Τι είναι το πρόγραμμα AntiNero και γιατί αντιδρά η αντιπολίτευση

Στο επίκεντρο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης έχει βρεθεί το AntiNero, το πρόγραμμα προληπτικής προστασίας των ελληνικών δασών από τις πυρκαγιές, το οποίο περιλαμβάνει μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις σε δασικά οικοσυστήματα σε ολόκληρη τη χώρα.

Καθαρισμοί και απομάκρυνση καύσιμης ύλης, συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και δασικών δρόμων και άλλες παρεμβάσεις πρόληψης αποτελούν βασικούς άξονες του προγράμματος.

Η πολιτική αντιπαράθεση, ωστόσο, δεν επικεντρώνεται στην αναγκαιότητα της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο τρόπος υλοποίησης, η διαφάνεια, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, το κόστος και κυρίως η δυνατότητα να μετρηθεί αντικειμενικά η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Τι είναι το πρόγραμμα AntiNero

Το AntiNero σχεδιάστηκε ως ένα ευρύ πρόγραμμα προληπτικών παρεμβάσεων στα δάση, με βασικό στόχο τη μείωση της διαθέσιμης καύσιμης ύλης και τη βελτίωση των συνθηκών πρόληψης και αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών.

Στις δράσεις του περιλαμβάνονται καθαρισμοί δασικών εκτάσεων, απομάκρυνση συσσωρευμένης βιομάζας, συντήρηση και βελτίωση του δασικού οδικού δικτύου και των αντιπυρικών ζωνών, καθώς και άλλες δασικές υποδομές.

Η λογική των συγκεκριμένων έργων είναι να περιορίζεται η καύσιμη ύλη μέσα στα δάση και παράλληλα να διευκολύνεται η πρόσβαση και η επιχειρησιακή επέμβαση σε περίπτωση πυρκαγιάς.

Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε σε διαδοχικές φάσεις, με παρεμβάσεις σε πολλές περιοχές της χώρας και σημαντική χρηματοδότηση.

Τι υποστηρίζει το ΥΠΕΝ

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υπερασπίζεται το AntiNero και τις παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα πρέπει να αξιολογείται βάσει των στοιχείων και των αποτελεσμάτων του.

Σύμφωνα με τη θέση του υπουργείου, μέσω των δράσεων δασοπροστασίας έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες εργασίες σε δασικά οικοσυστήματα, ενώ τα έργα διαθέτουν συγκεκριμένο φυσικό αντικείμενο και παρακολουθούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Το ΥΠΕΝ απορρίπτει την εικόνα ενός προγράμματος χωρίς έλεγχο και αντιτείνει ότι οι εργασίες επιμετρώνται, πιστοποιούνται και παραλαμβάνονται από τις αρμόδιες Δασικές Υπηρεσίες.

Η κυβερνητική πλευρά υπερασπίζεται επίσης την ανάγκη συνέχισης των προληπτικών έργων, με δεδομένη την αυξανόμενη απειλή των δασικών πυρκαγιών.

Πάνω από μισό δισ. ευρώ ο συνολικός προϋπολογισμός του AntiNero III

Το AntiNero III, με γεωγραφική κάλυψη ολόκληρη την Ελλάδα, είχε ημερομηνία έναρξης την 6η Νοεμβρίου 2023 και ολοκλήρωσης την 31η Ιουλίου 2026. Φορέας ευθύνης είναι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ενώ την υλοποίηση έχει αναλάβει η Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 521.018.652 ευρώ, με τον προϋπολογισμό του Ταμείου να διαμορφώνεται στα 420.176.332 ευρώ.

Γιατί αντιδρά το ΠΑΣΟΚ

Το ΠΑΣΟΚ ασκεί αυστηρή κριτική στην κυβέρνηση για το AntiNero, το οποίο έχει χαρακτηρίσει «πράσινη βιτρίνα σε μια μαύρη πραγματικότητα».

Η αντιπολίτευση διευκρινίζει ότι δεν αμφισβητεί την ανάγκη πρόληψης και διαχείρισης των δασών, αλλά στρέφει την κριτική της στον τρόπο με τον οποίο, όπως υποστηρίζει, σχεδιάστηκε, χρηματοδοτήθηκε και υλοποιήθηκε το πρόγραμμα.

Μεταξύ άλλων, το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει καταγγελίες για έλλειψη διαφάνειας και επαρκούς επιστημονικής τεκμηρίωσης, προβλήματα στη διαχείριση των πόρων και περιβαλλοντικές επιπτώσεις από συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Οι ενστάσεις για τις δασικές μελέτες

Ένα από τα βασικά σημεία της κριτικής του ΠΑΣΟΚ αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και πραγματοποιούνται οι εργασίες.

Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης υποστηρίζει ότι παρεμβάσεις και καθαρισμοί δεν βασίζονται πάντοτε σε ολοκληρωμένες μελέτες των δημόσιων Δασαρχείων, ασκώντας παράλληλα κριτική στον ρόλο των αναδόχων και ζητώντας ισχυρότερη επιστημονική τεκμηρίωση.

Στο ίδιο πλαίσιο, το ΠΑΣΟΚ έχει κάνει λόγο για παράκαμψη των δασικών υπηρεσιών, συνδέοντας το ζήτημα με τον τρόπο σχεδιασμού και υλοποίησης των έργων.

Η υπόθεση της δημοσιονομικής διόρθωσης

Ιδιαίτερο βάρος στην κριτική του ΠΑΣΟΚ έχει δοθεί και στη δημοσιονομική διόρθωση περίπου 30 εκατ. ευρώ που, σύμφωνα με το κόμμα, επιβλήθηκε από την Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχετικά με το AntiNero II.

Το ΠΑΣΟΚ έχει συνδέσει την εξέλιξη με τον τρόπο ανάθεσης των έργων και ειδικότερα με ζήτημα κατάτμησης συμβάσεων, χρησιμοποιώντας την υπόθεση ως βασικό επιχείρημα στην κριτική του για τη διαχείριση του προγράμματος.

Οι καταγγελίες για Natura και ευαίσθητα οικοσυστήματα

Ένα δεύτερο πεδίο αντιπαράθεσης αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των παρεμβάσεων.

Το ΠΑΣΟΚ έχει αναδείξει καταγγελίες περιβαλλοντικών οργανώσεων και πολιτών σχετικά με εργασίες σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και περιοχές Natura, οι οποίες έχουν φτάσει και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το κόμμα ζητά να υπάρχει σαφής περιβαλλοντική αξιολόγηση και επιστημονική τεκμηρίωση για τις παρεμβάσεις, ιδιαίτερα όταν αυτές πραγματοποιούνται σε προστατευόμενες περιοχές.

Το αίτημα για πλήρη διαφάνεια

Κεντρικό αίτημα της κριτικής είναι η δημοσιοποίηση των στοιχείων που αφορούν το AntiNero.

Το ΠΑΣΟΚ ζητά να είναι διαθέσιμες οι δασικές μελέτες, οι σχετικές εγκρίσεις και αναλυτικά στοιχεία για το κόστος και την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί τόσο η χρήση των δημόσιων πόρων όσο και το πραγματικό αποτέλεσμα των έργων.

Το βασικό ερώτημα που θέτει είναι εάν τα χρήματα που διατέθηκαν για την πυροπροστασία μεταφράστηκαν σε μετρήσιμη βελτίωση της προστασίας των δασών από τις πυρκαγιές.

ΕΛ.Α.Σ. κατά ΥΠΕΝ για το AntiNero: «Κυβερνητικό αφήγημα ότι το πρόγραμμα δουλεύει»

Η ΕΛ.Α.Σ. αναγνωρίζει ότι η ενεργός διαχείριση των δασών και της καύσιμης ύλης αποτελεί αναγκαίο μέτρο για την πρόληψη των πυρκαγιών, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι το AntiNero δεν θα πρέπει ούτε να απορρίπτεται συνολικά ούτε να χρησιμοποιείται ως απόδειξη επιτυχίας χωρίς επαρκή αξιολόγηση.

«Η ενεργός διαχείριση των δασών και της καύσιμης ύλης είναι αναγκαίο μέτρο πρόληψης. Το AntiNero, επομένως, δεν πρέπει ούτε να απαξιώνεται συλλήβδην ούτε να μετατρέπεται σε κυβερνητικό επικοινωνιακό τρόπαιο», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Στο πλαίσιο αυτό, ζητείται η ανεξάρτητη αξιολόγηση του συνόλου του προγράμματος από διεπιστημονική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, με συμμετοχή πανεπιστημίων και ερευνητικών φορέων και χωρίς την εποπτεία των φορέων που έχουν αναλάβει την υλοποίησή του.

Τι ζητά η ΕΛ.Α.Σ. για το AntiNero

Παράλληλα, ζητείται η δημοσιοποίηση των μελετών, των γεωχωρικών δεδομένων των παρεμβάσεων AntiNero και των μη διαβαθμισμένων επιχειρησιακών εκτιμήσεων, προκειμένου τα αποτελέσματα του προγράμματος να μπορούν να ελεγχθούν και να επαληθευτούν.

Η ΕΛ.Α.Σ. ζητά επίσης να θεσπιστούν προκαθορισμένοι δείκτες επιχειρησιακής, οικολογικής και οικονομικής αποτελεσματικότητας.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η επίδραση των παρεμβάσεων στην ένταση και την ταχύτητα εξάπλωσης των πυρκαγιών, ο περιορισμός της καμένης έκτασης, η επιχειρησιακή χρησιμότητα των έργων και η σχέση κόστους-οφέλους.

Στα αιτήματα περιλαμβάνεται ακόμη η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι παρεμβάσεις πρόληψης αξιοποιούνται από το Πυροσβεστικό Σώμα και τη Δασική Υπηρεσία, καθώς και η αποτίμηση της πραγματικής συμβολής τους κατά την αντιμετώπιση πυρκαγιών.

Τέλος, ζητείται να αποσαφηνιστεί το καθεστώς περιβαλλοντικής αξιολόγησης και να υπάρξει δημόσια τεκμηρίωση για τον τρόπο με τον οποίο εξετάζονται οι συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις ενός προγράμματος εθνικής κλίμακας.

Η ουσία της αντιπαράθεσης

Η αντιπαράθεση γύρω από το AntiNero δεν αφορά, επομένως, το εάν η χώρα χρειάζεται πρόληψη, καθαρισμούς δασών και διαχείριση της καύσιμης ύλης.

Το πολιτικό και επιστημονικό ερώτημα βρίσκεται αλλού: με ποια κριτήρια σχεδιάζονται οι παρεμβάσεις, πόσο κοστίζουν, ποιος τις ελέγχει, ποιες είναι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους και –κυρίως– πόσο αποτελεσματικές αποδεικνύονται όταν εκδηλώνεται μια πραγματική δασική πυρκαγιά.

Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση επικαλείται το εύρος και το φυσικό αντικείμενο των έργων που έχουν πραγματοποιηθεί. Από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛ.Α.Σ. και όσοι ασκούν κριτική ζητούν ανεξάρτητη αξιολόγηση, πλήρη δημοσιοποίηση των δεδομένων και μετρήσιμη τεκμηρίωση του αποτελέσματος.

Αυτό είναι και το βασικό σημείο πάνω στο οποίο εξελίσσεται σήμερα η αντιπαράθεση για ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα δασοπροστασίας της χώρας.