Θεσσαλονίκη: Το Μπέη Χαμάμ, το μεγαλύτερο οθωμανικό λουτρό των Βαλκανίων, ανοίγει ως χώρος πολιτισμού

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινίασε στη Θεσσαλονίκη το έργο ανάδειξης, αποκατάστασης και συντήρησης του Μπέη Χαμάμ, γνωστού και ως Λουτρά «Παράδεισος».

Το εμβληματικό μνημείο στο ιστορικό κέντρο της πόλης, εντάσσεται στο ευρύτερο στρατηγικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία και ανάδειξη του μνημειακού αποθέματος της Θεσσαλονίκης. Χρηματοδοτήθηκε με 1.500.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και υλοποιήθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟ και την Εφορία της Πόλης της Θεσσαλονίκης.

Το Μπέη Χαμάμ, επί της οδού Εγνατίας, αποτελεί το παλαιότερο χαμάμ της Θεσσαλονίκης και το μεγαλύτερο οθωμανικό λουτρό στον ελλαδικό χώρο, συγκρίσιμο μόνο με αντίστοιχα λουτρικά συγκροτήματα των πρωτευουσών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Πρόκειται για το πρώτο δημόσιο κτήριο που ανεγέρθηκε στην πόλη, μετά την οριστική κατάκτησή της από τους Οθωμανούς το 1430.

Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή πάνω από την είσοδο, ιδρύθηκε το 1444 από τον σουλτάνο Μουράτ Β΄. Για πέντε αιώνες βρισκόταν στον πυρήνα της κοινωνικής και εμπορικής ζωής της Θεσσαλονίκης. Μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος πέρασε σε ιδιώτες, συνεχίζοντας να λειτουργεί ως λουτρό, μέχρι το 1968. Το 1972 απαλλοτριώθηκε από το Δημόσιο και έκτοτε χρησιμοποιήθηκε για εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινιάζοντας το έργο δήλωσε: «Η απόδοση ενός ακόμη ιστορικού μνημείου στους πολίτες της Θεσσαλονίκης αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή για την πόλη και την πολιτιστική της ταυτότητα. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα μοναδικό πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο η Πολιτεία οφείλει να προστατεύει, να αναδεικνύει και να αξιοποιεί ως αναπτυξιακό και κοινωνικό κεφάλαιο. Από το 2019, το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί στη Θεσσαλονίκη το μεγαλύτερο πρόγραμμα αποκατάστασης μνημείων και ενίσχυσης πολιτιστικών υποδομών των τελευταίων δεκαετιών. Με συγκεκριμένο στρατηγικό σχεδιασμό, επενδύουμε συστηματικά στην ανάδειξη της πολυεπίπεδης ιστορικής φυσιογνωμίας της πόλης, δημιουργώντας πολιτιστικές διαδρομές που συνδέουν τα βυζαντινά, οθωμανικά και νεότερα μνημεία της σε ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο. Η πολιτιστική πολιτική δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση ενός μνημείου. Στόχος μας είναι τα μνημεία να αποκτούν ξανά ζωή, να γίνονται προσβάσιμα και οικεία στους πολίτες και να λειτουργούν ως ζωντανοί χώροι πολιτισμού, γνώσης και δημιουργίας. Όταν ένα μνημείο εντάσσεται στην καθημερινότητα της κοινωνίας, τότε διασφαλίζεται και η ουσιαστικότερη προστασία του. Η αποκατάσταση των Λουτρών Παράδεισος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πολιτικής. Πρόκειται για ένα έργο υψηλής ποιότητας, αποτέλεσμα της αφοσίωσης και της επιστημονικής επάρκειας των υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού, τις οποίες θέλω θερμά να ευχαριστήσω για τη συμβολή τους.

Σήμερα, τα Λουτρά Παράδεισος αποδίδονται στην πόλη ως ένας νέος επισκέψιμος χώρος πολιτισμού, ικανός να φιλοξενήσει δράσεις, εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα. Παραδίδουμε στη Θεσσαλονίκη όχι μόνο ένα αποκατεστημένο μνημείο, αλλά έναν νέο πυρήνα μνήμης, πολιτισμού και δημιουργικής συνάντησης. Και μπορεί πλέον να μη λειτουργούν ως λουτρά, ευχόμαστε όμως να λειτουργούν ως ένας πραγματικός «παράδεισος» πολιτισμού, ανοιχτός σε όλους τους πολίτες και τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης».

Το μνημείο είναι δίδυμο λουτρό, με διακριτά ανδρικό και γυναικείο τμήμα, τα οποία αναπτύσσονται παράλληλα, χωρίς να επικοινωνούν μεταξύ τους. Κάθε ενότητα ακολουθεί την τυπική διάταξη των οθωμανικών λουτρών, με ψυχρό, χλιαρό και θερμό χώρο, καθώς και επιμέρους βοηθητικά δωμάτια. Στους ψυχρούς χώρους διατηρούνται νεότεροι εσωτερικοί εξώστες, όπου είχαν διαμορφωθεί αποδυτήρια

Οι εσωτερικοί χώροι στεγάζονται με τρούλους διαφορετικών μεγεθών, οι οποίοι φέρουν κυκλικά ανοίγματα για φυσικό φωτισμό και αερισμό. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο διάκοσμος του μνημείου, καθώς σώζονται τμήματα ανάγλυφου και γύψινου διακόσμου στις τοιχοποιίες και στις βάσεις των τρούλων, που χρονολογούνται στην αρχική φάση κατασκευής του, τον 15ο αιώνα. Παράλληλα, στους ψυχρούς και χλιαρούς χώρους του ανδρικού τμήματος και στον χλιαρό χώρο του γυναικείου διατηρείται ζωγραφικός διάκοσμος μεταγενέστερων περιόδων. Κατά τη δεκαετία του 1930 προστέθηκε στην ανατολική πλευρά του συγκροτήματος κτήριο εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής για τη στέγαση εμπορικών καταστημάτων.

Το Μπέη Χαμάμ αποδίδεται πλέον αποκατεστημένο στους κατοίκους και τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης και επανεντάσσεται στον πολιτιστικό χάρτη της πόλης ως σημαντικός χώρος ιστορικής μνήμης και πολιτιστικών δράσεων.

Στα τελετή παρέστησαν ο εκπρόσωπος του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεου Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος Καλαϊτζόγλου Σπυρίδων, ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης, ο Τούρκος πρόξενος Serkan Gedik, υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟ και πλήθος κόσμου.