Πικροδάφνη: Νέες συστάσεις από τον ΕΟΔΥ για τους κινδύνους από το τοξικό φυτό

Η εγκύκλιος που διαβιβάστηκε στα σχολεία για την πικροδάφνη και ζητά αυξημένη προσοχή, περίφραξη ή απομάκρυνση όπου υπάρχουν παιδιά, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο ΕΟΔΥ δίνει νέες διευκρινίσεις για τους κινδύνους στην υγεία και τα συμπτώματα και προχωρά σε συστάσεις σε παιδιά και εκπαιδευτικούς.

Όπως αναφέρει ο Οργανισμός τα περιστατικά δηλητηρίασης είναι σπάνια και συνήθως ήπιας μορφής. Ωστόσο σύμφωνα με το Κέντρο Δηλητηριάσεων, από το 2020 καταγράφονται περίπου 15-20 περιστατικά παιδιών ετησίως, χωρίς να έχει χρειαστεί νοσηλεία ή χορήγηση αντίδοτου.

Γιατί είναι από τα πιο δηλητηριώδη φυτά 

Ο γαλακτώδης χυμός που υπάρχει σε όλα τα μέρη του φυτού είναι γεμάτος με πολλές τοξικές ουσίες. Τα φύλλα, τα άνθη και οι μίσχοι των πικροδαφνών περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις τοξινών και αυτό τις κάνει επικίνδυνες τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα.

Οι γλυκοσίδες επηρεάζουν σημαντικά το καρδιαγγειακό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα που κυμαίνονται από ναυτία και κοιλιακό άλγος έως σοβαρές αρρυθμίες και αιφνίδιο καρδιακό θάνατο. Ακόμη και ο καπνός από πικροδάφνη που καίγεται είναι πολύ τοξικός.

Οι πικροδάφνες περιλαμβάνονται συχνά στα πιο δηλητηριώδη φυτά στον κόσμο και είναι πολύ κοινές στην Ελλάδα.

Τρόποι έκθεσης 

-Κατάποση: Αυτός είναι ο πιο συνήθης και επικίνδυνος τρόπος έκθεσης. Τα παιδιά μπορεί να καταπιούν κατά λάθος φύλλα, άνθη ή σπόρους, ελκυόμενα από τα έντονα χρώματα του φυτού. Οι ενήλικες μπορεί να το καταναλώσουν εν αγνοία τους μέσω φυτικών θεραπειών ή τσαγιών που παρασκευάζονται από το φυτό (χρησιμοποιούνται σε κάποιες χώρες ως μέρος της παραδοσιακής ιατρικής αν και δεν είναι ασφαλές) ή μολυσμένων τροφίμων ή ποτών.

-Δερματική επαφή: Το άγγιγμα του φυτού (φύλλα, μίσχοι, χυμός) μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του δέρματος, δερματίτιδα ή αλλεργικές αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα. Οι κηπουροί που κλαδεύουν ή χειρίζονται το φυτό χωρίς προστατευτικά μέσα (π.χ. γάντια) διατρέχουν κίνδυνο.

-Εισπνοή: Ο καπνός από την καύση πικροδάφνης απελευθερώνει τοξικές αναθυμιάσεις.

-Παρεντερική (Έγχυση ή Τραύματα): Η τυχαία έκθεση ανοιχτών τραυμάτων ή βλεννογόνων (π.χ. μάτια) στο χυμό του φυτού μπορεί να οδηγήσει σε τοπικό ερεθισμό ή συστηματική απορρόφηση τοξινών.

Τα συμπτώματα 

Η δηλητηρίαση από πικροδάφνες μπορεί να επηρεάσει πολλά μέρη του σώματος, συμπεριλαμβανομένων του καρδιαγγειακού, γαστρεντερικού και νευρικού συστήματος, καθώς επίσης το δέρμα και τους οφθαλμούς.

Η δηλητηρίαση από πικροδάφνες συνοδεύεται συχνά από καρδιαγγειακά συμπτώματα λόγω των τοξικών καρδιακών γλυκοσίδων του φυτού, οι οποίες παρεμβαίνουν στη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν μια ποικιλία συμπτωμάτων που σχετίζονται με την καρδιά, συμπεριλαμβανομένης της βραδυκαρδίας ή της ταχυκαρδίας. Σε σοβαρές περιπτώσεις, αυτές οι αρρυθμίες μπορεί να εξελιχθούν σε πιο επικίνδυνες καταστάσεις όπως κοιλιακή μαρμαρυγή ή καρδιακή ανακοπή. Για το λόγο αυτό απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα και παρέμβαση.

Aντιμετώπιση

Σε περίπτωση επαφής ή κατάποσης, επικοινωνήστε άμεσα με το Κέντρο Δηλητηριάσεων (τηλ. 210 7793777) ή τον γιατρό σας.

Το ξέπλυμα του στόματος με νερό και το πλύσιμο του δέρματος που έχει έρθει σε επαφή με σαπούνι και νερό μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της δερματικής απορρόφησης. Η πρόκληση εμέτου δεν συνιστάται λόγω κινδύνων εισρόφησης.

Ο εμετός εμφανίζεται λόγω των γαστρεντερικών ερεθιστικών επιδράσεων της ολεανδρίνης και ο αναγκαστικός έμετος μπορεί να επιδεινώσει τη βραδυκαρδία, τους κινδύνους εισρόφησης και τις ηλεκτρολυτικές ανισορροπίες.

Οι ιατρικές παρεμβάσεις επικεντρώνονται στην υποστηρικτική φροντίδα, την πλύση στομάχου και την αντιδοτική θεραπεία.

Κίνδυνοι σε σχολικά και δημόσιους χώρου 

-Ύπαρξη ευαίσθητου πληθυσμού: Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα λόγω του χαμηλότερου σωματικού βάρους και της μεγαλύτερης πιθανότητας τυχαίας κατάποσης ή επαφής.

-Αυξημένη πιθανότητα επαφής λόγω ελκυστικότητας φυτού: Η πικροδάφνη επιλέγεται συχνά ως φυτό σε εξωτερικούς χώρους (π.χ., κήπους, αυλές, προαύλιους χώρους) επειδή έχει φωτεινά (ρόζ ή λευκά) άνθη και απαιτεί ελάχιστη συντήρηση. Ωστόσο, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να προσελκύσουν μικρά παιδιά, τα οποία είναι εκ φύσεως περίεργα και είναι πιο πιθανό να εκτεθούν κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων σε εξωτερικούς χώρους, όπως να μαζεύουν τα άνθη ή τα φύλλα. Είναι επίσης πιθανό να δοκιμάσουν ή να μασήσουν μέρη του φυτού ή να τρίψουν τα μάτια ή το στόμα τους μετά την επαφή με το φυτό.

-Κίνδυνος εισπνοής καπνού: Ο καπνός από την πιθανή καύση των φυτών πικροδάφνης (π.χ. κλαδιά) στο χώρο του σχολείου ή σε άλλους δημόσιους χώρους από προσωπικό καθαρισμού απελευθερώνει τοξικές αναθυμιάσεις και η εισπνοή του καπνού μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος.

-Ανεπαρκής ενημέρωση και επισήμανση: Οι εκπαιδευτικοί, το προσωπικό, καθαρισμού και συντήρησης κήπων, σχολικών προαύλιων χώρων, παιδικών χαρών ενδέχεται να μην γνωρίζουν τους κινδύνους που ενέχει η παρουσία της πικροδάφνης. Επιπλέον, είναι πιθανό να μην υπάρχει επισήμανση των φυτών στους χώρους αυτούς.

Μέτρα πρόληψης 

-Ενημέρωση: Συστήνεται τα μέλη της σχολικής κοινότητας (εκπαιδευτικοί, προσωπικό, γονείς, σχολικοί νοσηλευτές, καθαριστές), κηπουροί δημόσιων χώρων, υπάλληλοι δήμων και προσωπικό παιδικών χαρών να ενημερωθούν ώστε να αναγνωρίζουν το φυτό πικροδάφνη, να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες σε περίπτωση έκθεσης και να ακολουθούν ασφαλείς πρακτικές διαχείρισης των φυτών.

-Εκπαίδευση: Συστήνεται τα παιδιά να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν και να αποφεύγουν την επαφή με το φυτό πικροδάφνη.

-Σήμανση-Έλεγχος πρόσβασης: Συστήνεται η σήμανση των φυτών ως δυνητικά τοξικών και όπου είναι εφικτό η περίφραξη των περιοχών με τις πικροδάφνες, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση των παιδιών.