Πόσο επικίνδυνος είναι αυτός ο πόλεμος για την Ελλάδα;

Ο άμεσος στρατιωτικός κίνδυνος για την Ελλάδα είναι χαμηλός, αλλά όχι απίθανος. Το Ιράν διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς που θεωρητικά φτάνουν έως περίπου 3.000 χιλιόμετρα ενώ η Σούδα απέχει από την Κρήτη γύρω στα 2.000- 2.500 μέτρα. Η γεωγραφική απόσταση από δυτικό Ιράν μέχρι ελληνικό έδαφος κινείται οριακά δηλαδή μέσα σε αυτό το όριο. Σημειωτέον οι ιρανικοί πύραυλοι έχουν κινεζικά συστήματα πλοήγησης ώστε να μπορούν να πετύχουν τον στόχο από πολύ κοντά, σχεδόν με απόλυτη ακρίβεια. Όμως μια τέτοια επίθεση θα προϋπέθετε υπέρπτηση τρίτων χωρών ή εκτόξευση από θαλάσσια πλατφόρμα, δηλαδή μια ανοιχτή, γενικευμένη κλιμάκωση με άμεση εμπλοκή πολλών κρατών. Τεχνικά δεν είναι αδύνατο. Στρατηγικά όμως θα ήταν επιλογή ακραίας αυτοϋπονόμευσης για την Τεχεράνη.

Πολύ πιο ρεαλιστικός είναι ο ασύμμετρος κίνδυνος. Σε περιβάλλον πίεσης, ένα καθεστώς μπορεί να επιδιώξει πλήγματα χαμηλού κόστους και υψηλού συμβολισμού: τρομοκρατικές ενέργειες, επιθέσεις μέσω δικτύων που συνδέονται με ριζοσπαστικό ισλαμιστικό χώρο, επιχειρήσεις αυτοκτονίας ή δολιοφθορές σε «μαλακούς» στόχους. Η Ελλάδα είναι τουριστικός και ναυτιλιακός κόμβος, μέλος ΝΑΤΟ και ΕΕ, με στρατηγικές διευκολύνσεις προς τις ΗΠΑ. Αυτό δεν την καθιστά πρωτεύοντα στόχο, αλλά την εντάσσει στον ευρύτερο χάρτη συμφερόντων. Αν ο ρεβανσισμός ενός καθεστώτος που αισθάνεται ότι πιέζεται υπερισχύσει της αυτοσυντήρησης, τότε οι επιλογές γίνονται λιγότερο ορθολογικές και πιο απρόβλεπτες.

Ο ενεργειακός και ναυτιλιακός παράγοντας είναι ο άμεσος και μετρήσιμος κίνδυνος. Κάθε αποσταθεροποίηση στον Περσικό Κόλπο επηρεάζει τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η ελληνική ναυτιλία δραστηριοποιείται σε περιοχές υψηλού ρίσκου και τα ασφάλιστρα πολέμου αυξάνονται άμεσα. Παράλληλα, ο πόλεμος αλλάζει γήπεδο: περνά στον κυβερνοχώρο. Υποδομές, λιμάνια, ενεργειακά δίκτυα, τράπεζες μπορούν να αποτελέσουν στόχους υβριδικής πίεσης χωρίς να πέσει ούτε ένας πύραυλος.

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην Κύπρο. Η γεωγραφική της εγγύτητα με τον Λίβανο –απέχει μόλις περίπου 170–200 χιλιόμετρα από τις λιβανικές ακτές– την τοποθετεί ουσιαστικά στο άμεσο περιφερειακό περιβάλλον της σύγκρουσης. Σε περίπτωση γενικευμένης έντασης με εμπλοκή δυνάμεων όπως η Χεζμπολάχ, η Κύπρος δεν είναι απλώς «γειτονική» χώρα· βρίσκεται εντός της ακτίνας επιρροής και επιχειρησιακού ενδιαφέροντος.

Η παρουσία των βρετανικών βάσεων στο νησί και ο ρόλος της Κύπρου ως κόμβου εκκενώσεων, επιμελητείας και ενεργειακού σχεδιασμού στην Ανατολική Μεσόγειο ενισχύουν τη στρατηγική της σημασία. Σε συνθήκες κλιμάκωσης μπορεί να εκληφθεί από τρίτους ως μέρος της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο υβριδικών ενεργειών, κυβερνοεπιθέσεων ή απειλών χαμηλής έντασης, ιδίως αν χρησιμοποιηθεί ως υποστηρικτικός κόμβος επιχειρήσεων.Για την Αθήνα, η ασφάλεια της Κύπρου δεν είναι ζήτημα «εξωτερικής» παρακολούθησης αλλά άμεσης στρατηγικής συνάρτησης. Η γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου λειτουργεί σαν συγκοινωνούντα δοχεία: όταν ανεβαίνει η πίεση στον Λίβανο, στη Συρία ή στο Ισραήλ, η Κύπρος –λόγω απόστασης και ρόλου– δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη.

Η επίδειξη ισχύος από ΗΠΑ και Ισραήλ υπήρξε επιχειρησιακά εντυπωσιακή. Όταν μια δύναμη αποδεικνύει ότι διαθέτει βαθιά πληροφοριακή και τεχνολογική διείσδυση, έχει ήδη διαμορφώσει το πεδίο πριν από την επόμενη κίνηση. Αυτό ενισχύει την αποτροπή, αλλά ταυτόχρονα ωθεί τον αντίπαλο να μεταφέρει την αντιπαράθεση σε πιο αθέατα και ασύμμετρα πεδία, όπου θεωρεί ότι μπορεί να εξισορροπήσει την υστέρησή του. Και σε ακραίες συνθήκες πίεσης, μπορεί να καλλιεργηθεί μια επικίνδυνη λογική ρεβανσισμού: όταν η ηγεσία πιστεύει ότι οι απώλειες είναι ήδη τόσο μεγάλες ώστε δεν απομένει κάτι ουσιαστικό να διαφυλαχθεί, τότε το κριτήριο της αυτοσυντήρησης υποχωρεί και οι επιλογές γίνονται πιο ριψοκίνδυνες, ακόμη και οριακά παράλογες.

Υπάρχει περίπτωση το Ιράν να διασπαστεί σε μικρά κρατίδια;

Βραχυπρόθεσμα, η πιθανότητα παραμένει περιορισμένη. Το ιρανικό κράτος διαθέτει σκληρό πυρήνα εξουσίας –ιδίως μέσω των Φρουρών της Επανάστασης– και μακρά ιστορική κρατική συνέχεια που λειτουργεί συνεκτικά. Οι εθνοτικές διαφοροποιήσεις υπάρχουν, αλλά δεν συνιστούν σήμερα ενιαίο αποσχιστικό μέτωπο με εξωτερική αναγνώριση.

Ωστόσο, το περιβάλλον έχει αλλάξει. Η δυτική τεχνολογική επιρροή, μέσω δορυφορικών συστημάτων όπως το Starlink, μπορεί σε συνθήκες κρίσης να περιορίσει την ικανότητα του καθεστώτος να ελέγχει την πληροφορία και την επικοινωνία. Η αποδυνάμωση του πληροφοριακού ελέγχου προηγείται συχνά της πολιτικής ρήξης. Αν συνδυαστεί με εσωτερική αναταραχή και εξωτερική πίεση, θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απαραίτητα σε θεαματική διάλυση, αλλά σε σταδιακή αποσυγκέντρωση ισχύος.

Είναι επίσης σοβαρό –αν και όχι αποδεδειγμένο– το ενδεχόμενο περιφερειακές εντάσεις, όπως η σύγκρουση Πακιστάν–Αφγανιστάν, να συνδέονται με ευρύτερη προσπάθεια ελέγχου διαδρόμων και εφοδιαστικών αλυσίδων. Το Ιράν βρίσκεται σε κομβική θέση μεταξύ Μέσης Ανατολής, Κεντρικής Ασίας και Ινδικού Ωκεανού. Η Κίνα, με στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή και στον Δρόμο του Μεταξιού, αναγκάζεται να στρέψει τη ματιά στη «γειτονιά» της όταν η αστάθεια απειλεί χερσαίους και θαλάσσιους διαδρόμους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι συγκρούσεις δεν είναι απομονωμένες. Είναι κομμάτια ενός ευρύτερου σκακιού όπου ενέργεια, logistics και γεωοικονομία αλληλεπλέκονται.

Η δολοφονία του ηγέτη σημαίνει έλεγχο ή χάος;

Σε καθεστώτα με θεσμοποιημένο μηχανισμό διαδοχής, η απώλεια ενός προσώπου δεν συνεπάγεται αυτόματα κατάρρευση. Μπορεί μάλιστα να οδηγήσει σε προσωρινή συσπείρωση. Όμως η αφαίρεση ενός κεντρικού «στόχου» συχνά διαχέει τη σύγκρουση. Όταν δεν υπάρχει ένα πρόσωπο στο οποίο να συγκεντρώνεται η ένταση, η αντιπαράθεση μετατρέπεται σε δίκτυο μικρότερων, πιο απρόβλεπτων ενεργειών: κυβερνοεπιθέσεις, πλήγματα μέσω proxies, τρομοκρατία χαμηλής έντασης.

Ο Σουν Τζου έγραφε: «Η υπέρτατη τέχνη του πολέμου είναι να υποτάσσεις τον εχθρό χωρίς να πολεμήσεις». Σήμερα αυτό μεταφράζεται σε έλεγχο πληροφορίας, κυβερνοχώρο, οικονομική πίεση και ψυχολογική υπεροχή. Όποιος κυριαρχεί σε αυτά τα πεδία έχει ήδη μετακινήσει τα σύνορα της νίκης πριν πέσει η πρώτη σφαίρα.

Ρεαλιστική πρόβλεψη: δεν βαδίζουμε προς παγκόσμιο πόλεμο γενικευμένης κλίμακας. Οδεύουμε προς μια παρατεταμένη περίοδο υβριδικής αστάθειας, με εστίες ανάφλεξης, περιορισμένα αλλά επαναλαμβανόμενα πλήγματα και αυξημένο κίνδυνο λανθασμένου υπολογισμού. Για την Ελλάδα, η πρόκληση δεν είναι η προετοιμασία για εκστρατευτικό πόλεμο, αλλά η θωράκιση ενέργειας, ναυτιλίας, κυβερνοχώρου και κοινωνικής συνοχής. Στους σύγχρονους πολέμους, το πιο ευάλωτο μέτωπο δεν είναι πάντα το στρατιωτικό· είναι το εσωτερικό.

Γράφει η Δρ. Ασπασία Αλιγιζακη
Διεθνολόγος