Πιερρακάκης στη Handelsblatt: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη έβαλε φρένο στη φοροδιαφυγή στην Ελλάδα

Η φοροδιαφυγή για πολλά χρόνια αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Συχνά αναφέρεται ως ένας από τους παράγοντες που συνέβαλαν στην κρίση δημόσιου χρέους, η οποία τη δεκαετία του 2010 έφερε τη χώρα πολύ κοντά στη χρεοκοπία. Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Handelsblatt, η Ελλάδα εμφανίζει πλέον σημαντική πρόοδο στον περιορισμό της παραοικονομίας. Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραματίζει η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, όπως επισημαίνει στο δημοσίευμα ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης. Σύμφωνα με τον ίδιο «η χρήση της ΑΙ για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής συμβαδίζει με τον ολοκληρωμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας».

Σε συνέντευξη του στη Handelsblatt, ο κ. Πιερρακάκης εξηγεί ότι το σημείο καμπής ήταν η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού συστήματος αναφορών: «Η ηλεκτρονική τιμολόγηση, τα ηλεκτρονικά βιβλία και οι αναφορές συναλλαγών παράγουν αξιόπιστα και υψηλής ποιότητας δεδομένα σε μεγάλη κλίμακα. Πάνω σε αυτή τη βάση, η φορολογική διοίκηση μπορεί να αξιοποιεί προηγμένη ανάλυση δεδομένων και εργαλεία που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, προκειμένου να εντοπίζει μοτίβα, να επισημαίνει ανωμαλίες και να ιεραρχεί τις υποθέσεις όπου ο κίνδυνος απάτης είναι ο υψηλότερος», σημειώνει.

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης λέει ότι «μόνο τα τελευταία δύο χρόνια, έχουμε ανακτήσει 3,9 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής». Στη συνέχεια προσθέτει: «Δεν πρόκειται απλώς για δημοσιονομικό κέρδος, αλλά είναι ένα μέρισμα, που επιστρέφουμε στους πολίτες μέσω φοροελαφρύνσεων».

Κυρίως στα έσοδα από τον ΦΠΑ μπορούν να παρατηρηθούν οι επιτυχίες στην καταπολέμηση της παραοικονομίας. Όπως αναφέρει η Κομισιόν, το λεγόμενο έλλειμμα ΦΠΑ – η διαφορά μεταξύ του οφειλόμενου ΦΠΑ και του πραγματικά καταβληθέντος ΦΠΑ – ήταν 34% στην Ελλάδα το 2017. Μέχρι το 2024, είχε μειωθεί σε μόλις 9%.

Καθοριστική συμβολή έχει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), η οποία ιδρύθηκε το 2017 με στόχο τη θωράκιση της φορολογικής και τελωνειακής διοίκησης από πολιτικές παρεμβάσεις και την ενίσχυση της διαφάνειας. Η Αρχή λειτουργεί εκτός του πλαισίου του Υπουργείου Οικονομικών και λογοδοτεί απευθείας στη Βουλή, γεγονός που ενισχύει τον ανεξάρτητο ρόλο της στην αντιμετώπιση της διαφθοράς.

Το ψηφιακό οικοσύστημα

Στόχος είναι «ένα ψηφιακό οικοσύστημα που θα επιτρέπει στις φορολογικές αρχές να αποτυπώνουν την οικονομική πραγματικότητα σε πραγματικό χρόνο», λέει ο Κυριάκος Πιερρακάκης. «Η Ελλάδα αποτελεί καλό παράδειγμα του πώς η ψηφιοποίηση και η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να ενισχύσουν τη συμμόρφωση με τους φορολογικούς κανονισμούς».

Ο κ. Πιερρακής είπε ότι αυτό το βλέπει ως μοντέλο για την Ευρώπη: «Ένα σύστημα που μετρά την πραγματικότητα δεν είναι μόνο καλύτερο στην είσπραξη φόρων, αλλά και πιο πολιτικά και κοινωνικά αποδεκτό, καθώς αντιμετωπίζει τους φορολογούμενους ομοιόμορφα». Ο ίδιος το βλέπει αυτό ως «νίκη για τους υπουργούς Οικονομικών σε όλη την Ευρώπη: μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση χωρίς κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ του κράτους και των πολιτών του».

Παρελθόν το τραπεζικό απόρρητο

Ενδεικτικά, από τη Δευτέρα καθίσταται υποχρεωτική η ηλεκτρονική τιμολόγηση στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, ενώ τον Μάιο θα τεθεί σε εφαρμογή και η ψηφιακή διαβίβαση των δελτίων αποστολής. Από τον Ιούνιο, η φορολογική διοίκηση θα έχει τη δυνατότητα να εποπτεύει σε πραγματικό χρόνο το σύνολο των τραπεζικών κινήσεων – καταθέσεις, αναλήψεις, μεταφορές χρημάτων και συναλλαγές σε τίτλους. Με αυτόν τον τρόπο, το τραπεζικό απόρρητο ουσιαστικά καταργείται. Στόχος της ΑΑΔΕ είναι έως το τέλος του έτους να παρακολουθεί ζωντανά κάθε δραστηριότητα τραπεζικών λογαριασμών, τις πληρωμές με κάρτες και τα ηλεκτρονικά τιμολόγια, με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να αναλύουν τον τεράστιο όγκο δεδομένων και να εντοπίζουν πιθανές παραβάσεις.

Επίσης τα μοντέλα μηχανικής μάθησης βοηθούν στη δημιουργία προφίλ κινδύνου και στον προληπτικό εντοπισμό της πιθανότητας φοροδιαφυγής. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη ενισχύει τον έλεγχο βάσει κινδύνου», εξηγεί ο υπουργός Οικονομικών. «Βελτιώνει την ακρίβεια στόχευσης και εστιάζει τους πόρους επιβολής του νόμου σε τομείς όπου υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι», πρόσθεσε.

Η βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης

Οι δυνατότητες εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης είναι πολλές. Ενδεικτικά, αξιοποιείται για την επεξεργασία δορυφορικών εικόνων, προκειμένου να εντοπίζονται αδήλωτα περιουσιακά στοιχεία, όπως αυθαίρετες κατασκευές ή πισίνες. Παράλληλα, μπορεί να στραφεί και κατά όσων επιδεικνύουν πολυτελή αυτοκίνητα ή χλιδάτο τρόπο ζωής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όσοι αναρτούν φωτογραφίες ή βίντεο από ταξίδια και ακριβά αγαθά καλούνται να διασφαλίζουν ότι το επίπεδο διαβίωσής τους συμβαδίζει με τα δηλωθέντα εισοδήματά τους, διαφορετικά κινδυνεύουν με άμεσο φορολογικό έλεγχο.

Χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο παράδειγμα της ΑΑΔΕ, η οποία αξιοποίησε ειδικό αλγόριθμο για να εντοπίσει έναν αυτοαποκαλούμενο «σύμβουλο γνωριμιών» που παρείχε τις υπηρεσίες του μέσω κοινωνικών δικτύων και του TikTok επί τουλάχιστον πέντε χρόνια. Ο ίδιος υποσχόταν στους άνδρες καθοδήγηση για την επιτυχή προσέγγιση γυναικών. Στελέχη της ΑΑΔΕ συμμετείχαν ανώνυμα σε ένα από τα σεμινάριά του και διαπίστωσαν ότι δεν εξέδιδε αποδείξεις. Οι απώλειες για το Δημόσιο υπολογίζονται σε πάνω από 300.000 ευρώ.

Προς το τέλος της συνέντευξης ο Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε στη Handelsblattt ότι «η απλοποίηση των διαδικασιών μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης προάγει τη δικαιοσύνη, ενισχύει τη συμμόρφωση και ταυτόχρονα μειώνει τα περιττά βάρη για τους έντιμους φορολογούμενους» και πρόσθεσε ότι αυτό έχει βελτιώσει τη φορολογική συμμόρφωση.