Συμφωνείτε με την απαγόρευση της πρόσβασης των ανηλίκων στα social media;

Όλο και περισσότερες χώρες προχωρούν σε αυστηρούς περιορισμούς ή σε απαγορεύσεις στη χρήση των social media από ανηλίκους, για την προστασία της ψυχικής τους υγείας και τον περιορισμό του εθισμού.

Το ζήτημα έχει ανοίξει για τα καλά και στην Ελλάδα, με την κυβέρνηση να είναι κι αυτή κοντά στην ανακοίνωση της απαγόρευσης της πρόσβασης των ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα social media.

Όπως μετέδωσε το Reuters, επικαλούμενο ανώτερη κυβερνητική πηγή, η Ελλάδα είναι «πολύ κοντά» στην ανακοίνωση των μέτρων, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ακόμη ακριβές χρονοδιάγραμμα.

Υπενθυμίζεται πως η ελληνική κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν από τους πρώτους που είχαν αναδείξει το θέμα των κανόνων/ορίων στα social media σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο ήδη από το 2024.

Ήδη Γαλλία και Ισπανία έχουν λάβει αντίστοιχα μέτρα, ενώ στον ίδιο δρόμο βαδίζει και η Πορτογαλία, καθώς κατατέθηκε στο κοινοβούλιο πρόταση νόμου για την απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε εφήβους κάτω των 16 ετών.

Όπως αναφέρει σε άρθρο της στο DEBATER η Καθηγήτρια Ψηφιακής Εγκληματολογίας & Εγκληματολογικής Ψυχολογίας, Κέλλυ Ιωάννου, η συζήτηση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές κύμα ανησυχίας γύρω από την ψυχική υγεία των παιδιών, την ψηφιακή παρενόχληση, το grooming και τη σεξουαλική εκμετάλλευση στο διαδίκτυο.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν υπάρχουν κίνδυνοι — αλλά αν μια οριζόντια απαγόρευση μπορεί πράγματι να τους περιορίσει. Όπως σημειώνει η ίδια, από τη σκοπιά της ψηφιακής εγκληματολογίας, η απαγόρευση δεν αποτελεί πρόληψη, αποτελεί μετατόπιση του κινδύνου.

Σύμφωνα με την ίδια, “οι περισσότερες μορφές ψηφιακής κακοποίησης ανηλίκων δεν γεννιούνται αποκλειστικά στο διαδίκτυο. Το cyberbullying, ο εξαναγκασμός, η διάδοση προσωπικού υλικού και η σεξουαλική εκμετάλλευση βασίζονται σε σχέσεις εξουσίας, φόβου, κοινωνικής πίεσης και σιωπής που συχνά ξεκινούν στον φυσικό κόσμο και συνεχίζονται ψηφιακά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν ως επιταχυντές και πολλαπλασιαστές αυτών των συμπεριφορών — όχι κατ’ ανάγκην ως η αρχική τους αιτία“.

Η κυρία Ιωάννου σημειώνει πως “η διεθνής συζήτηση δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι ερευνητές και ειδικοί αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των καθολικών απαγορεύσεων. Από την ερευνητική εμπειρία και την εγκληματολογική ανάλυση προκύπτει ότι πολλά από τα προβλήματα που αποδίδουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι αποκλειστικά ψηφιακά φαινόμενα. Αντανακλούν βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες, ελλείψεις υποστήριξης και περιορισμένες δυνατότητες ασφαλούς κοινωνικοποίησης των ανηλίκων στον φυσικό κόσμο. Όταν οι offline χώροι έκφρασης, φροντίδας και συλλογικής ζωής συρρικνώνονται, τα ψηφιακά περιβάλλοντα λειτουργούν ως υποκατάστατο — αναλαμβάνοντας ρόλους για τους οποίους δεν έχουν σχεδιαστεί, με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τον τρόπο εφαρμογής μιας τέτοιας απαγόρευσης. Η αποτελεσματική επιβολή ηλικιακών περιορισμών προϋποθέτει μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται συλλογή και επεξεργασία προσωπικών —και ενίοτε ευαίσθητων— δεδομένων. Δημιουργείται έτσι ένα επικίνδυνο παράδοξο: στο όνομα της προστασίας των παιδιών, εισάγονται νέοι ψηφιακοί κίνδυνοι που σχετίζονται με την ιδιωτικότητα, τη μαζική επιτήρηση και τις πιθανές διαρροές δεδομένων“.

Η ίδια προτείνει μάλιστα “αντί να επικεντρώνεται η δημόσια πολιτική αποκλειστικά στον αποκλεισμό των ανηλίκων από τα social media, θα είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο να στραφεί στη ρύθμιση των ίδιων των πλατφορμών“.

“Η απαγόρευση των social media στους ανηλίκους μπορεί να λειτουργεί επικοινωνιακά ως μια «σκληρή» και άμεση απάντηση σε ένα πραγματικό κοινωνικό άγχος. Δεν συνιστά όμως από μόνη της στρατηγική ψηφιακής προστασίας. Αν ο στόχος είναι η ουσιαστική μείωση των κινδύνων, τότε απαιτείται μια προσέγγιση που να βασίζεται στην κατανόηση της ψηφιακής βίας ως κοινωνικού φαινομένου: με παιδεία, θεσμική ετοιμότητα, ρύθμιση και επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις — όχι μόνο με αποκλεισμούς” αναφέρει ακόμα η Κέλλυ Ιωάννου.

Το DEBATER για μια ακόμα φορά ζητά τη γνώμη σας: Εσείς συμφωνείτε με την απαγόρευση της πρόσβασης των ανηλίκων στα social media;