Η κλιματική κρίση δοκιμάζει τις αντοχές της Ευρώπης: Νέο καμπανάκι από τους ειδικούς – «Είναι η ταχύτερα θερμενόμενη ήπειρος»

Στο επίκεντρο παρατεταμένων και εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών βρίσκεται το τελευταίο διάστημα μεγάλο τμήμα της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Οι διαδοχικοί καύσωνες που πλήττουν την ήπειρο προκαλούν αλυσιδωτά προβλήματα και ανατρέπουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.

Για τα αίτια και τις προεκτάσεις αυτής της επίμονης ζέστης, το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με τον δρα Ανδρέα Φλουρή, καθηγητή Φυσιολογίας και διευθυντή του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Από την αφηρημένη θεωρία στην καθημερινή απειλή

Όπως εξηγεί ο κ. Φλουρής, οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη έχουν πλέον άμεσο αντίκτυπο σε κάθε πτυχή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής:

«Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον μια αφηρημένη συζήτηση για το περιβάλλον. Μπαίνει στο σπίτι, στο χωράφι, στο εργοτάξιο, στο σχολείο και στην επιχείρηση.

Μειώνει την ικανότητα του ανθρώπου να εργάζεται με ασφάλεια, πιέζει την αγροτική παραγωγή και τα εισοδήματα, αυξάνει το κόστος ενέργειας, υγείας και ασφάλισης και δοκιμάζει υποδομές που σχεδιάστηκαν για ένα ηπιότερο κλίμα.

Με απλά λόγια, η άνοδος της θερμοκρασίας μετατρέπεται σε απώλεια υγείας, χρόνου εργασίας και οικονομικής ασφάλειας».

Παράλληλα, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι η κλιματική κρίση δεν αποτελεί απλώς μια ατομική πρόκληση, αλλά ένα συλλογικό πρόβλημα με έντονες κοινωνικές ανισότητες.

«Δοκιμάζει την κοινωνία ως σύνολο. Και το βάρος δεν κατανέμεται ισότιμα: οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά, οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα, οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους και τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα πλήττονται πρώτοι και περισσότερο».

Η Ευρώπη ως το «θερμό σημείο» του πλανήτη

Τα δεδομένα για τη γηραιά ήπειρο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά, καθώς, σύμφωνα με τον κ. Φλουρή, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δυναμική.

«Είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος του πλανήτη και, κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, οι θερμοκρασίες της αυξάνονται με ρυθμό μεγαλύτερο από το διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου.

Αυτό δεν σημαίνει μόνο θερμότερα καλοκαίρια. Σημαίνει συχνότερες και μεγαλύτερες περιόδους θερμικής καταπόνησης, θερμότερες νύχτες που δεν επιτρέπουν στο σώμα να ανακάμψει, μεγαλύτερες δυσκολίες στη διαχείριση του νερού, στην παραγωγή τροφίμων, στα δίκτυα ενέργειας, στις υπηρεσίες υγείας».

Η «αλυσίδα» των ακραίων φαινομένων

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της κλιματικής κατάρρευσης είναι η αλληλεπίδραση των φαινομένων. «Φανταστείτε το κλίμα σαν μια αλυσίδα, στην οποία κάθε κρίκος τραβά τον επόμενο», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Φλουρής, αναλύοντας αυτό το επικίνδυνο «κοκτέιλ» φυσικών καταστροφών και ρύπανσης.

«Η υψηλή θερμοκρασία κάνει την ατμόσφαιρα να “διψά”, αφαιρώντας υγρασία από το έδαφος και τη βλάστηση και, όταν συνδυάζεται με ξηρασία και ισχυρούς ανέμους, δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για γρήγορη εξάπλωση πυρκαγιών.

Στη συνέχεια, ο καπνός μεταφέρει λεπτά σωματίδια πολύ μακριά από το μέτωπο της φωτιάς, επιβαρύνοντας την καρδιά και τους πνεύμονες ανθρώπων που μπορεί να βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.

Αντίστοιχα, οι αμμοθύελλες και οι σκονοθύελλες γεννιούνται από ισχυρούς ανέμους πάνω από ξηρά και εκτεθειμένα εδάφη. Δεν προκαλείται κάθε επεισόδιο αφρικανικής σκόνης άμεσα από την κλιματική αλλαγή.

Η ξηρασία, η υποβάθμιση των εδαφών και οι μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία αλλάζουν το υπόβαθρο μέσα στο οποίο αυτά τα επεισόδια εκδηλώνονται.

Όταν η σκόνη συμπίπτει με καύσωνα, καπνό ή αστική ρύπανση, ο οργανισμός δεν αντιμετωπίζει έναν κίνδυνο, αλλά πολλούς ταυτόχρονα».

Η ανάγκη για μια ολιστική στρατηγική

Καταλήγοντας, ο διευθυντής του FAME Lab επισημαίνει ότι η παραδοσιακή, αποσπασματική διαχείριση των κρίσεων δεν είναι πλέον επαρκής. Απαιτείται μια ριζική αναθεώρηση της πολιτικής προστασίας και της κρατικής μέριμνας.

«Γι’ αυτό η απάντησή μας δεν μπορεί να περιορίζεται σε έκτακτες ανακοινώσεις κάθε φορά που έρχεται ένα ακραίο φαινόμενο.

Χρειαζόμαστε έγκαιρες προειδοποιήσεις που συνδυάζουν θερμοκρασία, ποιότητα αέρα και κίνδυνο πυρκαγιάς, ανθεκτικές υποδομές, προστασία στην εργασία, ενίσχυση της δημόσιας υγείας και ουσιαστική μείωση των εκπομπών.

Αν αντιμετωπίζουμε κάθε κίνδυνο χωριστά, θα βρισκόμαστε πάντα ένα βήμα πίσω. Η κλιματική ανθεκτικότητα αρχίζει όταν προστατεύουμε ταυτόχρονα τον άνθρωπο, το εισόδημα και την κοινωνική συνοχή».