Βαρκελώνη: Το μεγάλο στοίχημα για την αναχαίτιση του υπερτουρισμού και την «επιστροφή» της πόλης στους κατοίκους

Μετά από τρεις δεκαετίες συνεχούς τουριστικής ανάπτυξης, η πρωτεύουσα της Καταλονίας αλλάζει ριζικά στρατηγική. Η δημοτική αρχή βάζει «φρένο» στο μοντέλο του μαζικού τουρισμού, επιδιώκοντας να αποκαταστήσει την ποιότητα ζωής των πολιτών και την παραδοσιακή ταυτότητα της πόλης.

Για χρόνια, η Βαρκελώνη επένδυε συστηματικά στο «brand» της ως ενός εκ των κορυφαίων ευρωπαϊκών προορισμών. Η αρχιτεκτονική κληρονομιά του Γκαουντί, η μεσογειακή αύρα, η γαστρονομία και η έντονη νυχτερινή ζωή λειτούργησαν ως μαγνήτης για εκατομμύρια διεθνείς επισκέπτες. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή είχε βαρύ τίμημα, οδηγώντας τις τοπικές αρχές σε μια ιστορική στροφή.

«Δεν θέλουμε περισσότερους τουρίστες, ούτε έναν παραπάνω», ξεκαθάρισε σε συνέντευξή του στον Guardian ο Επίτροπος Βιώσιμου Τουρισμού της πόλης, Χαβιέ Ντονάιρε, σπεύδοντας πάντως να διευκρινίσει ότι ο στόχος δεν είναι η δαιμονοποίηση των ταξιδιωτών, αλλά η ορθολογική διαχείρισή τους.

Αντιμέτωποι με την αλλοίωση του αστικού ιστού

Η κύρια ανησυχία επικεντρώνεται πλέον στην υποβάθμιση της καθημερινότητας των μόνιμων κατοίκων, οι οποίοι βλέπουν το ιστορικό κέντρο να μετατρέπεται σταδιακά σε ένα απρόσωπο «θεματικό πάρκο».

Ενδεικτική της κατάστασης είναι η πορεία της ιστορικής αγοράς La Boquería. Κάποτε κόμβος της τοπικής κοινωνίας και της γαστρονομίας, σήμερα αποτελεί σύμβολο του μαζικού τουρισμού. Το σχέδιο του δήμου προβλέπει δραστικό περιορισμό των καταστημάτων που πωλούν έτοιμο φαγητό και σνακ, με σκοπό την αποκατάσταση του παραδοσιακού χαρακτήρα της αγοράς.

«Μέσα σε έναν χρόνο θα δείτε τη νέα Boquería», δεσμεύεται ο Ντονάιρε, σημειώνοντας πως η πλειονότητα των εμπόρων στηρίζει την πρωτοβουλία.

Ριζοσπαστικά μέτρα για τη στεγαστική κρίση

Παρά το «πάγωμα» στην ανέγερση νέων ξενοδοχείων που ισχύει από το 2017, η ανεξέλεγκτη άνοδος των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb) επέτεινε τη στεγαστική πίεση. Η απάντηση της Βαρκελώνης αναμένεται τώρα πιο επιθετική: έως το 2028 σχεδιάζεται η ανάκληση των αδειών και των 10.000 νόμιμων τουριστικών διαμερισμάτων της πόλης.

Στόχος είναι η επιστροφή αυτών των ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση. Παρόλο που αντίστοιχα εγχειρήματα σε μητροπόλεις όπως η Νέα Υόρκη δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα, η καταλανική πρωτεύουσα ποντάρει στην παροχή οικονομικών κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες για την εξομάλυνση της αγοράς κατοικίας.

Από τη μαζική κατανάλωση στον «ποιοτικό» τουρισμό

Η νέα στρατηγική στοχεύει στην αναδιάρθρωση του προφίλ των επισκεπτών. Αυτή τη στιγμή, το 65% του τουριστικού ρεύματος αφορά ταξίδια αναψυχής. Η πόλη επιδιώκει πλέον μια πιο ισορροπημένη κατανομή, επενδύοντας στον συνεδριακό και πολιτιστικό τουρισμό.

Παράλληλα, περιορίζεται η δραστηριότητα της κρουαζιέρας, με τη μείωση των θέσεων ελλιμενισμού από επτά σε πέντε. Αν και ο όγκος των επιβατών θα παραμείνει υψηλός (περίπου 3 εκατομμύρια ετησίως), οι αρχές κρίνουν ότι το οικονομικό αποτύπωμα των συγκεκριμένων τουριστών είναι δυσανάλογα μικρό σε σχέση με την περιβαλλοντική και αστική επιβάρυνση που προκαλούν.

Μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας

Στο πλαίσιο των νέων μέτρων, ο δήμος επιστρατεύει έσοδα από τον αυξημένο τουριστικό φόρο για τη στήριξη των τοπικών επιχειρήσεων και την πάταξη αντικοινωνικών συμπεριφορών (όπως τα οργανωμένα πάρτι και οι περιηγήσεις σε μπαρ του κέντρου).

Το εγχείρημα, ωστόσο, παραμένει μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Με την τοπική οικονομία να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τουριστικό προϊόν, οι αντιδράσεις από ξενοδόχους, αεροπορικές εταιρείες και φορείς του λιμανιού είναι δεδομένες. Για πρώτη φορά όμως, η Βαρκελώνη δείχνει έτοιμη να θέσει αυστηρά όρια, με το μεγάλο στοίχημα να μην είναι η απαγόρευση των επισκέψεων, αλλά η επιστροφή της πόλης στους ίδιους της τους ανθρώπους.