CNNi: Γιατί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί σημείο τριβής με τις ΗΠΑ

Στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που αποτελεί σημείο τριβής με τις ΗΠΑ στέκεται σε ανάλυση του το CNNi.

Συγκεκριμένα, όπως τονίζει μετά από εβδομάδες διαπραγματεύσεων για να τερματίσουν ενδεχομένως τον πόλεμο στο Ιράν οι δυο πλευρές, έχουν ως ένα από τα κύρια σημεία τριβής το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και το εμπλουτισμένο ουράνιο.

Ο Τραμπ έχει επιμείνει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει αυτό που αποκαλεί «πυρηνική σκόνη» του. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι η χώρα έχει δικαίωμα σε ένα μη όπλο πυρηνικό πρόγραμμα.

«Αλλά τι υπάρχει στο απόθεμα του Ιράν και τι σημαίνει αυτό για την ικανότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα; Με τον κατάλληλο εξοπλισμό, το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν θα μπορούσε να φτάσει σε καθαρότητα κατάλληλη για όπλα μέσα σε εβδομάδες ή και ημέρες, σύμφωνα με πυρηνικούς εμπειρογνώμονες. Και είναι αρκετό για 10 πυρηνικά όπλα, λένε οι διεθνείς επιθεωρητές.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν και οι ΗΠΑ βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για την επισημοποίηση της κατάπαυσης του πυρός και το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. Ωστόσο, το ερώτημα για το τι θα συμβεί με το ουράνιο θα παραμείνει άλυτο και θα αποτελέσει βασικό μέρος των επόμενων διαπραγματεύσεων», σύμφωνα με το CNN.

Αυτές οι συνομιλίες πιθανότατα θα επικεντρωθούν στις σχεδόν 1000 λίβρες ουρανίου που έχουν καθαριστεί στο 60%. «Οι ΗΠΑ δεν θα πρέπει να αποδεχτούν μια συμφωνία που δεν περιλαμβάνει την απομάκρυνση του [υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου]», δήλωσε ο Έρικ Μπρούερ, ειδικός σε πυρηνικά υλικά για τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Nuclear Threat Initiative (NTI), ο οποίος προηγουμένως επέβλεπε την αντιδιασπορά πυρηνικών όπλων στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας κατά τη διάρκεια της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ και ηγήθηκε της ανάλυσης πληροφοριών για το Ιράν για την Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας.

Η κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου απαιτεί σημαντική ποσότητα ραδιενεργών βαρέων στοιχείων, ή αυτού που οι ειδικοί ονομάζουν σχάσιμο υλικό. Ένα τέτοιο ραδιενεργό ισότοπο, το ουράνιο-235, υπάρχει στη φύση, αλλά αποτελεί λιγότερο από το ένα τοις εκατό του ακατέργαστου μεταλλεύματος ουρανίου που εξορύσσεται.

Ο εμπλουτισμός συμπυκνώνει το ουράνιο-235 από το ακατέργαστο μετάλλευμα και το προετοιμάζει για μετατροπή σε σχάσιμο υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όπλα. Το Ιράν εμπλούτισε το ουράνιο του μετατρέποντάς το σε αέριο – εξαφθοριούχο ουράνιο – και περιστρέφοντάς το σε μια σειρά από φυγοκεντρικές μηχανές σε υπόγειες εγκαταστάσεις, κυρίως στα πυρηνικά συγκροτήματα Νατάνζ, Φορντό και Ισφαχάν της χώρας.

Πιστεύεται ότι το σχεδόν μισό τόνο ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% στο Ιράν (και οι εκτιμώμενες 405,9 λίβρες U-235 με περιεκτικότητα 20%) παραμένουν σε αέρια μορφή, όπως ήταν κατά την τελευταία επαλήθευση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας τον Ιούνιο του 2025. Το Ιράν απέκλεισε τους διεθνείς πυρηνικούς επιθεωρητές τον επόμενο μήνα, μετά τις κοινές αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ-Ισραήλ στις εγκαταστάσεις του.

Ο περαιτέρω εμπλουτισμός σε καθαρότητα 90%, που θεωρείται το όριο για ουράνιο οπλικής ποιότητας, «θα διαρκέσει μόνο από ημέρες έως εβδομάδες» εάν το Ιράν διαθέτει λειτουργική εγκατάσταση εμπλουτισμού, δήλωσε ο Μπρούερ.

Οι επιθέσεις του Ιουνίου 2025 στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, αυτό που το Πεντάγωνο ονόμασε Επιχείρηση «Σφυρί του Μεσονυχτίου», εκτιμήθηκε από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ότι έθαψαν μεγάλο μέρος του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν στο Ισφαχάν, αλλά δεν το κατέστρεψαν , παρά τις δηλώσεις της κυβέρνησης ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είχε «εξαλειφθεί».

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ απείλησε να «εισβάλει» με βία και να ανακτήσει το ουράνιο σε περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν. Το CNN ανέφερε τον Μάρτιο ότι οι στρατιωτικοί σχεδιαστές είχαν εξετάσει επιλογές για μια τέτοια προσπάθεια στο συγκρότημα του Ισφαχάν, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να απαιτήσει εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, στρατιώτες και να διακινδυνεύσει μεγάλο αριθμό θυμάτων. Εκτός από την προσέλκυση εξειδικευμένων δυνάμεων και εξοπλισμού για τον χειρισμό του ίδιου του υλικού, η δημιουργία μιας περιμέτρου ασφαλείας που θα επέτρεπε σε αυτά τα στρατεύματα να εργαστούν θα σήμαινε μεγάλο αποτύπωμα.

Οι πυρηνικοί ειδικοί είναι επίσης επιφυλακτικοί ως προς το αν μια στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ θα μπορούσε ακόμη και να εντοπίσει και να επαληθεύσει όλο το ουράνιο, πόσο μάλλον να το αφαιρέσει με ασφάλεια και πλήρως. Η πραγματοποίηση μιας τέτοιας αφαίρεσης υπό εχθρικές συνθήκες θα ήταν άνευ προηγουμένου.

«Δεν γνωρίζουμε πού θα μπορούσε το Ιράν να έχει διασπείρει μέρος αυτού του υλικού [ουρανίου] πριν από τις επιθέσεις», δήλωσε ο Μπρούερ.

Δεν είναι σαφές εάν το Ιράν έχει επί του παρόντος την ικανότητα να μετατρέψει το 60% αέριο ουράνιο που περιέχει σε μέταλλο, όπως απαιτείται για την παραγωγή πυρηνικής κεφαλής, αλλά πριν από τις επιθέσεις του 2025 διέθετε τις κατάλληλες εγκαταστάσεις, δήλωσε ο Μπρούερ.

Επίσης, δεν είναι σαφές πόσο γρήγορα το ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε να επαναλάβει και να ολοκληρώσει το έργο της οπλοποίησης, το οποίο περιλαμβάνει τη διαμόρφωση του πυρήνα της βόμβας και την ανάπτυξη των εκρηκτικών που απαιτούνται για την πυροδότησή της. Όταν η Κίνα ολοκλήρωσε τον εμπλουτισμό ουρανίου το 1964, χρειάστηκε μόνο «τρεις έως πέντε εβδομάδες για να μετατρέψει [το αέριο σε μέταλλο]… και να συναρμολογήσει μια ατομική βόμβα», έγραψε ο φυσικός του Χάρβαρντ και ειδικός σε θέματα πυρηνικής ενέργειας στην Κίνα, Χούι Ζανγκ, στο Bulletin of the Atomic Scientists πέρυσι.

Ο Σκοτ ​​Ρόκερ, ο οποίος διετέλεσε επικεφαλής του Γραφείου Απομάκρυνσης Πυρηνικού Υλικού της Εθνικής Διοίκησης Πυρηνικής Ασφάλειας (NTI) και τώρα επιβλέπει το πρόγραμμα ασφάλειας πυρηνικών υλικών του NTI, δήλωσε στο CNN ότι η απομάκρυνση ακόμη και του ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 13.000 λιβρών υλικού εμπλουτισμένου κατά 5%, μπορεί να είναι απαραίτητη για την αποτροπή μελλοντικών εργασιών με πυρηνικά όπλα.

Αυτό συμβαίνει επειδή το Ιράν έχει αναπτύξει τις δεξιότητες και την εμπειρία για την παραγωγή προηγμένων φυγοκεντρητών που μπορούν να εμπλουτίσουν περαιτέρω το ουράνιο γρήγορα και αποτελεσματικά.

Ενώ το Ιράν έχει επιμείνει ότι δεν επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ο Ρόκερ είπε ότι το άκρως εμπλουτισμένο απόθεμά του είναι αποκαλυπτικό.

«Δεν υπάρχει κανένας εύλογος πολιτικός σκοπός για αυτό το υλικό», είπε, προσθέτοντας ότι το «κύριο επίκεντρο» των διαπραγματεύσεων των ΗΠΑ θα πρέπει να είναι η απαλλαγή από αυτό.

Υπάρχουν δύο βασικές επιλογές για την απομάκρυνση ή την εξουδετέρωση των αποθεμάτων του Ιράν, σύμφωνα με τους Σκοτ ​​Ρόκερ και Έρικ Μπρούερ.

Ένα πρώτο κοινό βήμα μεταξύ τους πιθανότατα θα ήταν η μετατροπή από αέριο ουράνιο σε μια «εγγενώς πιο σταθερή» μορφή σκόνης, δήλωσε ο Ρόκερ, καθιστώντας τη μεταφορά σημαντικά ασφαλέστερη.

Σε περίπτωση ειρηνικής απομάκρυνσης με επικεφαλής τις ΗΠΑ, η Εθνική Διοίκηση Πυρηνικής Ασφάλειας του Υπουργείου Ενέργειας διαθέτει μια κινητή εγκατάσταση ουρανίου που μπορεί να αναπτυχθεί από την έδρα της στο Εθνικό Εργαστήριο Όουκ Ριτζ, στο Τενεσί, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου και να «σταθεροποιήσει, να συσκευάσει και να αφαιρέσει πυρηνικά υλικά», σύμφωνα με ένα ενημερωτικό δελτίο του οργανισμού . Αυτή η διαδικασία πιθανότατα θα διαρκέσει εβδομάδες.

Η Ρωσία είναι επίσης ικανή να δεχτεί εμπλουτισμένο ουράνιο, όπως έκανε στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν του 2015, σημείωσε ο Ρόκερ.

Μια δεύτερη επιλογή, γνωστή ως «downblending», θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε ιρανικό έδαφος. Η downblending θα περιλαμβάνει την αραίωση ουρανίου υψηλού βαθμού εμπλουτισμού με ουράνιο χαμηλής καθαρότητας για τη μείωση της συγκέντρωσής του σε U-235.

Το κλειδί για κάθε επιτυχημένη απομάκρυνση, ανεξάρτητα από τη μέθοδο, είναι η δυνατότητα των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας να παρακολουθούν και να επαληθεύουν τη διαδικασία.

Ο Μπρούερ δήλωσε ότι η επαλήθευση θα είναι δύσκολη ακόμη και αν το Ιράν συνεργαστεί πλήρως. «Διατρέχετε τον κίνδυνο… το Ιράν να πει: “Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αυτά τα 100 κιλά [ουρανίου] επειδή στην πραγματικότητα εξερράγησαν στις επιθέσεις”, και δεν πρόκειται ποτέ να μάθετε αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι, σωστά;” είπε ο Μπρούερ.