Νομιμότητα ή νομιμοφάνεια; Η Ελλάδα χρειάζεται καταναλωτική παιδεία

✍︎ Γράφει ο Γιώργος Ευγενικός, πρόεδρος του ΙΝΚΑ12 και γενικός γραμματέας της Γενικής Ομοσπονδίας Καταναλωτών Ελλάδας – ΙΝΚΑ

Υπάρχουν στιγμές που ένας θεσμικός εκπρόσωπος δεν πρέπει απλώς να κάνει μία ακόμη ανακοίνωση.

Πρέπει να μιλήσει καθαρά.

Και σήμερα υπάρχει ένα ερώτημα που αφορά όλους μας:

Νομιμότητα ή νομιμοφάνεια;

Ζούμε πραγματικά σε μια κοινωνία νομιμότητας ή έχουμε μάθει να λειτουργούμε μέσα στη νομιμοφάνεια;

Γιατί άλλο είναι η ουσιαστική νομιμότητα και άλλο η τυπική συμμόρφωση με έναν νόμο, πίσω από την οποία μπορεί να κρύβονται πρακτικές που τελικά αδικούν τον πολίτη.

Η νομοφάνεια δεν είναι πάντα παρανομία. Είναι όμως η κατάσταση εκείνη όπου κάτι μπορεί να φαίνεται νόμιμο στα χαρτιά, χωρίς απαραίτητα να υπηρετεί την ουσία της δικαιοσύνης, της διαφάνειας και της προστασίας του πολίτη.

Και αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει σοβαρά.

Στην ίδια πίεση καταναλωτές και επιχειρηματίες

Ο Έλληνας καταναλωτής βρίσκεται καθημερινά αντιμέτωπος με την ακρίβεια, το αυξημένο κόστος ζωής, την ενέργεια, τις μεταφορές, τις τραπεζικές χρεώσεις, τις προμήθειες και ένα διαρκώς αυξανόμενο κόστος για βασικές ανάγκες.

Την ίδια ώρα, όμως, υπάρχει και ένας άλλος άνθρωπος που βρίσκεται υπό πίεση: ο νόμιμος και συνεπής επιχειρηματίας.

Ο άνθρωπος που πληρώνει φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, ενέργεια, ενοίκιο, μισθούς, τραπεζικά κόστη, λογιστές, υποχρεώσεις και ένα τεράστιο λειτουργικό κόστος, προκειμένου να μπορέσει να κρατήσει ανοιχτή την επιχείρησή του.

Και πρέπει να τολμήσουμε να το πούμε:

Με τα σημερινά δεδομένα, ο μέσος νόμιμος επιχειρηματίας κινδυνεύει να γίνει επιχειρηματίας με ημερομηνία λήξης.

Όταν κλείνει μια νόμιμη επιχείρηση, δεν χάνει μόνο ο επιχειρηματίας. Χάνει ο εργαζόμενος. Χάνει η οικογένεια. Χάνει η τοπική κοινωνία. Χάνει η αγορά. Και τελικά χάνει ο καταναλωτής.

Η προστασία του καταναλωτή δεν είναι πόλεμος στην επιχειρηματικότητα

Γι’ αυτό η προστασία του καταναλωτή δεν μπορεί να μετατραπεί σε πόλεμο εναντίον της επιχειρηματικότητας.

Δεν είναι εχθρός ο επιχειρηματίας που λειτουργεί νόμιμα και υπεύθυνα.

Εχθρός είναι η αθέμιτη πρακτική. Η παραπλάνηση. Η αυθαιρεσία. Η έλλειψη διαφάνειας. Ο αθέμιτος ανταγωνισμός.

Εχθρός είναι κάθε πρακτική που επιτρέπει στον συνεπή πολίτη ή επιχειρηματία να αισθάνεται τελικά ότι τιμωρείται επειδή είναι συνεπής.

Δικαιώματα και υποχρεώσεις: Η βάση της καταναλωτικής παιδείας

Υπάρχει, όμως, και μια δική μας ευθύνη.

Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη την καταναλωτική παιδεία που θα έπρεπε να έχουμε.

Και αυτό δεν αφορά μόνο την Πολιτεία ή τους θεσμούς. Αφορά όλους μας.

Ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει τα δικαιώματά του. Πρέπει, όμως, να γνωρίζει και τις υποχρεώσεις του.

Να ενημερώνεται πριν αγοράσει. Να διαβάζει πριν υπογράψει. Να συγκρίνει. Να ζητά αποδείξεις και παραστατικά. Να γνωρίζει τι αγοράζει και τι συμφωνεί. Να τηρεί τις δικές του συμβατικές υποχρεώσεις. Να διεκδικεί όταν πραγματικά αδικείται.

Και κυρίως να γνωρίζει ότι το δικαίωμα δεν σημαίνει ασυδοσία.

Δικαιώματα χωρίς υποχρεώσεις δεν είναι καταναλωτική παιδεία. Και υποχρεώσεις χωρίς δικαιώματα δεν είναι κοινωνική δικαιοσύνη.

Χρειαζόμαστε έναν καταναλωτή ενημερωμένο, υπεύθυνο και ενεργό.

Έναν καταναλωτή που δεν περιμένει απλώς κάποιος άλλος να τον προστατεύσει. Έναν καταναλωτή που ξέρει να προστατεύει και ο ίδιος τον εαυτό του.

Γιατί ο ενημερωμένος καταναλωτής είναι ο πιο ισχυρός καταναλωτής.

Οι νόμοι δεν αρκούν εάν δεν εφαρμόζονται

Μπορούμε να έχουμε εκατοντάδες νόμους, κανονισμούς και διατάξεις.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: Εφαρμόζονται αποτελεσματικά; Ελέγχονται; Κατανοούνται; Προστατεύουν πραγματικά τον πολίτη;

Γιατί ο νόμος δεν πρέπει να είναι απλώς ένα κείμενο. Πρέπει να έχει αποτέλεσμα στην καθημερινή ζωή.

Η πραγματική νομιμότητα δεν μπορεί να εξαντλείται στο «το γράφει ο νόμος».

Πρέπει να υπάρχει ουσία. Πρέπει να υπάρχει έλεγχος. Πρέπει να υπάρχει λογοδοσία. Πρέπει να υπάρχει διαφάνεια.

Και πάνω απ’ όλα πρέπει να υπάρχει σεβασμός στον άνθρωπο.

Ο ρόλος του ΙΝΚΑ

Ο ρόλος του ΙΝΚΑ δεν είναι να βρίσκεται απέναντι από την αγορά. Είναι να βρίσκεται μέσα στην κοινωνία και δίπλα στον καταναλωτή.

Να ενημερώνει. Να εκπαιδεύει. Να παρεμβαίνει. Να διεκδικεί. Να αναδεικνύει προβλήματα. Να υπερασπίζεται τα δικαιώματα του καταναλωτή.

Αλλά και να υπενθυμίζει ότι κάθε δικαίωμα συνοδεύεται από ευθύνη.

Δεν θέλουμε έναν καταναλωτή που απλώς διαμαρτύρεται. Θέλουμε έναν καταναλωτή που γνωρίζει, σκέφτεται, συγκρίνει, επιλέγει και διεκδικεί υπεύθυνα.

Και θέλουμε έναν επιχειρηματία που μπορεί να λειτουργεί νόμιμα, με αξιοπρέπεια και προοπτική.

Αυτό είναι το ζητούμενο: Μια αγορά που δεν θα λειτουργεί ούτε εις βάρος του καταναλωτή ούτε εις βάρος του συνεπούς επιχειρηματία.

Μια αγορά με κανόνες. Με διαφάνεια. Με πραγματικούς ελέγχους. Με ευθύνη. Με ενημέρωση. Με παιδεία.

Από τη νομοφάνεια στην ουσία

Ίσως ήρθε η ώρα να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την προστασία του καταναλωτή.

Να περάσουμε:

Από τη νομοφάνεια στην ουσία της νομιμότητας.

Από την ανοχή στην ευθύνη.

Από την άγνοια στην καταναλωτική παιδεία.

Από την απλή διαμαρτυρία στη γνώση και τη διεκδίκηση.

Ο καταναλωτής δεν ζητά χάρη.

Ο επιχειρηματίας που λειτουργεί νόμιμα δεν ζητά προνόμια.

Και οι δύο ζητούν το ίδιο πράγμα: κανόνες που να ισχύουν για όλους.

Η εμπιστοσύνη κερδίζεται με διαφάνεια και δικαιοσύνη

Μια υγιής αγορά δεν χτίζεται με φόβο. Χτίζεται με εμπιστοσύνη.

Και η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Κερδίζεται με διαφάνεια, συνέπεια και δικαιοσύνη.

Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα. Και αυτό πρέπει να γίνει υπόθεση όλων μας.

Γιατί ο καταναλωτής δεν είναι απλώς αυτός που αγοράζει. Είναι ο πολίτης που καθημερινά επιλέγει, πληρώνει, συμμετέχει και τελικά διαμορφώνει την ίδια την αγορά.

Και μια κοινωνία που θέλει πραγματικά να προστατεύσει τον πολίτη της οφείλει πρώτα να του δώσει το σημαντικότερο εργαλείο:

ΓΝΩΣΗ.

Γιατί μόνο ο ενημερωμένος καταναλωτής μπορεί να γίνει πραγματικά δυνατός καταναλωτής.