«ΔΑΙΔΑΛΟΣ»: Ο ελληνικός υπερυπολογιστής που εκτελεί 85 τετράκις εκατομμύρια πράξεις το δευτερόλεπτο – Πόσο κόστισε

Μια από τις σημαντικότερες τεχνολογικές υποδομές που έχει αποκτήσει ποτέ η Ελλάδα εγκαινιάστηκε τη Δευτέρα (19/10) στο Λαύριο, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρη Παπαστεργίου.

Πρόκειται για τον εθνικό υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ένα σύστημα εξαιρετικά υψηλής υπολογιστικής ισχύος, το οποίο φιλοδοξεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες στην επιστημονική έρευνα, την Τεχνητή Νοημοσύνη, την Υγεία, την πολιτική προστασία και την επιχειρηματικότητα.

Με επίδοση 85,69 petaflops, ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 των ισχυρότερων υπερυπολογιστών και την 23η θέση στην Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή αποδοτικότητα.

Πόσο ισχυρός είναι όμως στην πράξη; Ποιος θα μπορεί να τον χρησιμοποιήσει και γιατί χρειάστηκαν σχεδόν 59 εκατομμύρια ευρώ για την κατασκευή του;

Τι είναι ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και πόσο ισχυρός είναι;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι ο ισχυρότερος υπερυπολογιστής που έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα η Ελλάδα.

Σε αντίθεση με έναν συμβατικό υπολογιστή, έχει σχεδιαστεί για να επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες δεδομένων και να εκτελεί πολύπλοκους υπολογισμούς με εξαιρετικά υψηλή ταχύτητα.

Η υπολογιστική του επίδοση φτάνει τα 85,69 petaflops, δηλαδή περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο.

Αυτή η ισχύς επιτρέπει την εκτέλεση ιδιαίτερα απαιτητικών εργασιών, οι οποίες σε συμβατικά συστήματα θα χρειάζονταν πολύ περισσότερο χρόνο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στα εγκαίνια, η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις 14 χώρες παγκοσμίως με αντίστοιχα ισχυρή παρουσία στις διεθνείς κατατάξεις υπερυπολογιστών.

Πώς μπορεί να βοηθήσει στην Υγεία και στην πρόβλεψη πυρκαγιών;

Οι δυνατότητες του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» δεν περιορίζονται στην ανάπτυξη εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ένα από τα σημαντικότερα πεδία αξιοποίησής του είναι η ιατρική και η βιοϊατρική έρευνα.

Ερευνητικές ομάδες θα μπορούν, για παράδειγμα, να εκπαιδεύουν συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιώντας κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών ή την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.

Στον τομέα της πολιτικής προστασίας, ο υπερυπολογιστής θα μπορεί να υποστηρίζει σύνθετα κλιματικά μοντέλα, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση ακραίων καιρικών φαινομένων και στην εκτίμηση κινδύνων εκδήλωσης πυρκαγιών.

Αντίστοιχες εφαρμογές μπορούν να αναπτυχθούν στην ενέργεια, στις μεταφορές, στη βιομηχανία και στην κυβερνοασφάλεια.

Πρόκειται για δυνατότητες αξιοποίησης της υποδομής και όχι για υπηρεσίες που έχουν ήδη τεθεί όλες σε λειτουργία.

Τι σημαίνει για την ελληνική Τεχνητή Νοημοσύνη;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» θα αποτελέσει τον υπολογιστικό πυρήνα του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης PHAROS AI Factory.

Το PHAROS θα συνδυάζει την υπολογιστική ισχύ του υπερυπολογιστή με δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία και εξειδικευμένη υποστήριξη.

Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς να αναπτύσσουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην Υγεία, στη Γλώσσα και στον Πολιτισμό, καθώς και στη Βιωσιμότητα.

Μεταξύ των πιθανών εφαρμογών περιλαμβάνεται και η ανάπτυξη μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, με δυνατότητες αξιοποίησης στην ελληνική γλώσσα.

Ποιοι θα μπορούν να χρησιμοποιούν τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;

Η πρόσβαση δεν θα περιορίζεται σε κρατικές υπηρεσίες.

Ο υπερυπολογιστής θα μπορεί να αξιοποιείται από την ελληνική και ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, βιομηχανίες και δημόσιους φορείς.

Ωστόσο, η χρήση του δεν θα είναι ελεύθερη χωρίς προϋποθέσεις.

Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών και προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ, της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC και της Pharos AI Factory, ανάλογα με το αντικείμενο.

Οι προτάσεις θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις απαιτήσεις τους σε υπολογιστική ισχύ και τη διαθεσιμότητα των πόρων.

Η πρόσβαση των πρώτων χρηστών αναμένεται να ξεκινήσει σταδιακά τον Δεκέμβριο του 2026, μετά την ολοκλήρωση της παραμετροποίησης του συστήματος.

Πού βρίσκεται ο υπερυπολογιστής;

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» έχει εγκατασταθεί στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού.

Το κτίριο, συνολικής έκτασης περίπου 1.500 τετραγωνικών μέτρων, αποτελεί μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς και μετατράπηκε σε σύγχρονο Κέντρο Δεδομένων.

Η εγκατάσταση διαθέτει ισχύ 6,3 MVA και έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει τις ιδιαίτερα αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις ενός υπερυπολογιστή τέτοιου μεγέθους.

Πώς ψύχεται και πόση ενέργεια καταναλώνει;

Η λειτουργία ενός τόσο ισχυρού υπολογιστικού συστήματος δημιουργεί μεγάλες ανάγκες ψύξης.

Για τον λόγο αυτό, ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» χρησιμοποιεί τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης, γνωστή ως Direct Liquid Cooling, η οποία απομακρύνει τη θερμότητα από τα υπολογιστικά κυκλώματα.

Παράλληλα, ο σχεδιασμός αξιοποιεί τις τοπικές κλιματικές συνθήκες, ώστε να περιορίζεται η κατανάλωση ενέργειας για ψύξη κατά μεγάλο μέρος του έτους.

Στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί επίσης φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp, το οποίο συμβάλλει στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της εγκατάστασης.

Η ενεργειακή αποδοτικότητα του συστήματος το κατατάσσει στην 23η θέση της παγκόσμιας λίστας Green500.

Πόσο κόστισε ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ποιος πλήρωσε;

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Το έργο χωρίστηκε σε δύο βασικά τμήματα:

• 41 εκατ. ευρώ: Προμήθεια και εγκατάσταση υπολογιστικού εξοπλισμού, συστημάτων αποθήκευσης και λογισμικού από τη Hewlett Packard Enterprise (HPE), καθώς και εκπαιδευτικές υπηρεσίες.
• 17,9 εκατ. ευρώ: Διαμόρφωση των ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών και του Κέντρου Δεδομένων στο Λαύριο από τη MainSys Α.Ε.

Η χρηματοδότηση πραγματοποιήθηκε μέσω του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με ευρωπαϊκούς πόρους από το NextGenerationEU και τη συμμετοχή της κοινής επιχείρησης EuroHPC.

Ποιος θα έχει την ευθύνη λειτουργίας του;

Τη διαχείριση και λειτουργία του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» αναλαμβάνει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, γνωστό ως ΕΔΥΤΕ – GRNET.

Πρόκειται για φορέα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, που θα είναι υπεύθυνος για την τεχνική υποστήριξη, την ασφάλεια και την αποδοτική αξιοποίηση του συστήματος.

Ο χώρος έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να υποδέχεται και οργανωμένες επισκέψεις, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις ασφάλειας, μετά την ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών.

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί πλέον μια σημαντική υποδομή για την Ελλάδα. Το επόμενο στοίχημα είναι η αποτελεσματική αξιοποίησή του από ερευνητές, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, ώστε η επένδυση να μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα για την επιστήμη, την οικονομία και την κοινωνία.