Επιστροφή στο σχολείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Το τέλος του καλοκαιριού και η επιστροφή στο σχολείο σηματοδοτούν μια σημαντική αλλαγή για ολόκληρη την οικογένεια. Ύστερα από εβδομάδες με πιο χαλαρούς ρυθμούς και λιγότερες υποχρεώσεις, παιδιά και γονείς καλούνται να επιστρέψουν σε ένα περισσότερο οργανωμένο και απαιτητικό καθημερινό πρόγραμμα.

Για ορισμένα παιδιά η επιστροφή συνδέεται με χαρά και προσμονή. Για άλλα μπορεί να φέρνει άγχος, ανασφάλεια ή στενοχώρια για το τέλος των διακοπών. Πολλές φορές, μάλιστα, όλα αυτά τα συναισθήματα συνυπάρχουν.

Κάθε παιδί χρειάζεται τον δικό του χρόνο

Είναι σημαντικό οι γονείς να θυμούνται ότι η επιστροφή στο σχολείο αποτελεί μια διαδικασία προσαρμογής και ότι κάθε παιδί χρειάζεται τον δικό του χρόνο.

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος με τον οποίο «πρέπει» να αντιδράσει. Ένα παιδί μπορεί να ανυπομονεί να συναντήσει τους φίλους του και ταυτόχρονα να αγχώνεται για τις απαιτήσεις της νέας χρονιάς. Ένα άλλο μπορεί να δείχνει απρόθυμο ή στενοχωρημένο, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι θα δυσκολευτεί σε όλη τη διάρκεια της σχολικής περιόδου.

Η αποδοχή αυτών των συναισθημάτων αποτελεί το πρώτο βήμα για μια πιο ομαλή μετάβαση.

Η επιστροφή στη ρουτίνα βοηθά

Η σταδιακή επαναφορά στη ρουτίνα μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την προσαρμογή. Πιο σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης, τακτικά γεύματα και ένα οργανωμένο πρόγραμμα βοηθούν το παιδί να επιστρέψει στον ρυθμό της σχολικής καθημερινότητας.

Ιδιαίτερα όταν ένα παιδί πηγαίνει για πρώτη φορά σχολείο ή αλλάζει βαθμίδα, ορισμένες απλές κινήσεις μπορούν να περιορίσουν την αβεβαιότητα. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να επισκεφθεί τον χώρο του σχολείου, να κάνει μαζί με τον γονέα τη διαδρομή που θα ακολουθεί καθημερινά και να συζητήσει για το πώς ενδέχεται να είναι οι πρώτες ημέρες.

Η προετοιμασία αυτή δεν χρειάζεται να παρουσιάζει την επιστροφή ως κάτι δύσκολο ή αγχωτικό. Αντίθετα, στόχος είναι να βοηθήσει το παιδί να εξοικειωθεί με όσα πρόκειται να αλλάξουν.

Τι κρύβεται πίσω από το «δεν θέλω να πάω σχολείο»

Πέρα από την πρακτική προετοιμασία, εξίσου σημαντικό είναι να δίνεται χώρος σε όσα σκέφτεται και αισθάνεται το παιδί.

Όταν λέει «δεν θέλω να πάω σχολείο», η αυτόματη απάντηση «μην αγχώνεσαι» ή «όλα θα πάνε καλά» συχνά δεν αρκεί. Χρειάζεται πρώτα να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτή τη φράση.

Μπορεί να υπάρχει φόβος ότι δεν θα τα καταφέρει, δυσκολία στις σχέσεις με τους συνομηλίκους, μια προηγούμενη εμπειρία σχολικού εκφοβισμού, άγχος αποχωρισμού ή ευρύτερη αγωνία απέναντι σε μια νέα αρχή.

Η συζήτηση γύρω από αυτό που απασχολεί το παιδί βοηθά τον γονέα να κατανοήσει καλύτερα τη δυσκολία και, κυρίως, να αντιληφθεί τι είδους υποστήριξη χρειάζεται.

Τα σημάδια που χρειάζονται προσοχή

Τα παιδιά δεν εκφράζουν πάντοτε τη δυσφορία τους με λόγια. Αλλαγές στον ύπνο, έντονη ευερεθιστότητα, συχνό κλάμα, σωματικά ενοχλήματα ή επίμονη άρνηση να πάνε στο σχολείο μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ότι δυσκολεύονται να προσαρμοστούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μεμονωμένη αντίδραση πρέπει να προκαλεί ανησυχία. Σημασία έχουν κυρίως η ένταση και η διάρκεια των αντιδράσεων, οι αλλαγές σε σχέση με τη συνήθη συμπεριφορά του παιδιού και ο βαθμός στον οποίο επηρεάζεται η καθημερινή του λειτουργικότητα.

Εάν οι δυσκολίες επιμένουν ή εντείνονται, η επικοινωνία με το σχολείο και, όταν χρειάζεται, με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση και αντιμετώπισή τους.

Στόχος δεν είναι ένα παιδί χωρίς άγχος

Ο στόχος δεν είναι το παιδί να μην αισθάνεται ποτέ άγχος. Είναι να μαθαίνει σταδιακά να αναγνωρίζει όσα αισθάνεται και να αναπτύσσει τρόπους διαχείρισης του άγχους και των αλλαγών.

Καθώς το παιδί μεγαλώνει, η νέα σχολική χρονιά μπορεί να αποτελέσει και μια ευκαιρία ενίσχυσης της αυτονομίας του. Ο γονέας δεν χρειάζεται να κάνει τα πάντα για εκείνο, αλλά να βρίσκεται δίπλα του καθώς μαθαίνει να οργανώνει τον χρόνο και τις υποχρεώσεις του και να αναλαμβάνει ευθύνες ανάλογες με την ηλικία του.

Η παρουσία του γονέα παραμένει σημαντική, όχι για να απομακρύνει κάθε δυσκολία, αλλά για να προσφέρει ασφάλεια και υποστήριξη όταν το παιδί τη χρειάζεται.

Το σχολείο δεν είναι μόνο βαθμοί

Κατά τις πρώτες εβδομάδες της σχολικής χρονιάς, οι συζητήσεις με το παιδί δεν χρειάζεται να περιστρέφονται αποκλειστικά γύρω από τους βαθμούς, τα μαθήματα και τις επιδόσεις.

Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πώς αισθάνεται μέσα στην τάξη, πώς είναι οι σχέσεις του με τους συνομηλίκους του, εάν νιώθει ότι ανήκει στην ομάδα και πώς ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις.

Προσοχή χρειάζεται και στην υπερφόρτωση του προγράμματος με εξωσχολικές δραστηριότητες. Η επιστροφή στη ρουτίνα δεν σημαίνει απαραίτητα ένα πρόγραμμα γεμάτο από το πρωί έως το βράδυ.

Ο ελεύθερος χρόνος και η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια ούτε ανταμοιβή επειδή ολοκληρώθηκαν όλες οι υποχρεώσεις. Αποτελούν απαραίτητο μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας.

Μια δύσκολη πρώτη ημέρα δεν κρίνει ολόκληρη τη χρονιά

Μια δύσκολη πρώτη ημέρα δεν προδικάζει μια δύσκολη σχολική χρονιά. Κάθε παιδί μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό χρόνο για να προσαρμοστεί στις αλλαγές.

Αυτό που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς αυτή την περίοδο είναι σταθερότητα, ουσιαστικό ενδιαφέρον για όσα πραγματικά βιώνει το παιδί και τον απαραίτητο χώρο ώστε να βρει σταδιακά τα δικά του «πατήματα» στη νέα καθημερινότητα.

Γράφει η Δρ. Παναγιώτα Μπαλή: MSc Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια, Διδάκτωρ Ιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών