Η αποτίμηση της συνάντησης Τραμπ – Ερντογάν: Η άρση των κυρώσεων στην Τουρκία, τα F35 και ο ρόλος του Κογκρέσου

Ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για την Άγκυρα θεωρείται η πρόσφατη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η προσπάθεια της Τουρκίας να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και, κυρίως, να πετύχει την επανένταξή της στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35.

Υπενθυμίζεται ότι η Άγκυρα είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα μετά την απόφασή της να αγοράσει το ρωσικό αντιπυραυλικό σύστημα S-400, γεγονός που ενεργοποίησε τις αμερικανικές κυρώσεις μέσω του νόμου CAATSA, πυροδοτώντας τη βαθύτερη κρίση στις διμερείς σχέσεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς η Ουάσιγκτον εξέλαβε την κίνηση αυτή ως άμεση απειλή για την ασφάλεια της τεχνολογίας των F-35.

Αλλαγή κλίματος αλλά χωρίς δεσμεύσεις

Αν και το κλίμα εμφανίζεται πλέον αλλαγμένο, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο άρσης των κυρώσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος απέφυγε να δεσμευτεί δημόσια, παραπέμποντας στην ανάγκη εξεύρεσης μιας νομικής και πολιτικής φόρμουλας.

Από την πλευρά του, ο Ερντογάν εξέφρασε την αισιοδοξία του, υπενθυμίζοντας παλαιότερη υπόσχεση του Τραμπ για την παράδοση πέντε αεροσκαφών και τονίζοντας πως ο Αμερικανός ομόλογός του «τηρεί τον λόγο του».

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο διατηρεί ισχυρές επιφυλάξεις και ο Λευκός Οίκος δεν μπορεί να αποφασίσει μονομερώς.

Η γεωπολιτική συγκυρία ευνοεί την Άγκυρα

Η αμερικανική στροφή προς την Τουρκία υπαγορεύεται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς εξελίξεις.

Με το μέτωπο στην Ουκρανία ανοιχτό, τις εντάσεις με το Ιράν και την παρατεταμένη αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει ότι η συνεργασία με την Άγκυρα είναι κομβική για τη διατήρηση της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή.

Για τον Ερντογάν, η συνάντηση αυτή έχει και τεράστια εσωτερική πολιτική αξία. Επενδύοντας επικοινωνιακά στην εικόνα ενός ισότιμου συνομιλητή των ΗΠΑ, ο Τούρκος πρόεδρος επιχειρεί να καταρρίψει τα σενάρια περί διπλωματικής απομόνωσης και να παρουσιάσει τη χώρα του ως έναν αναντικατάστατο σύμμαχο της Δύσης.

Το νομικό «μπλόκο» και οι δύο δρόμοι για την άρση των κυρώσεων

Παρά την εκπεφρασμένη διάθεση του Τραμπ ότι «ήρθε η ώρα να αρθούν οι κυρώσεις», ο δρόμος παραμένει ναρκοθετημένος.

Σύμφωνα με τον Ίαν Λιντς, αναλυτή εξωτερικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του St Andrews, ο νόμος CAATSA (2017) και οι μεταγενέστερες αμυντικές διατάξεις (NDAA) θεσπίστηκαν από το Κογκρέσο ακριβώς για να εμποδίζουν τον εκάστοτε πρόεδρο να μεταβάλλει μονομερώς το καθεστώς των κυρώσεων για χώρες που συναλλάσσονται στρατιωτικά με τη Ρωσία.

Βάσει του νομοθετικού πλαισίου, υπάρχουν μόνο δύο συγκεκριμένοι μηχανισμοί για την τροποποίηση των κυρώσεων. Ο πρόεδρος πρέπει να αποδείξει και να πιστοποιήσει εγγράφως στο Κογκρέσο ότι η εξαίρεση εξυπηρετεί ζωτικά συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Σε διαφορετική περίπτωση, απαιτείται επίσημη πιστοποίηση ότι η Τουρκία δεν έχει πλέον στην κατοχή ή υπό τον έλεγχό της τους S-400, ότι δεν υπάρχει ρωσικό προσωπικό στο έδαφός της για τη λειτουργία τους και ότι υπάρχουν σαφείς εγγυήσεις πως δεν θα επαναληφθεί ανάλογη αγορά στο μέλλον—κάτι που δεν υφίσταται αυτή τη στιγμή.

Αν και ο CAATSA δεν απαγορεύει γενικά τις πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Τουρκία, οποιαδήποτε μεγάλη αμυντική συμφωνία (όπως η αγορά των F-35) απαιτεί την έγκριση του Κογκρέσου.

Συνεπώς, η πολιτική βούληση του Ντόναλντ Τραμπ δεν αρκεί, καθώς το θεσμικό πλαίσιο των ΗΠΑ δίνει τον τελικό λόγο στο νομοθετικό σώμα.