Ο «αναντικατάστατος» Λαριτζανί: Το μεγαλύτερο πλήγμα για το Ιράν ο θάνατος του, σύμφωνα με αναλυτές – Τι σημαίνει για την Τεχεράνη

Το πρωί της Τρίτης (17/03), οι Αμυντικές Δυνάμεις Ισραήλ επιβεβαίωσαν τη δολοφονία του Αλί Λαριτζανί, η οποία θεωρείται η πιο σημαντική στοχευμένη επίθεση του ισραηλινού στρατού κατά υψηλόβαθμου αξιωματούχου μετά το πλήγμα που είχε προκαλέσει τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στην αρχή της επιχείρησης κατά του Ιράν.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το Ισραήλ, είναι νεκρός ο Αλί Λαριτζανί, ο επικεφαλής Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, ο πιο σημαντικός αξιωματούχος του καθεστώτος μετά τον Χαμενεϊ και ο άνθρωπος που θεωρείται ότι δοικούσε τη χώρα από το παρασκήνιο.

Τελευταία φορά ο Λαριτζάνι εθεάθη την περασμένη Παρασκευή (13/03), σε συγκέντρωση στην Τεχεράνη, στο πλαίσιο των εορτασμών για ην Ημέρα της Αλ Κουντς.

Μέχρι στιγμής οι αρχές του Ιράν δεν έχουν επιβεβαιώσει τον θάνατο του, ενώ η κρατική τηλεόραση μεταδίδει το γραπτό του μήνυμα που αναφέρεται σε ναυτικούς που έπεσαν νεκροί στην διάρκεια του πολέμου καθώς στην Τεχεράνη πραγματοποιούνται οι κηδείες των 84 ναυτικών που σκοτώθηκαν όταν το IRIS Dena του ιρανικού ναυτικού βυθίστηκε από αμερικανική τορπίλη στα ανοικτά των ακτών της Σρι Λάνκα νωρίτερα αυτόν τον μήνα.

Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού, μετά την ανακοίνωση του θανάτου του από τον υπουργό Άμυνας του Ισραήλ, δημοσίευσε μια φωτογραφία που δείχνει τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να μιλάει στο τηλέφωνο, με τη λεζάντα: «Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου διατάζει την εξόντωση ανώτερων στελεχών του ιρανικού καθεστώτος».

Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ίσραελ Κατζ, δήλωσε ότι ο Λαριτζανί «εξοντώθηκε», προσθέτοντας ότι ο ίδιος και ο πρωθυπουργός της χώρας έδωσαν εντολή στον στρατό να «συνεχίσει να καταδιώκει» την ηγεσία του Ιράν.

Η δολοφονία του Λαριτζανί είναι σημαντικότερη από του Αλί Χαμενεΐ

Την πρώτη ημέρα του πολέμου (28/02), λίγο πριν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σκοτωθεί σε αεροπορική επιδρομή, ένας Ιρανός αξιωματούχος υπαινίχθηκε ποιος ήταν πραγματικά πίσω από τα γεγονότα, χειριζόμενος τα νήματα στο παρασκήνιο.

Συγκεκριμένα ο αξιωματούχος ανέφερε στην Telegraph ότι «είναι ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους που μπορούν ακόμη να συναντούν τον ηγέτη και του έχει ανατεθεί να σώσει το σύστημα».

Το πρόσωπο στο οποίο αναφερόταν ήταν ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής της εθνικής ασφάλειας του Ιράν. Σύμφωνα με τις αναφορές από το Ισραήλ, ο Λαριτζανί έχει πλέον χάσει τη ζωή του – ο πιο πρόσφατος ανάμεσα σε μια σειρά δολοφονημένων υψηλόβαθμων αξιωματούχων και πιθανόν ο σημαντικότερος μέχρι σήμερα.

Η εξόντωσή του διαφέρει σημαντικά από την επίθεση που κόστισε τη ζωή στον Αλί Χαμενεΐ, όπως επισημαίνει η Telegraph, καθώς ο Χαμενεΐ ήταν ο ανώτατος ηγέτης και η κύρια θρησκευτική αρχή της χώρας.

Ωστόσο ο Λαριτζανί ήταν ο άνθρωπος που κρατούσε το σύστημα σε λειτουργία. Πολλοί τον θεωρούσαν de facto ηγέτη του Ιράν από τον Ιούνιο του περασμένου έτους και έναν από τους ελάχιστους πραγματικούς διπλωμάτες που διέθετε η Ισλαμική Δημοκρατία εδώ και δεκαετίες.

Ο ρόλος του περιελάμβανε τη διαχείριση της ροής πληροφοριών ανάμεσα στους κρατικούς θεσμούς, τον συντονισμό διπλωματικών καναλιών, την πρόληψη εσωτερικών συγκρούσεων και την εξασφάλιση μιας ελεγχόμενης διαδοχής, ώστε να αποφευχθεί η διάσπαση της εξουσίας σε ανταγωνιστικά κέντρα.

Αυτός ο ρόλος εδραιώθηκε μέσα από τρεις δεκαετίες εμπειρίας: υπηρέτησε ως υπουργός Πολιτισμού, διεύθυνε για δέκα χρόνια την κρατική τηλεόραση, ήταν γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, πρόεδρος του Κοινοβουλίου για 12 χρόνια και, πιο πρόσφατα, ενεργούσε ως απεσταλμένος του Αλί Χαμενεΐ προς τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Τον περασμένο μήνα, Ιρανός αξιωματούχος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Επίσημα, αυτός διοικεί τα πάντα εδώ».

Μπορεί να αντικατασταθεί;

Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν υπάρχει στο Ιράν κάποιος με την απαραίτητη γνώση, εμπιστοσύνη και εμπειρία για να διατηρήσει ενωμένο το σύστημα εξουσίας. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μάλλον δεν υπάρχει.

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει δομηθεί ως ένα πολύπλοκο δίκτυο θεσμών με επικαλυπτόμενους ρόλους και ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος. Ο πρόεδρος διαχειρίζεται την κυβέρνηση, αλλά υπάγεται στον ανώτατο ηγέτη. Οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν μεγάλο μέρος της οικονομίας και της ασφάλειας, θεωρητικά όμως λογοδοτούν στον ίδιο.

Η ομαλή λειτουργία αυτού του συστήματος απαιτεί συνεχή συντονισμό – και ακριβώς σε αυτόν τον ρόλο βρισκόταν ο Αλί Λαριτζανί. Η γνώση του για το ποιοι είχαν πραγματική επιρροή, οι διεθνείς του επαφές και η ικανότητά του να διαπραγματεύεται, προσφέροντας πολιτική «κάλυψη» στους σκληροπυρηνικούς για συμβιβασμούς, ήταν στοιχεία που δεν αντικαθίστανται εύκολα.

Σε αντίθεση με άλλες απώλειες, όπως στρατιωτικούς διοικητές, ο ρόλος του δεν είχε ποτέ θεσμοθετημένο χαρακτήρα. Δεν υπήρχε μηχανισμός διαδοχής για κάποιον που να γνωρίζει πώς να διατηρεί ισορροπία σε ολόκληρο το σύστημα.

«Σημαντικότερος από τους προκατόχους του»

Ο Ali Vaez του International Crisis Group (ICG), έλεγε ότι ο Λαριτζανί έπαιζε «σημαντικότερο ρόλο από τους προκατόχους του», μιλώντας για «έναν άνθρωπο του μηχανισμού, εξαιρετικό τακτικιστή, γνώστη της λειτουργίας του συστήματος και εξοικειωμένο με τις επιθυμίες του ανώτατου ηγέτη».

Γεννήθηκε το 1957 στην Νατζάφ του Ιράκ, γιος διακεκριμένου σιίτη αξιωματούχου και ανθρώπου του αγιατολάχ Χομεϊνί, ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Βετεράνος των Φρουρών της Επανάστασης κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), κάτοχος διδακτορικού Δυτικής Φιλοσοφίας από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, διηύθυνε από το 1994 και επί μία δεκαετία την κρατική ραδιοτηλεόραση (Irib).

Εκεί διακρίθηκε για την μάχη του κατά των μεταρρυθμιστών με την μετάδοση πλήθους προγραμμάτων κατά των ιρανών διανοουμένων και των ανθρώπων του προέδρου Μοχάμαντ Χαταμί.

Το 1996, ορίσθηκε εκπρόσωπος του Αλί Χαμενεΐ στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας και στην συνέχεια γραμματέας.

Κατά την περίοδο 2005-2007 ήταν ο βασικός διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης απέναντι στο Λονδίνο, το Παρίσι, το Βερολίνο και την Μόσχα. Για τον ρόλο του αυτόν, οι δυτικοί συνομιλητές του τον είχαν χαρακτηρίσει πραγματιστή.

Υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 2005, παραμερίστηκε από το λαϊκιστή αντίπαλό του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Στην συνέχεια έγινε πρόεδρος του Κοινοβουλίου, από το 2008 έως το 2020, πριν η υποψηφιότητά του για τις προεδρικές εκλογές του 2021 και του 2024 απορριφθεί από το Συμβούλιο των Φρουρών του Συντάγματος.

Η άνοδος του στην διπλωματική σκηνή

Το 2015, ο Αλί Λαριτζανί είχε στηρίξει την ιστορική διεθνή συμφωνία για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης με τις μεγάλες δυνάμεις, συμφωνία την οποία τρία χρόνια αργότερα ο Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε αποσύροντας τις ΗΠΑ.

Τον Μάρτιο του 2025, λίγο πριν οι ιρανοαμερικανικές συνομιλίες σταματήσουν λόγω του πολέμου που προκλήθηκε από ισραηλινή επίθεση, προειδοποιούσε για τον κίνδυνο να κατευθυνθεί η Τεχεράνη σε ένα στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Μερικούς μήνες μετά, τον Ιούνιο του 2025, στο ξεκίνημα του πολέμου Ιράν–Ισραήλ, επανήλθε ως επικεφαλής του κύριου οργάνου εθνικής ασφάλειας, θέση που είχε κατέχει και είκοσι χρόνια νωρίτερα, αναλαμβάνοντας τον συντονισμό της αμυντικής στρατηγικής και την εποπτεία του πυρηνικού προγράμματος.

Η επιστροφή του Λαριτζανί ερμηνεύτηκε ως στροφή προς τον πραγματισμό στη διαχείριση της πολιτικής ασφαλείας του Ιράν και, έκτοτε, η παρουσία του στην διπλωματική σκηνή αυξανόταν συνεχώς. Στο τέλος Ιανουαρίου, επελέγη να συναντηθεί με τον Βλαντιμίρ Πούτιν στη Μόσχα, ενώ ταυτόχρονα είχε επαφές με αξιωματούχους των χωρών του Κόλπου που ήθελαν μείωση των εντάσεων με την Ουάσινγκτον.

Ο Λαριτζανί υπογράμμιζε συνεχώς ότι οι διαπραγματεύσεις με τις δυτικές δυνάμεις θα έπρεπε να περιοριστούν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και τόνιζε ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα του Ιράν.

Η επίθεση

Ο Αλί Λαριτζανί φέρεται να σκοτώθηκε σε στοχευμένη επίθεση των ισραηλινών δυνάμεων στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, η επίθεση πραγματοποιήθηκε ενώ βρισκόταν με τον γιο του σε ένα από τα κρησφύγετά του.

Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι η επιχείρηση είχε αρχικά προγραμματιστεί για το προηγούμενο βράδυ, αλλά αναβλήθηκε την τελευταία στιγμή. Το απόγευμα της Δευτέρας υπήρξαν πληροφορίες ότι ο Λαριτζανί θα έφτανε σε ένα από τα πολλά διαμερίσματα που χρησιμοποιούσε ως κρησφύγετα και ότι εκεί βρισκόταν μαζί με τον γιο του.

Πριν λίγες ημέρες, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι προσφέρουν αμοιβή 10 εκατομμυρίων δολαρίων σε όποιον δώσει πληροφορίες για την τύχη των Ιρανών ηγετών. Η επικήρυξη αφορά τόσο τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τον νέο ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη, όσο και τον Αλί Λαριτζανί.

Ιράν: Η επόμενη ημέρα

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι μεμονωμένοι θεσμοί θα μπορέσουν να συνεχίσουν να λειτουργούν, αλλά αν το σύνολο του συστήματος μπορεί να παραμείνει σε ισορροπία χωρίς τα πρόσωπα που γνώριζαν πώς να το συντονίζουν.

Παρά την αυξημένη ευπάθεια που δείχνει το Ιράν, η δολοφονία του Αλί Λαριτζανί δεν συνεπάγεται απαραίτητα το τέλος του πολέμου.

Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια εδώ και εβδομάδες, και πολλοί αμφιβάλλουν για την ικανότητά του να ασκήσει τα καθήκοντα που του ανατέθηκαν, καθώς ακόμη και ο πατέρας του Αλί Χαμενεΐ δεν τον είχε προορίσει ως διάδοχο.

Η απώλεια του Λαριτζανί αφήνει τη χώρα χωρίς έναν αξιόπιστο διαπραγματευτή προς τη Δύση, καθώς ήταν ο μοναδικός που απολάμβανε εμπιστοσύνη τόσο από τους σκληροπυρηνικούς στο εσωτερικό όσο και από ξένες κυβερνήσεις.

Αυτό μπορεί να ωφελεί όσους επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση και πιθανή κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ωστόσο, για όσους αναζητούν μια γρήγορη λύση σε έναν πόλεμο που ήδη πυροδοτεί παγκόσμια ενεργειακή κρίση, οι εξελίξεις αυτές μάλλον φέρνουν απογοήτευση.