Πανελλαδικές 2026: Ποιος ήταν ο Ανδρέας Εμπειρίκος, στο ποίημα του οποίου εξετάστηκαν οι υποψήφιοι

Με βάση ένα ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου κλήθηκαν να γράψουν έκθεση οι υποψήφιοι στη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, στην “πρεμιέρα” των Πανελλαδικών εξετάσεων σήμερα, Παρασκευή 29 Μαΐου.

Πρόκειται για το πόημα «Ποιος ζει ποιος πεθαίνει» και η θεματολογία στην οποία κλήθηκαν να απαντήσουν σήμερα οι υποψήφιοι των Πανελληνίων ήταν η μοναξιά και η τρίτη ηλικία.

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (1901-1975) ήταν κορυφαίος Έλληνας ποιητής, πεζογράφος, ψυχαναλυτής και φωτογράφος, γνωστός ως ο «πατέρας» του ελληνικού υπερρεαλισμού. Γεννημένος στη Βραΐλα της Ρουμανίας από εύπορη οικογένεια της Άνδρου, σπούδασε στο εξωτερικό, συνδέθηκε με τους υπερρεαλιστές στο Παρίσι και εισήγαγε το ρεύμα αυτό στην Ελλάδα.

Ο Εμπειρίκος σπούδασε Φιλοσοφία και Αγγλική Φιλολογία (Αθήνα, Λονδίνο), αλλά και Οικονομικές Επιστήμες (Ελβετία).

Μυήθηκε στην ψυχανάλυση κοντά στον René Laforgue, στο Παρίσι, και ήρθε σε επαφή με τον Αντρέ Μπρετόν.

Το 1931 επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου και εγκαταστάθηκε οριστικά. Εργάστηκε ως ψυχαναλυτής και εισήγαγε τον υπερρεαλισμό με τη διάλεξη «Περί Σουρρεαλισμού» (1935).

Ο Εμπειρίκος υπήρξε κεντρική μορφή της λεγόμενης «Γενιάς του ’30», εισάγοντας τον υπερρεαλισμό στην ελληνική λογοτεχνία. Επίσης, υπήρξε μανιώδης φωτογράφος, αντιμετωπίζοντας την εικόνα ως δημιουργική προέκταση της πραγματικότητας.

Το ποίημα του Εμπειρίκου

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα.

Αρκεί.
Χτύπα τη θλίψη καταγής
Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια.
Πρέπει να πολεμήσης να χαρής
Κι ακόμα να χαρής
Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει
Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»1
Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα2 κραυγής γλάρου
Πρέπει να γυμνωθής
Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη3.
Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε
Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο
Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο4 του βαρβάρου
Έβγα στο δρόμο.
Κ’ εκεί,
Προ πάντων,
Μην φοβηθείς το πάτημά σου.

«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης
[Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του
ποιήματος].