτη επίσημη αντίδραση από την Άγκυρα ήρθε μέσω του εκπροσώπου του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί.

Η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι το ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Τουρκία όσον αφορά τα ζητήματα του Αιγαίου και επανέλαβε ότι αντίστοιχες ελληνικές πρωτοβουλίες δεν μεταβάλλουν τις τουρκικές θέσεις.

Παράλληλα, η Άγκυρα αναφέρθηκε σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συμφωνιών», επαναφέροντας ουσιαστικά στο προσκήνιο την πάγια τουρκική θέση που στην ελληνική δημόσια συζήτηση περιγράφεται ως θεωρία των «γκρίζων ζωνών».

Η τουρκική πλευρά υποστήριξε ακόμη ότι πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως χαρακτηρίζει το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, και τάχθηκε υπέρ της συνεργασίας μεταξύ των παράκτιων κρατών.

Ταυτόχρονα, δήλωσε ότι παραμένει έτοιμη για συνεργασία με την Ελλάδα και επικαλέστηκε τη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, η οποία υπεγράφη στις 7 Δεκεμβρίου 2023.

Νέα παρέμβαση από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας

Μία ημέρα αργότερα, την Πέμπτη 20 Αυγούστου, ακολούθησε νέα επίσημη τοποθέτηση, αυτή τη φορά από το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας.

Η Άγκυρα ανέφερε ότι παρακολουθεί στενά το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, επισημαίνοντας ότι αυτό περιλαμβάνει και το Αιγαίο.

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε ότι ο ελληνικός σχεδιασμός δεν έχει, κατά την τουρκική θέση, νομικές συνέπειες για την Τουρκία και δεν μεταβάλλει τις θέσεις της.

Επανέφερε επίσης την αναφορά στους γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία, σύμφωνα με την Άγκυρα, δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συμφωνιών.

Παράλληλα, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι η Τουρκία παραμένει αποφασισμένη να προστατεύσει όσα χαρακτηρίζει δικαιώματα, συμφέροντα και ανησυχίες της στο Αιγαίο, επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο.

Στην ίδια ανακοίνωση, πάντως, η Άγκυρα τάχθηκε υπέρ της επίλυσης των προβλημάτων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και των σχέσεων καλής γειτονίας, καθώς και υπέρ της ειρήνης, της σταθερότητας και της συνεργασίας στην περιοχή.

Είχαν προηγηθεί τα δύο τουρκικά «θαλάσσια πάρκα»

Η αντιπαράθεση για τις ΑΠΕ δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο.

Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε προηγηθεί η απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Οι σχετικές τουρκικές Προεδρικές Αποφάσεις φέρουν ημερομηνία 15 Αυγούστου και δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 16 Αυγούστου.

Σύμφωνα με την επίσημη ελληνική τοποθέτηση, τα συγκεκριμένα πάρκα εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Η Αθήνα αντέδρασε έντονα, με το υπουργείο Εξωτερικών να χαρακτηρίζει παράνομη τη θέσπισή τους στον βαθμό που καλύπτουν περιοχές ανοικτής θάλασσας, υποστηρίζοντας ότι κανένα κράτος δεν δικαιούται, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, να δημιουργεί μονομερώς θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές πέραν της εθνικής του δικαιοδοσίας.

Η Αθήνα: «Δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα»

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε επίσης ότι τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα στον βαθμό που εκτείνονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Σύμφωνα με την επίσημη ελληνική θέση, η συγκεκριμένη τουρκική ενέργεια δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα ούτε ως προς την ανοικτή θάλασσα ούτε ως προς τα δικαιώματα της Ελλάδας επί της υφαλοκρηπίδας της.

Η Αθήνα ξεκαθάρισε ακόμη ότι η μονομερής δημιουργία τουρκικών «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων σε περιοχές πέραν της τουρκικής δικαιοδοσίας δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Στην ίδια ανακοίνωση, το ΥΠΕΞ αντιπαρέβαλε τα ελληνικά Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Ιόνιο και το Αιγαίο, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα τα θέσπισε σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.

Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε επίσης ότι ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ή να επηρεάσουν μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο και δεν συμβάλλουν στην εδραίωση σχέσεων καλής γειτονίας.

Το μήνυμα της Αθήνας έκλεισε με τη θέση ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί «με συνέπεια και αποφασιστικότητα» για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της, των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας και του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Από τα θαλάσσια πάρκα στις ΑΠΕ

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση πλέον δεν περιορίζεται σε μία μόνο ελληνοτουρκική διαφορά.

Μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, Αθήνα και Άγκυρα έχουν ανταλλάξει θέσεις για θαλάσσια πάρκα, θαλάσσιες ζώνες και το νέο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, ενώ η τουρκική πλευρά έχει επαναφέρει και τους ισχυρισμούς της σχετικά με το καθεστώς γεωγραφικών σχηματισμών στο Αιγαίο.

Την ίδια στιγμή, και οι δύο πλευρές εξακολουθούν στις δημόσιες τοποθετήσεις τους να επικαλούνται το Διεθνές Δίκαιο, ενώ η Τουρκία αναφέρεται παράλληλα στη Διακήρυξη των Αθηνών και στην ανάγκη διαλόγου και συνεργασίας.

Έτσι, το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: πώς πρέπει να κινηθεί η Ελλάδα όταν εθνικοί σχεδιασμοί προκαλούν αντίδραση από την Άγκυρα;

Η θέση του «ΝΑΙ»

Όσοι απαντούν ΝΑΙ μπορούν να στηρίξουν τη θέση τους στο ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αναστέλλει ή να τροποποιεί εθνικούς σχεδιασμούς αποκλειστικά και μόνο επειδή η Τουρκία εκφράζει αντιρρήσεις.

Η ελληνική θέση, όπως αυτή αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών για τα θαλάσσια πάρκα, είναι ότι η χώρα θα συνεχίσει να ενεργεί με συνέπεια και αποφασιστικότητα για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και με βάση το Διεθνές Δίκαιο.

Υπό αυτή την οπτική, η συνέχιση των σχεδιασμών αποτελεί εφαρμογή της θέσης ότι οι τουρκικές αντιδράσεις δεν μπορούν από μόνες τους να λειτουργούν ως λόγος αναστολής ελληνικών πρωτοβουλιών.

Η θέση του «ΟΧΙ»

Όσοι απαντούν ΟΧΙ μπορούν να δώσουν μεγαλύτερο βάρος στην ανάγκη αποφυγής μιας νέας περιόδου κλιμάκωσης στο Αιγαίο.

Η ίδια η τουρκική πλευρά, παρά τις αντιρρήσεις που διατυπώνει, δηλώνει ότι επιθυμεί την επίλυση των προβλημάτων μέσω διαλόγου, επικαλείται τη Διακήρυξη των Αθηνών και υποστηρίζει ότι Ελλάδα και Τουρκία πρέπει να συνεργάζονται ως τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου.

Υπό αυτή την προσέγγιση, οι προσεκτικοί διπλωματικοί χειρισμοί και η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μπορούν να θεωρηθούν απαραίτητοι ώστε οι διαφωνίες να μη μετατραπούν σε ευρύτερη κρίση.

Το δίλημμα, επομένως, βρίσκεται ανάμεσα στην απρόσκοπτη συνέχιση των ελληνικών σχεδιασμών και στην επιλογή περισσότερο προσεκτικών χειρισμών υπό το βάρος της νέας έντασης.

Εσείς τι πιστεύετε;

Πρέπει η Ελλάδα να προχωρήσει κανονικά τους σχεδιασμούς της στο Αιγαίο παρά τις αντιδράσεις της Τουρκίας;

ΝΑΙ ή ΟΧΙ;

Ψηφίστε στο DEBATER και πάρτε θέση.