52 χρόνια Νέα Δημοκρατία: Από τον Καραμανλή στον Μητσοτάκη – Οι σταθμοί που διαμόρφωσαν την παράταξη

Πενήντα δύο χρόνια συμπληρώνει σήμερα, Κυριακή 4 Οκτωβρίου, η Νέα Δημοκρατία. Από την ίδρυσή της από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή το 1974 μέχρι τη σημερινή ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, η διαδρομή της συνδέεται με τη θεμελίωση της Μεταπολίτευσης, την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και τις μεγάλες πολιτικές αναμετρήσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Η ιστορία της περιλαμβάνει αυτοδύναμες κυβερνήσεις, περιόδους αντιπολίτευσης και κυβερνητικές συνεργασίες, αλλά και διαδοχικές αλλαγές στην ηγεσία και την πολιτική της φυσιογνωμία.

Οι τρεις ημερομηνίες της ίδρυσης

Η δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας ολοκληρώθηκε μέσα από τρεις διαδοχικούς σταθμούς:

• 28 Σεπτεμβρίου 1974: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανακοινώνει την ίδρυση του κόμματος και δημοσιοποιεί την Ιδρυτική Διακήρυξη.
• 29 Σεπτεμβρίου 1974: Δημοσιοποιείται το πρώτο σχέδιο καταστατικού.
• 4 Οκτωβρίου 1974: Κατατίθεται στον Άρειο Πάγο η δήλωση σύστασης, ολοκληρώνοντας την τυπική διαδικασία ίδρυσης.

Η τελευταία ημερομηνία καθιερώθηκε ως η επέτειος του κόμματος.

Η διακήρυξη και η προσπάθεια διεύρυνσης

Ο Καραμανλής, που είχε επιστρέψει στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1974 μετά την κατάρρευση της δικτατορίας, δεν παρουσίασε τη ΝΔ ως απλή ανασύσταση της ΕΡΕ.

Η ιδρυτική διακήρυξη περιέγραφε μια ευρύτερη παράταξη, με αναφορές στη λαϊκή κυριαρχία, την πολιτική ελευθερία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την εθνική ενότητα.

«Το μέγα θέμα της εποχής μας είναι η δημοκρατία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η διεύρυνση προς το Κέντρο αποτέλεσε βασικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας. Σταδιακά, η ιδεολογική ταυτότητα συστηματοποιήθηκε γύρω από τον «ριζοσπαστικό φιλελευθερισμό», με τον όρο να αποκρυσταλλώνεται στο συνέδριο της Χαλκιδικής το 1979.

Από τη Μεταπολίτευση στην ευρωπαϊκή ένταξη

Στις πρώτες εκλογές μετά τη δικτατορία, στις 17 Νοεμβρίου 1974, η ΝΔ έλαβε 54,37% και 220 έδρες, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό της ιστορίας της.

Ακολούθησαν το δημοψήφισμα για το πολιτειακό και η ψήφιση του Συντάγματος του 1975, σε μια περίοδο ανασυγκρότησης των δημοκρατικών θεσμών.

Ο δεύτερος καθοριστικός σταθμός ήταν η ευρωπαϊκή επιλογή. Στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε η Συνθήκη Προσχώρησης στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και την 1η Ιανουαρίου 1981 η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος τους.

Για τον Καραμανλή, η ευρωπαϊκή πορεία συνδεόταν με τη δημοκρατική σταθερότητα και τη διεθνή θέση της χώρας.

Οι επιστροφές στην εξουσία και οι πολιτικές συγκρούσεις

Μετά τις ήττες του 1981 και του 1985, η ΝΔ αναδείχθηκε πρώτη στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 1989, χωρίς αυτοδυναμία.

Το 1990, με αρχηγό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, σχημάτισε κυβέρνηση με οριακή κοινοβουλευτική βάση. Η περίοδος συνδέθηκε με προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής, αποκρατικοποιήσεις και έντονες πολιτικές συγκρούσεις, ιδιαίτερα γύρω από το Μακεδονικό. Η κυβερνητική θητεία ολοκληρώθηκε το 1993.

Η επόμενη επιστροφή ήρθε το 2004, με τον Κώστα Καραμανλή, έπειτα από έντεκα χρόνια στην αντιπολίτευση. Κεντρικό σύνθημα ήταν η «επανίδρυση του κράτους», ενώ στην εξωτερική πολιτική ξεχώρισε η στάση στο Βουκουρέστι το 2008, με τη σύνδεση της ένταξης της τότε ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ με την επίλυση του ζητήματος της ονομασίας.

Ακολούθησε η ήττα του 2009 και η περίοδος της οικονομικής κρίσης. Τον Ιούνιο του 2012, η ΝΔ σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Αντώνη Σαμαρά, με κεντρικά διακυβεύματα την παραμονή στην ευρωζώνη και την εφαρμογή των οικονομικών προγραμμάτων.

Η περίοδος του Κυριάκου Μητσοτάκη

Στις 7 Ιουλίου 2019, η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην αυτοδύναμη διακυβέρνηση υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, με 39,85% και 158 έδρες.

Η πρώτη τετραετία συνέπεσε με την πανδημία, την ελληνοτουρκική ένταση και τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.

Τον Μάιο του 2023, με το σύστημα της απλής αναλογικής, έλαβε 40,79% και 146 έδρες. Στις εκλογές του Ιουνίου εξασφάλισε νέα αυτοδυναμία, με 40,56% και 158 έδρες.

Στην επέτειο των 52 χρόνων, ο αντιπρόεδρος του κόμματος Άδωνις Γεωργιάδης θέτει ως στόχο την τρίτη αυτοδύναμη εκλογική νίκη το 2027, συνδέοντας την ιστορική παρακαταθήκη με τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και την ανάγκη για μετρήσιμες λύσεις στην καθημερινότητα.

Οι αρχηγοί της Νέας Δημοκρατίας

Στην ηγεσία του κόμματος βρέθηκαν διαδοχικά:

Αρχηγός	Περίοδος
Κωνσταντίνος Καραμανλής	1974–1980
Γεώργιος Ράλλης	1980–1981
Ευάγγελος Αβέρωφ	1981–1984
Κωνσταντίνος Μητσοτάκης	1984–1993
Μιλτιάδης Έβερτ	1993–1997
Κώστας Καραμανλής	1997–2009
Αντώνης Σαμαράς	2009–2015
Βαγγέλης Μεϊμαράκης	2015, μεταβατική ηγεσία
Γιάννης Πλακιωτάκης	2015–2016, μεταβατική ηγεσία
Κυριάκος Μητσοτάκης	Από το 2016

Ο Κώστας Καραμανλής παραμένει ο μακροβιότερος πρόεδρος στην ιστορία της παράταξης.

Από τη Ρηγίλλης στην Πειραιώς

Για δεκαετίες, το νεοκλασικό της Ρηγίλλης 18 αποτέλεσε το πιο αναγνωρίσιμο τοπόσημο της Νέας Δημοκρατίας.

Ακολούθησε η εγκατάσταση στη λεωφόρο Συγγρού 340 και στη συνέχεια η μεταστέγαση στην Πειραιώς 62, στο Μοσχάτο.

Η ΟΝΝΕΔ και η φοιτητική ΔΑΠ–ΝΔΦΚ αποτέλεσαν διαχρονικά σημαντικές δεξαμενές στελεχών. Σήμερα, το ζητούμενο για την παράταξη παραμένει η σύνδεση των ιστορικών της καταβολών με τις ανάγκες της κοινωνίας και τις προκλήσεις των επόμενων ετών.