ΗΠΑ – Ιράν: Τα κέρδη, οι απώλειες και οι ισορροπίες τρόμου πίσω από τον γεωπολιτικό συμβιβασμό και το προσχέδιο των 14 σημείων

Το προσχέδιο της συμφωνίας των 14 σημείων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας, υπερβαίνει τα όρια μιας απλής, τεχνικής εκεχειρίας.

Πρόκειται για έναν πολυεπίπεδο πολιτικό συμβιβασμό, όπου αμφότερες οι πλευρές εξασφαλίζουν ζωτικά ανταλλάγματα, υποχωρώντας ωστόσο από πάγιες στρατηγικές θέσεις και μοχλούς πίεσης.

Η προκαταρκτική ανάλυση του κειμένου καταδεικνύει ότι η κρίση δεν επιλύεται οριστικά, αλλά τίθεται υπό έναν ελεγχόμενο ορίζοντα 60 ημερών.

Μέσα σε αυτό το διάστημα, πρωτεύοντες στόχοι είναι η αποτροπή μιας γενικευμένης σύρραξης, η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, το «πάγωμα» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και η δημιουργία διπλωματικού χώρου για μια τελική συμφωνία.

Πίσω, όμως, από τις προσεκτικά διατυπωμένες διπλωματικές εκφράσεις, κρύβεται ένα ξεκάθαρο ισοζύγιο κερδών και απωλειών για όλους τους εμπλεκόμενους παίκτες.

Τεχεράνη: Πολιτική νομιμοποίηση με αντάλλαγμα τα όπλα κλιμάκωσης

Το πλέον καθοριστικό σημείο του σχεδίου για το Ιράν αφορά τη ρητή δέσμευση για σεβασμό της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της μη ανάμειξης στις εσωτερικές υποθέσεις.

Αν και εκ πρώτης όψεως θυμίζει τυπική διπλωματική ρήτρα, στην πράξη μεταφράζεται ως de facto πολιτική αναγνώριση του καθεστώτος από τις ΗΠΑ, οι οποίες εγκαταλείπουν τη ρητορική περί «αλλαγής καθεστώτος» (regime change). Η Ουάσινγκτον αποδέχεται την Ισλαμική Δημοκρατία ως επίσημο και νόμιμο συνομιλητή.

Παρότι αυτό δεν θωρακίζει το καθεστώς απέναντι σε ενδογενείς κοινωνικές αναταράξεις, απομακρύνει από το τραπέζι το ενδεχόμενο μιας εξωτερικά κατευθυνόμενης ανατροπής.

Έτσι, η Τεχεράνη δεν εξασφαλίζει απλώς οικονομικούς πόρους, πετρέλαιο και χρόνο, αλλά μια πολύτιμη πολιτική νομιμοποίηση.

Το τίμημα, ωστόσο, είναι βαρύ, καθώς το Ιράν αποστερείται τα τρία βασικά εργαλεία περιφερειακής πίεσης που διέθετε:

• Τα Στενά του Ορμούζ: Η απειλή αποκλεισμού της στρατηγικής αυτής διόδου αμβλύνεται, καθώς το Ιράν δεσμεύεται για την πλήρη και ελεύθερη επαναλειτουργία της.

• Το Πυρηνικό Πρόγραμμα: Η ρητή αποδοχή ότι η χώρα δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου περιορίζει τη στρατηγική ασάφεια που χρησιμοποιούσε ως διαπραγματευτικό χαρτί.

• Οι Περιφερειακοί Σύμμαχοι: Η πρόβλεψη για τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα –συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου– αναγκάζει την Τεχεράνη να συγκρατήσει δίκτυα όπως η Χεζμπολάχ, μειώνοντας την επιχειρησιακή τους ισχύ.

Ουάσινγκτον: Αποκλιμάκωση και έλεγχος απέναντι στη μεγάλη πίεση

Για την αμερικανική πλευρά, η συμφωνία προσφέρει μια άμεση εκτόνωση της κρίσης χωρίς το κόστος μιας άτακτης υποχώρησης.

Οι ΗΠΑ επιτυγχάνουν τη δεσμευτική αποχή του Ιράν από τα πυρηνικά όπλα, τη σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών μέσω του Ορμούζ και ένα παράθυρο 60 ημερών, διατηρώντας παράλληλα το ισχυρό χαρτί των οικονομικών κυρώσεων ως μοχλό για τη συνέχεια.

Στον αντίποδα, το κόστος για τις ΗΠΑ είναι κυρίως πολιτικό. Στην πράξη, η Ουάσινγκτον απεμπολεί τη στρατηγική της «μέγιστης πίεσης», καθώς δεν επιτυγχάνει ούτε την άμεση αποδόμηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ούτε την ανατροπή του καθεστώτος, ούτε τον εκμηδενισμό της περιφερειακής του επιρροής.

Η επιλογή αυτή αναμένεται να προκαλέσει έντονες εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις, με τους επικριτές να κάνουν λόγο για μια αβέβαιη συμφωνία που προσφέρει χρόνο και ρευστότητα στην Τεχεράνη.

Το αναπτυξιακό πακέτο των 300 δισ. δολαρίων

Η πρόβλεψη για ένα πιθανό επενδυτικό πρόγραμμα ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων αποτελεί το πιο ακανθώδες σημείο της διαπραγμάτευσης.

Για το Ιράν συνιστά μια τεράστια ευκαιρία οικονομικής ανασυγκρότησης. Για τις ΗΠΑ αποτελεί το απαραίτητο «καρότο» για τη διασφάλιση της ιρανικής συμμόρφωσης.

Ωστόσο, η επικοινωνιακή διαχείριση αυτού του κεφαλαίου ενέχει σοβαρά ρίσκα, καθώς μπορεί να εκληφθεί ως οικονομική επιβράβευση ενός διαχρονικά εχθρικού καθεστώτος.

Οι επιπτώσεις για το Ισραήλ, τον Κόλπο και τις αγορές

Η ισραηλινή πλευρά βρίσκεται μπροστά σε ένα διπλό πρίσμα. Από τη μία πλευρά, η δέσμευση για το πυρηνικό πρόγραμμα περιορίζει μια άμεση υπαρξιακή απειλή.

Από την άλλη, το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς δεν εξουδετερώνεται, αλλά αντίθετα ενισχύεται οικονομικά και διπλωματικά, προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Ιερουσαλήμ, καθώς η απειλή απλώς «παγώνει» χωρίς να εξαλείφεται.

Οι Χώρες του Κόλπου, αν και επιθυμούν τη σταθερότητα και την ασφάλεια των πετρελαϊκών οδών, οι μοναρχίες του Κόλπου ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με το πολιτικό κόστους της έμμεσης χρηματοδότησης ενός περιφερειακού ανταγωνιστή, αναμένοντας ως αντάλλαγμα ισχυρές αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Οι διεθνείς αγορές, αποτελούν τον άμεσο ωφελημένο της συμφωνίας. Η μείωση του γεωπολιτικού ρίσκου και η ομαλή ροή ενέργειας παρέχουν σημαντική ανάσα στις αναδυόμενες οικονομίες και στους μεγάλους εισαγωγείς ενέργειας.

Ωστόσο, η ηρεμία αυτή τελεί υπό την αίρεση της επιτυχούς έκβασης των συνομιλιών εντός του διμήνου.

Σε τελική ανάλυση, το σχέδιο των 14 σημείων αποτελεί μια απόπειρα μετατροπής μιας ανεξέλεγκτης στρατιωτικής αντιπαράθεσης σε μια θεσμοθετημένη διαπραγμάτευση.

Η ουσιαστική μετατόπιση της αμερικανικής διπλωματίας έγκειται στο ότι αντιμετωπίζει πλέον την Τεχεράνη όχι ως ένα πρόβλημα προς εξάλειψη, αλλά ως έναν παίκτη προς δέσμευση.

Αυτός ο ρεαλισμός καθιστά μεν τη συμφωνία εφαρμόσιμη, τη μετατρέπει όμως ταυτόχρονα σε μια πολιτική «πυ things» για όσους επιμένουν ότι η ρίζα του προβλήματος παραμένει η ίδια η φύση του ιρανικού καθεστώτος.