«Κόντρα» Μητσοτάκη – Ερντογάν για F-35 και casus belli: «Ιστορική ανορθογραφία» είπε ο Έλληνας πρωθυπουργός

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις τράβηξαν τα βλέμματα στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, με τους Κυριάκο Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να έχουν «κόντρα» τόσο για τα F-35 όσο και για το casus belli.

Συγκεκριμένα, τόσο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκαν στο θέμα της πώλησης των F-35 αλλά και στο casus belli.

«Νομίζω ότι είναι μία ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συντάσσεται ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών, ούτε με το καλό κλίμα το οποίο θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες που, παρά τις διαφορές μας, θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε ειρηνικά και να χτίζουμε σχέσεις καλής γειτονίας. Νομίζω ότι όλοι οι συνάδελφοί μου στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται ότι δεν -θα έλεγα- ταιριάζει και με το κλίμα της Συμμαχίας να υπάρχει αυτή η απειλή πολέμου, η οποία, όπως σας είπα, έρχεται από το βαθύ παρελθόν, από το 1995. Νομίζω ότι έχει έρθει η ώρα πια να την αφήσουμε πίσω μας» ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Προκειμένου να διαφυλαχθεί η ενότητα του ΝΑΤΟ, αλλά και ο ευρωατλαντικός χαρακτήρας του, ήταν απολύτως απαραίτητο οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν ένα μεγαλύτερο βάρος ως προς την κατανομή των ευθυνών εντός της συμμαχίας. Αυτό σημαίνει με απλά λόγια να δαπανούν περισσότερους πόρους, έτσι ώστε να επέλθει μια στοιχειώδης ισορροπία μεταξύ των δαπανών των ΗΠΑ και των υπόλοιπων μερών του ΝΑΤΟ. Ο Πρόεδρος Τραμπ, θέλω να θυμίσω, από την πρώτη θητεία του, εδώ και 8 χρόνια, είχε θέσει με τον δικό του, θα έλεγα, ιδιαίτερο τρόπο, αυτήν την αναγκαιότητα. Είχε απολύτως δίκιο. Και πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια, και ως αποτέλεσμα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά και ως αποτέλεσμα μιας συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας, η οποία ωριμάζει πια εντός των κύκλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις έχουν αντιληφθεί ότι πρέπει να αναλάβουν ένα μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την δική τους άμυνα.

Η ενίσχυση, λοιπόν, αυτού που αποκαλούμε ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ, αποτελεί μια αναντίρρητη προτεραιότητα, θα έλεγα συνθήκη επιβίωσης της ίδιας συμμαχίας. Η Ελλάδα είναι μια από τις 5 χώρες του ΝΑΤΟ που ήδη, για το 2026 έχει πετύχει και έχει ξεπεράσει τον στόχο του 3,5% ως προς τις κύριες αμυντικές δαπάνες, ως ποσοστό του ΑΕΠ. Άρα, εμείς βρισκόμαστε ήδη εκεί που άλλες ευρωπαϊκές χώρες ελπίζουν να βρεθούν το 2035. Προφανώς, η Ελλάδα έχει ιδιαίτερες γεωπολιτικές συνθήκες τις οποίες πρέπει να αντιμετωπίσει, και γι’ αυτό και πάντα, και την εποχή της κρίσης, ξεπερνούσε τον τότε στόχο του 2% των αμυντικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ. Όμως, αυτό που είναι πολύ σημαντικό είναι ότι και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αυτή τη στιγμή, έχουν αντιληφθεί ότι αυτή πια αποτελεί μια αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.

Η δε στήριξη συνολικά του ευρωπαϊκού αμυντικού πυλώνα του ΝΑΤΟ έρχεται και συνδέεται και με τη συζήτηση που γίνεται εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης -γιατί οι πιο πολλές χώρες είμαστε μέλη και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ- και την ωρίμανση μιας συζήτησης για το πώς θα μπορέσουμε να κάνουμε και επιχειρησιακά πιο ενεργή την ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, αναφέρομαι στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της ευρωπαϊκής συνθήκης» τόνισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου μετά τη συνεδρίαση των ηγετών του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

«Άρα, κρατήστε ότι η Ελλάδα είναι πρωταγωνίστρια σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια του ΝΑΤΟ, κάτι το οποίο αναγνωρίζεται και από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ και από τις ΗΠΑ, οι οποίες είναι αυτές οι οποίες ξεκίνησαν όλη αυτή την προσπάθεια, η οποία τώρα αποδίδει σαφέστατους καρπούς» υπογράμμισε.

«Δεν θεωρώ ότι υπάρχει καμία πιθανότητα οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ. Πρέπει να σας πω μάλιστα ότι και ο Πρόεδρος Τραμπ στην καταληκτική του τοποθέτηση στη σημερινή σύνοδο, υπήρξε πολύ θετικός για το κλίμα το οποίο διαμορφώθηκε και για το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ανταποκρίθηκαν στο δικαιολογημένο κάλεσμά του να δαπανούν περισσότερα, τελικά για τη δική μας ασφάλεια. Θεωρώ ότι το ΝΑΤΟ μπαίνει σε μια καινούρια εποχή και αυτό είναι σίγουρα πολύ θετικό για όλα τα μέρη της συμμαχίας» είπε.

Σε ερώτηση για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 o πρωθυπουργός είπε: «Μπορώ να μιλήσω για την Ελλάδα. Αυτό που μπορώ να σας πω είναι ότι οι Έλληνες πιλότοι θα αρχίσουν μέσα στο 2027 να εκπαιδεύονται στα ελληνικά F-35 τα οποία ήδη κατασκευάζονται και η αγορά τους έχει πρακτικά δρομολογηθεί. Δεν είναι δική μου δουλειά να σχολιάζω τις επιλογές άλλων χωρών – ούτε προφανώς η Ελλάδα είναι αυτή η οποία θα υποδείξει στις ΗΠΑ σε ποιους θα πουλήσει ή δεν θα πουλήσει αμυντικά συστήματα. Κάνω απλά μια πραγματολογική παρατήρηση, ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία προκειμένου η Τουρκία να προμηθευτεί τα F-35, γιατί θυμίζω ότι ο λόγος για τον οποίο η Τουρκία έχει απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 συνδεόταν με την αγορά του συστήματος S-400, ένα σύστημα το οποίο το ΝΑΤΟ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν ότι είναι ευθέως ανταγωνιστικό προς το ίδιο το πρόγραμμα των F-35. Οπότε κρατήστε το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει παραγγείλει τα δικά της F-35. Η Ελλάδα από το 2019 έχει ενισχύσει σημαντικά την αεροπορία της».

Σε ερώτηση για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και ενδεχόμενο ελληνικής συνδρομής ο πρωθυπουργός ανέφερε: «Και στο παρελθόν είχαμε προσωρινές εχθροπραξίες. Πιστεύω ότι θα επανέλθουμε σε ένα καθεστώς συζητήσεων και συνέχισης των συζητήσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ και ενός νέου σεβασμού αυτής της εύθραυστης εκεχειρίας, η οποία έχει ήδη συμφωνηθεί. Θέλω να είμαι αισιόδοξος, δεν εκτιμώ ότι θα επανέλθουμε σε ένα καθεστώς πολεμικών επιχειρήσεων όπως αυτό το οποίο είδαμε τους τελευταίους μήνες. Από εκεί και πέρα, η Ελλάδα είναι μια παγκόσμια ναυτική υπερδύναμη και ως τέτοια θα υπερασπίζεται πάντα του δικαιώματος της ελεύθερης ναυσιπλοΐας πάνω στο οποίο στηρίζεται το διεθνές εμπόριο και το όλο πλαίσιο του δικαίου της θάλασσας, όπως αυτό έχει αναπτυχθεί και ερμηνευθεί τις τελευταίες δεκαετίες.

Το να μείνουν τα στενά του Ορμούζ ελεύθερα και χωρίς την επιβολή οποιοδήποτε είδους διοδίου ή άλλης επιβάρυνσης αποτελεί κεντρική προτεραιότητα όχι μόνο της χώρας μας, αλλά και όλων των ευρωπαϊκών χωρών, αλλά και των ΗΠΑ.

Και η Ελλάδα ήταν παρούσα στην Μέση Ανατολή, είναι παρούσα στην επιχείρηση Ασπίδες, την ευρωπαϊκή επιχείρηση η οποία έχει ως σκοπό την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και εφόσον μας ζητηθεί και εφόσον θα συμφωνείτο σε επίπεδο οργανισμού των ΟΗΕ, θα ήμασταν παρόντες και σε μια αντίστοιχη επιχείρηση στα στενά του Ορμούζ. Δεν είναι κάτι το οποίο αυτή τη στιγμή συζητείται, αλλά η Ελλάδα έχει και την επιχειρησιακή δυνατότητα αλλά και το συμφέρον να υπερασπίζεται πάντα την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε».

Σε ερώτηση για το όφελος των Ελλήνων από τις αμυντικές δαπάνες ο πρωθυπουργός σημείωσε. «Καταρχάς, η Ελλάδα έχει ήδη ένα συμφωνημένο εξοπλιστικό πρόγραμμα 28 δισεκατομμυρίων ευρώ, εγκεκριμένο από το ΚΥΣΕΑ. Ένα πρόγραμμα το οποίο θέλω να πιστεύω ότι απολαμβάνει και μιας ευρύτερης διακομματικής στήριξης. Είναι το τίμημα για την ελευθερία μας. Έχω πει πολλές φορές ότι αναγκαζόμαστε να καταβάλουμε ένα αυξημένο κόστος σε σχέση με άλλες χώρες, όχι μόνο γιατί θέλουμε να είμαστε συνεπείς στις δεσμεύσεις μας με το ΝΑΤΟ αλλά γιατί η Ελλάδα πρέπει πάντα να διατηρεί μια ισχυρή αποτρεπτική δυνατότητα και αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε. Πιστεύω ότι οι Έλληνες αναγνωρίζουν αυτή τη ”θυσία” στην οποία πρέπει να υποβληθούμε, διότι τα χρήματα αυτά προφανώς και λείπουν από άλλες κρατικές δαπάνες. Αισθάνονται όμως και την ίδια υπερηφάνεια όταν βλέπουν τις φρεγάτες Belh@rra να καταφθάνουν στο Αιγαίο, όταν βλέπουν τα αεροσκάφη μας να πετούν στους ελληνικούς ουρανούς και όταν βλέπουν επίσης μία ελληνική αμυντική βιομηχανία η οποία αναπτύσσεται με πολύ γοργά βήματα, είτε μιλάμε για ναυπηγοεπισκευαστικές μονάδες είτε μιλάμε για πάρα πολλές ελληνικές startups, οι οποίες ήδη αρχίζουν και πουλάνε προϊόντα και υπηρεσίες στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις».

«Αυτό είναι το τίμημα της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της προάσπισης της κυριαρχίας και των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Πιστεύω ότι όσο είμαι πρωθυπουργός -πιστεύω ότι εδώ διερμηνεύω και τα αισθήματα όλων των Ελλήνων- αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε» υπογράμμισε Κυρ.Μητσοτάκης.

Τέλος σε ερώτηση για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας ο κ.Μητσοτάκης ανέφερε: «Καταρχάς, όπως γνωρίζετε, πάντα ήμουν υπέρ μιας εποικοδομητικής, λειτουργικής και παραγωγικής σχέσης μεταξύ των δύο χωρών μας, αυτό ήταν και το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών. Πιστεύω ότι σε πολλούς τομείς η σχέση μας έχει προοδεύσει».

Αναφέρθηκε στη διαχείριση του μεταναστευτικού, έναν τομέα στον οποίο, όπως είπε, συνεργαζόμαστε με την Τουρκία αποτελεσματικά. «Το διασυνοριακό εμπόριο έχει βελτιωθεί. Πολλοί συμπατριώτες σας έρχονται στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου μέσω ενός προγράμματος ταχείας χορήγησης βίζας. Και πιστεύω πάντα στην αξία των σχέσεων μεταξύ των λαών. Πέρα από αυτό, ήμουν επίσης πολύ σαφής κατά την επίσκεψή μου στην Άγκυρα πριν από μερικούς μήνες, ότι έχουμε μία βασική διαφορά με την Τουρκία, και αυτή είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Και το πλαίσιο για την επίλυση αυτού του μακροχρόνιου προβλήματος είναι η τήρηση του Διεθνούς Δικαίου και ειδικά η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Πάντα εκτιμώ την τουρκική φιλοξενία και, θα το ξαναπώ, η Τουρκία διοργάνωσε μια εξαιρετική Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Θα συνεχίσω να συνεργάζομαι με τον Πρόεδρο Ερντογάν στην κατεύθυνση μιας εποικοδομητικής σχέσης» είπε.

«Ακόμη και αν -θέλω να είμαι απολύτως σαφής σε αυτό- δεν επιλύσουμε αυτό το μακροχρόνιο πρόβλημα, το οποίο, όπως έχουμε πει, χρονολογείται από τη δεκαετία του ’70, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ζούμε ειρηνικά και να ασχολούμαστε με άλλα θέματα της ατζέντας. Και γι’ αυτό πιστεύω ότι τα προβλήματα που προέρχονται από το παρελθόν, οι αποφάσεις που έλαβε η τουρκική Εθνοσυνέλευση τη δεκαετία του ’90, απλά δεν έχουν θέση στον σημερινό κόσμο» προσέθεσε.

Ερντογάν: «Aς μην απασχολούμε τους λαούς μας με το casus belli»

Πρόσκληση να καθίσουν Αθήνα και ‘Αγκυρα στο τραπέζι για το Αιγαίο, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλει τις πάγιες τουρκικές θέσεις του, απηύθυνε ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, απαντώντας σε ερωτήσεις της ανταποκρίτριας του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Μαρίας Ζαχαράκη, σχετικά με το «casus belli» και τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Απαντώντας σε ερώτηση κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου μετά το πέρας της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην ‘Αγκυρα την Τετάρτη 8 Ιουλίου, εάν ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων θα αποτελούσε αιτία πολέμου για την ‘Αγκυρα, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι ο λαός του δεν γνωρίζει τί σημαίνει casus belli και κάλεσε να μην τροφοδοτεί κανείς την ένταση με τέτοιες διατυπώσεις.

«Το “casus belli” είναι κάτι που σχεδόν κανείς από τον λαό μου δεν γνωρίζει· αν ρωτήσεις τι είναι, δεν θα ξέρουν. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει κανένας λόγος να απασχολούμε τον λαό μας με αυτά τα θέματα, και εμείς ήδη λέμε στους Έλληνες φίλους μας: “Ας μην απασχολούμε ούτε τους Έλληνες πολίτες ούτε τους δικούς μας πολίτες με αυτά. Ας καθίσουμε, ας συζητήσουμε και ας τελειώσουμε την υπόθεση”. Αυτή είναι η στάση μας και κάθε φορά που το θέμα αυτό έρχεται στο τραπέζι, τους το λέμε και έτσι συνεχίζουμε».

Σε άλλη ερώτηση σχετικά με τον νέο νόμο που ετοιμάζει η τουρκική κυβέρνηση για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το πότε αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν έδωσε χρονοδιάγραμμα, αλλά υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη έννοια παραμένει βασικό στοιχείο της τουρκικής πολιτικής.

«Όσον αφορά το θέμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, το θέμα αυτό είναι επίσης πολύ, πολύ σημαντικό για εμάς. Δεν θα το χρησιμοποιούμε μόνο στις θάλασσες, αλλά, όταν χρειαστεί, θα το χρησιμοποιούμε ως ονομασία ειδικά στο εσωτερικό μας και στα χωρικά μας ύδατα».

Την ίδια ώρα, σε ερώτηση δημοσιογράφου σχετικά με τις δηλώσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου και του Κυριάκου Μητσοτάκη, σχετικά με τα μαχητικά αεροσκάφη F-35, που επιδιώκει να αποκτήσει η ‘Αγκυρα από τις ΗΠΑ, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν άσκησε κριτική στις δηλώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού.

Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η ‘Αγκυρα δεν έχει σχολιάσει ποτέ τις ελληνικές αμυντικές προμήθειες και τόνισε ότι η Τουρκία έχει το δικαίωμα τόσο να παράγει όσο και να προμηθεύεται αμυντικό εξοπλισμό.

«Αυτές οι δηλώσεις δεν έχουν θέση στον κόσμο μου. Διότι είναι σαφές σε ποια νερά κολυμπά ο Νετανιάχου. Ο Μητσοτάκης δεν έπρεπε να πέσει σε ένα τέτοιο λάθος. Διότι, έχουμε εμείς εκφράσει ποτέ μέχρι σήμερα την άποψη “γιατί τα αγόρασες αυτά” ή “για ποιο λόγο τα αγοράζεις” σχετικά με τα αμυντικά μέσα που έχει προμηθευτεί ο κ. Μητσοτάκης για την Ελλάδα; Όχι. Αν και είμαστε γείτονες, θα μπορούσαμε να πούμε τέτοια πράγματα. Αλλά δεν υπάρχει λόγος. Μπορεί να αγοράζει, μπορεί και να πουλάει. Η Τουρκία, από την άλλη, τα παράγει ήδη αυτά, και εκτός από παραγωγή, φυσικά έχει και το δικαίωμα να αγοράζει. Κι εμείς διεξάγουμε τέτοιου είδους διαπραγματεύσεις με διάφορες χώρες του κόσμου. Και τα βήματά μας είναι ανάλογα».

Παρόλα αυτά, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εξέφρασε την ετοιμότητά του να προσέλθει σε διάλογο με τον Κυριάκο Μητσοτάκη για το Αιγαίο.

Σε ερώτηση δημοσιογράφου, ο οποίος αναφέρθηκε στις δηλώσεις του πρωθυπουργού περί ανάγκης επίλυσης του ζητήματος των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας, ο Τούρκος πρόεδρος απάντησε πως «συμμερίζομαι απόλυτα την άποψη σχετικά με την επίλυση των προβλημάτων στο Αιγαίο. Καταρχήν, οι υπουργοί Εξωτερικών μας, και στη συνέχεια, αν χρειαστεί, κι εμείς, θα καθίσουμε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τον Μητσοτάκη για να συζητήσουμε το θέμα. Αλλά θα ήθελα να πω ξεκάθαρα και σαφώς ότι η επίλυση του προβλήματος σε αυτά τα ύδατα είναι πρωτίστως καθήκον των ηγετών. Συμμερίζομαι και εγώ την ίδια άποψη σχετικά με αυτό το θέμα».

Στο μέρος της ερώτησης που αφορούσε το αν συζητήθηκε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης και το ενδεχόμενο λήψης σχετικής πρωτοβουλίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε πως το θέμα αυτό δεν τέθηκε στη συνάντηση που είχε με τον Αμερικανό πρόεδρο στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην ‘Αγκυρα.