Τραμπ: Θέτει νέους όρους για τον τερματισμό του πολέμου με την Τεχεράνη – Το παρασκήνιο της εμπλοκής και οι «κόκκινες γραμμές»

Σε θρίλερ για γερά νεύρα εξελίσσονται οι διαβουλεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Στόχος των συνομιλιών είναι η μετατροπή της εύθραυστης εκεχειρίας σε μια μόνιμη συμφωνία τερματισμού των εχθροπραξιών, ωστόσο η διαδικασία προσκρούει σε σημαντικά εμπόδια μετά την απόφαση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, να αποστείλει στην Τεχεράνη μια αναθεωρημένη πρόταση με αισθητά αυστηρότερους όρους, το ακριβές περιεχόμενο των οποίων δεν έχει γίνει ακόμη γνωστό.

Το παρασκήνιο της εμπλοκής και οι «κόκκινες γραμμές»

Ενώ τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδιδαν τις προηγούμενες ημέρες ότι οι δύο πλευρές βρίσκονταν μια ανάσα από την τελική συμφωνία, τα δεδομένα ανατράπηκαν εξαιτίας των νέων απαιτήσεων της Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, ο πρόεδρος Τραμπ σκλήρυνε τη στάση του σε κομβικά σημεία του αρχικού σχεδίου, ενώ το Axios επισημαίνει ότι πρόθεση του Λευκού Οίκου είναι η ισχυροποίηση της διαπραγματευτικής του θέσης σε ζητήματα ζωτικής σημασίας.

Κυβερνητικός αξιωματούχος ξεκαθάρισε αργότερα πως η αμερικανική πλευρά θα συναινέσει σε υπογραφή μόνο εφόσον γίνουν απόλυτα σεβαστές οι «κόκκινες γραμμές» που έχει θέσει.

Το υπό διαμόρφωση Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), αν και σύντομο σε έκταση, αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκο στην οριστικοποίησή του, καθώς κάθε διατύπωση και κάθε εσωτερική σύνδεση των κεφαλαίων φέρει ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος.

Σημείο τριβής αποτελεί και η προβλεπόμενη μεταβατική περίοδος των 60 ημερών, καθώς παραμένει ασαφές αν αυτή θα αποτελεί παράταση της εκεχειρίας ή την επίσημη λήξη του πολέμου.

Αν και την περασμένη Πέμπτη υπήρξε καταρχήν σύγκλιση, οι αξιώσεις που πρόβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ την Παρασκευή προκάλεσαν έντονες επιφυλάξεις στην Τεχεράνη, αφήνοντας το κείμενο σε καθεστώς ανοιχτής διαπραγμάτευσης.

Το γεωπολιτικό στοίχημα των Στενών του Ορμούζ

Στο επίκεντρο της διπλωματικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Η τρίμηνη παράλυση της ναυσιπλοΐας στο στρατηγικό αυτό πέρασμα προκάλεσε σοβαρούς κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία, εκτινάσσοντας τις τιμές του πετρελαίου και των βασικών αγαθών.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αξίωσε την άμεση και ελεύθερη διέλευση των πλοίων χωρίς την επιβολή διοδίων ή περιορισμών, ζητώντας παράλληλα από το Ιράν να αναλάβει την αποναρκοθέτηση της θαλάσσιας οδού, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.

Αν και το προσχέδιο αναφέρει ότι η Τεχεράνη δύναται να αποκαταστήσει τη ναυτιλιακή κίνηση στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών, η ιρανική πλευρά εμμένει στο δικαίωμά της να ελέγχει την κυκλοφορία σε συνεργασία με το Ομάν.

Ο Εμπραχίμ Αζίζι, πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, διεμήνυσε ότι ο έλεγχος των Στενών αποτελεί πάγια και μόνιμη πολιτική της χώρας και όχι αντικείμενο προσωρινού συμβιβασμού.

Επιπλέον, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης θέτουν ως όρο την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, διευκρινίζοντας ότι οι δεσμεύσεις για ελεύθερη ναυσιπλοΐα δεν θα αφορούν τα πολεμικά πλοία.

Το ακανθώδες πυρηνικό ζήτημα

Το πλέον ευαίσθητο και κρίσιμο κεφάλαιο αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Όπως μεταδίδει το CNN, η μεταβατική περίοδος των 60 ημερών προορίζεται για τη διεξαγωγή σκληρών διαπραγματεύσεων γύρω από το μέλλον του προγράμματος εμπλουτισμού και τη διαχείριση των αποθεμάτων ουρανίου της χώρας.

Οι δυτικές κυβερνήσεις εκφράζουν έντονη ανησυχία, καθώς το Ιράν εκτιμάται ότι διαθέτει περισσότερα από 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς.

Ο πρόεδρος Τραμπ ξεκαθάρισε δημόσια πως «το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο» και πρότεινε τα αποθέματα να ανασυρθούν από τις υπόγειες εγκαταστάσεις τους, όπου μεταφέρθηκαν μετά τα αμερικανικά πλήγματα του περασμένου Ιουνίου, και να καταστραφούν σε μια κοινή επιχείρηση των δύο χωρών. Η πρόταση αυτή απορρίφθηκε άμεσα από την Τεχεράνη.

Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος απορρίπτει το ενδεχόμενο μεταφοράς του υλικού σε τρίτες χώρες, όπως η Ρωσία ή η Κίνα. Αν και το αρχικό μνημόνιο δεν θα περιλαμβάνει εξαντλητικές λεπτομέρειες για τον εμπλουτισμό, οι αποστάσεις παραμένουν μεγάλες: ο Τραμπ προτείνει εικοσαετή αναστολή του προγράμματος, με την Τεχεράνη να επιδιώκει έναν κατά πολύ μικρότερο χρονικό ορίζοντα.

Οικονομικό δέλεαρ, «παγωμένα» δισεκατομμύρια και το μέτωπο του Λιβάνου

Για το Ιράν, του οποίου η οικονομία βρισκόταν σε δεινή θέση ήδη πριν από τη σύγκρουση, η άρση των κυρώσεων και η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων σε ξένες τράπεζες αποτελούν ζήτημα επιβίωσης.

Σε μήνυμα που αποδίδεται στον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, υπογραμμίζεται ότι απόλυτη προτεραιότητα της χώρας είναι η ανασυγκρότηση και η οικονομική σταθερότητα.

Η Τεχεράνη πιέζει για την άμεση αποδέσμευση κεφαλαίων, όμως η Ουάσιγκτον εξαρτά το ζήτημα από την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενώ συνδέει την άρση των κυρώσεων με το πυρηνικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Tasnim, μια ενδεχόμενη συμφωνία θα μπορούσε να «απελευθερώσει» 24 δισεκατομμύρια δολάρια, με το ήμισυ του ποσού να καταβάλλεται αμέσως μετά τις ανακοινώσεις. Παράλληλα, συζητείται η ίδρυση ενός ειδικού ταμείου ανοικοδόμησης για το Ιράν, με βασικούς χρηματοδότες τις χώρες του Κόλπου.

Σημειώνεται ότι η Τεχεράνη προσδοκά έσοδα ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων εντός δύο μηνών, μόνο από την πιθανή χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου.

Τέλος, αγκάθι παραμένει η περιφερειακή διάσταση της κρίσης και συγκεκριμένα το μέτωπο του Λιβάνου. Η ιρανική διπλωματία επιμένει ότι η συμφωνία πρέπει να επιφέρει την κατάπαυση του πυρός σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ.

Ωστόσο, οι εχθροπραξίες εκεί συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, με την κυβέρνηση Τραμπ να διατηρεί την πλήρη στήριξή της προς τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν κλιμακωθεί τις τελευταίες ημέρες.