Άνοιξη στο ΕΜΣΤ με τρεις εκθέσεις σημαντικών Ελλήνων δημιουργών

Με τρεις εκθέσεις σημαντικών Ελλήνων δημιουργών που συγκροτούν έναν κοινό άξονα επαναπροσέγγισης της ελληνικής πρωτοπορίας των δεκαετιών 1950-1980, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) υποδέχεται την άνοιξη από τις 2 Απριλίου, εστιάζοντας σε δημιουργούς της ίδιας γενιάς, των οποίων το έργο διαμορφώθηκε σε συνθήκες έντονου πειραματισμού και ριζοσπαστικής αναζήτησης.

Και οι τρεις καλλιτέχνες– Νίκη Καναγκίνη (1933-2008), Στάθης Λογοθέτης (1925-1997), και Γιάννης Χρήστου (1926-1970)- ανέπτυξαν πρακτικές που βρίσκονταν σε διάλογο με τα διεθνή ρεύματα της εποχής -την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, τη μουσική avant-garde, και μια κοσμοπολίτικη αντίληψη του κόσμου εν γένει- αλλά βρέθηκαν σε ασύμμετρη, συχνά αμήχανη σχέση με το εγχώριο καλλιτεχνικό πλαίσιο. Ως αποτέλεσμα, οι μορφές αυτές παρέμειναν για δεκαετίες ελλειπτικά θεσμοθετημένες, αποσπασματικά παρουσιασμένες ή ερμηνευμένες μέσα από περιοριστικά σχήματα.

«Οι εκθέσεις λειτουργούν, ως πράξεις που αποκαθιστούν και συστήνουν εκ νέου ένα κομμάτι της πρόσφατης ελληνικής τέχνης σε ένα ευρύτερο κοινό» αναφέρει η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου τονίζοντας πως «δεν αποσκοπούν απλώς στην αναδρομική παρουσίαση τριών σημαντικών δημιουργών, αλλά επιχειρούν να αναδείξουν το εύρος, τη συνέπεια και τη ριζοσπαστικότητα του έργου τους, υπογραμμίζοντας ρητά ή έμμεσα ότι αυτό δεν έχει ακόμη ενταχθεί επαρκώς στην κυρίαρχη αφήγηση της ελληνικής καλλιτεχνικής ιστορίας».

Η επανατοποθέτησή τους, όπως εξηγεί η Κατερίνα Γρέγου, δεν γίνεται μέσα από μια γραμμική ιστορική αφήγηση, αλλά μέσα από το ίδιο το υλικό της σκέψης και της πράξης τους. «Κοινό σημείο και των τριών εκθέσεων αποτελεί η μετατόπιση του έργου από το αντικείμενο στην εμπειρία και διαδικασία. Το έργο τέχνης δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι στατικό, αλλά ως συμβάν, ως εμπειρία, ως πράξη που ενεργοποιείται στον χρόνο και στον χώρο», επισημαίνει.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ: ΕΝΑΝΤΙΟΔΡΟΜΙΑ

Επιμέλεια: Kωστής Ζουλιάτης

Εκθεσιακός σχεδιασμός: Θάλεια Μέλισσα

Με τίτλο δανεισμένο από το ομότιτλο έργο του Γιάννη Χρήστου, η έκθεση «Εναντιοδρομία» παίρνει τη μορφή μιας παρτιτούρας, αλλά και ενός αμφίδρομου χρονολόγιου – το οποίο θα ακολουθεί την παρουσία του συνθέτη καθώς αυτή εξελίσσεται στον χρόνο, αλλά και καθώς ανοίγεται στον χώρο. Εκτός από τεκμήρια, όπως αλληλογραφία, φωτογραφίες, παρτιτούρες, βιβλία, φιλοσοφικά κείμενα και χειρόγραφες σημειώσεις, ο εξειδικευμένος ηχητικός σχεδιασμός στον χώρο θα συγκεντρώνει τον ηχητικό κόσμο του Χρήστου, περιλαμβάνοντας από οπτικοακουστικά αποσπάσματα μέχρι ηχογραφήσεις ολόκληρων έργων.

Ο Χρήστου ανήκει στις μεγάλες μορφές της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, παρόλο που σήμερα παραμένει ακόμα ελλειπτικά γνωστός στο καλλιτεχνικό σύμπαν. Πέρα από τη μουσική πράξη του, ο σπουδαίος Έλληνας δημιουργός υπήρξε και ένας στοχαστής της τέχνης και της ανθρώπινης εμπειρίας. Από τον αδόκητο θάνατό του σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα – μόλις στα 44 του, ακριβώς στη δημιουργική ακμή του – μέχρι σήμερα, κάθε αναφορά στη ζωή και το έργο του Χρήστου ακολουθεί μια μυθολογική αφήγηση, τονίζοντας τα ανεκδοτικά στοιχεία του βίου του και τις μυστηριακές πτυχές τους. Η έκθεση στο ΕΜΣΤ θα αποτελέσει στην ουσία την πρώτη μεγάλη χειρονομία που έχει σκοπό να συστήσει τον δημιουργό μέσα από τα ίδια τα τεκμήρια της σκέψης και της πολυσχιδούς πράξης του. Το Αρχείο Γιάννη Χρήστου, που φυλάσσεται στο Κέντρο Έρευνας και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών, ανοίγει για πρώτη φορά σε ένα ευρύτερο κοινό προκειμένου να μας ξεναγήσει στο σύμπαν της έμπνευσης του δημιουργού, στον τρόπο σκέψης και τη μέθοδο δράσης του, τα σημεία τομής με άλλα πεδία της τέχνης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της καθημερινής πράξης – της ανθρώπινης εμπειρίας, σύμφωνα με τον ίδιο.

ΣΤΑΘΗΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ: ΣΤΗ ΓΗ

Επιμέλεια: Σταμάτης Σχιζάκης

Σχεδιασμός έκθεσης: Γιάννης Αρβανίτης

Η μεγάλη αναδρομική έκθεση του σημαντικού Έλληνα ζωγράφου Στάθη Λογοθέτη με τίτλο «Στη γη» είναι η πρώτη αναδρομική παρουσίαση του καλλιτέχνη μετά την τελευταία του έκθεση το 1994 στη Θεσσαλονίκη. Ο Λογοθέτης αποτέλεσε μια μοναδική περίπτωση δημιουργού που διαμόρφωσε την καλλιτεχνική του πρακτική σε διάλογο με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής του, αλλά ουσιαστικά χωρίς συνομιλητές στην Ελλάδα όπου εγκαταστάθηκε μετά το 1973. Η δύναμη του έργου του προκύπτει από τη συχνά βίαιη ταύτιση των στοιχείων της ζωγραφικής, τον καμβά, το χρώμα, το τελάρο, με το ανθρώπινο σώμα, το δέρμα και το αίμα.

Η έκθεση θα περιλαμβάνει περίπου 70 έργα από κάθε περίοδο της καλλιτεχνικής του πορείας, ενώ θα συγκεντρώνει έργα από σημαντικές ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, θα περιλαμβάνει πρωτογενείς και αδημοσίευτες πηγές από το προσωπικό αρχείο του καλλιτέχνη και θα αξιοποιεί πρωτότυπη έρευνα γύρω από το διασωζόμενο έργο του.

Στόχος της έκθεσης είναι μια βαθύτερη κατανόηση των καλλιτεχνικών επιδιώξεων του Λογοθέτη, η ανάδειξη της μοναδικής θέσης του στην πρωτοπορία της εποχής του, καθώς και η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την καλλιτεχνική του πρακτική, εμπλουτισμένου από μια νέα οπτική γύρω από την οικολογία και την πολιτική του σώματος. Παράλληλα, η έκθεση θα αναδείξει τις πολλαπλές συνδέσεις ανάμεσα στο έργο του και τα γεγονότα της ταραχώδους κοσμοπολίτικης ζωής του, καθώς και τη δια βίου δημιουργική σχέση και συνεργασία με τον αδελφό του και αναγνωρισμένο ελληνοαυστριακό συνθέτη Ανέστη Λογοθέτη (1921-1994).

ΝΙΚΗ ΚΑΝΑΓΚΙΝΗ: ΩΔΗ ΣΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ

Επιμέλεια: Τίνα Πανδή

Σχεδιασμός έκθεσης: Γιάννης Αρβανίτης

Η έκθεση «Ωδή στα πράγματα» επιχειρεί μια συνολική επαναπραγμάτευση και επαναφήγηση του έργου της Νίκης Καναγκίνη, μιας από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Συγκεντρώνει ένα ευρύ και πολυδιάστατο σώμα έργων της καλλιτέχνιδας από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως και το 2000 – από την επανέκθεση έργων μεγάλης κλίμακας που πρωτοπαρουσιάστηκαν στην 5η Μπιενάλε Tapisserie της Λωζάνης (1971) ή στην ατομική της έκθεση στην γκαλερί Ιόλα-Ζουμπουλάκη (1976) έως την ενεργοποίηση συμμετοχικών εγκαταστάσεων της. Στόχος της είναι να επανασυστήσει σημαντικές πτυχές του έργου της Νίκης Καναγκίνη γύρω από ζητήματα, όπως η γλώσσα του μοντερνισμού, η σχέση εφαρμοσμένων και καλών τεχνών, η συστηματική διερεύνηση της γραφής ως εικαστικής πράξης, η έμφυλη ταυτότητα και εμπειρία, η συμμετοχική και κοινωνιολογική διάσταση του έργου τέχνης.

Ο τίτλος της έκθεσης προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), που βρέθηκε στα αρχεία της καλλιτέχνιδας και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ίδια. Η έκθεση στο ΕΜΣΤ υπερβαίνει τη διερεύνηση των μορφολογικών μεταλλαγών των αντικειμένων στο έργο της Καναγκίνη και ανοίγεται σε καίρια πεδία της καλλιτεχνικής διαδρομής της, όπως ο επιτελεστικός χαρακτήρας τους, η πολυαισθητηριακή φύση τους και η πολυδιάστατη σύνδεση τους με την έμφυλη, (δια)πολιτισμική και κοινωνική συνθήκη. Στην έκθεση θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά σημαντικά έργα της Νίκης Καναγκίνη από το σύνολο που πρόκειται προσεχώς να δωρίσει η οικογένειά της στο ΕΜΣΤ.