Γιατί το Ιράν βυθίζεται στο χάος – Η προειδοποίηση Χαμενεΐ στους διαδηλωτές και το μήνυμα στον Τραμπ

Στη δίνη μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, στις οποίες η οργή ξεχειλίζει, βρίσκεται εδώ και πάνω από 10 ημέρες το Ιράν, με χιλιάδες πολίτες που βγαίνουν στους δρόμους να καταγγέλλουν την οικονομική κατάρρευση και την κυβερνητική καταστολή.

Οι νεκροί ξεπερνούν ήδη τους 40, με τον αριθμό να παραμένει ασαφής, την ώρα που οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 100 πόλεις και κωμοπόλεις και στις 31 επαρχίες του Ιράν, σύμφωνα με ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα (HRANA) ανέφερε ότι τουλάχιστον 36 διαδηλωτές -πέντε εκ των οποίων παιδιά- και οκτώ μέλη των υπηρεσιών ασφαλείας έχουν σκοτωθεί, και ότι 2.270 άνθρωποι έχουν συλληφθεί. Το παρατηρητήριο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ιράν (IHR) με έδρα τη Νορβηγία ανεβάζει τον αριθμό των νεκρών στους 45.

Πρόκειται για τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που έχουν ξεσπάσει στο Ιράν μετά από αυτές που πραγματοποιήθηκαν μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022, έπειτα από τη σύλληψή της από την αστυνομία ηθών.
Χθες Πέμπτη πλήθος ανθρώπων βγήκε ξανά στον δρόμο σε πολλές λεωφόρους της Τεχεράνης φωνάζοντας «θάνατο στον δικτάτορα», αναφερόμενοι στον Χαμενεΐ, σύμφωνα με βίντεο την αυθεντικότητα των οποίων έχει επιβεβαιώσει το AFP.

Άλλα βίντεο δείχνουν μεγάλες διαδηλώσεις σε πολλές πόλεις της χώρας, κυρίως στην Ταμπρίζ, τη Μασχάντ αλλά και στο δυτικό τμήμα του Ιράν όπου ζουν κυρίως Κούρδοι και κυρίως στην πόλη Κερμανσάχ.

Φλόγες φαίνονταν να βγαίνουν από το κυβερνείο της Σαζάντ, στο κεντρικό Ιράν, αφού διαδηλωτές είχαν συγκεντρωθεί έξω από το κτίριο.

Ο γιος του πρώην σάχη του Ιράν και προσωπικότητα της ιρανικής εξόριστης αντιπολίτευσης, ο Ρεζά Παχλαβί, κάλεσε σήμερα τους Ιρανούς σε μια νέα επίδειξη ισχύος στους δρόμους προκειμένου να ενισχυθεί η κινητοποίηση και «να αποδυναμωθεί περαιτέρω η καταπιεστική εξουσία του καθεστώτος».

«Τα μάτια του κόσμου είναι στραμμένα πάνω σας. Βγείτε στους δρόμους», τόνισε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Εν τω μεταξύ, παρατείνεται και σήμερα η διακοπή στην πρόσβαση στο διαδίκτυο που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά χθες Πέμπτη στο Ιράν, σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση παρακολούθησης της κυβερνοασφάλειας Netblocks.

«Το Ιράν είναι πλέον αποσυνδεδεμένο εδώ και 12 ώρες» επεσήμανε η ΜΚΟ στον λογαριασμό της στο Χ, «σε μια προσπάθεια να καταπνιγεί το κίνημα διαμαρτυρίας».

Ο Χαμενεΐ προειδοποιεί τους διαδηλωτές και στέλνει μήνυμα στον Τραμπ

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, προειδοποίησε σήμερα ότι η χώρα του, όπου συνεχίζονται για 13 ημέρες οι κινητοποιήσεις, «δεν θα υποχωρήσει» μπροστά στους διαδηλωτές τους οποίους χαρακτήρισε «σαμποτέρ» και «βανδάλους» σε ομιλία του που μεταδόθηκε από την ιρανική κρατική τηλεόραση.

Μιλώντας ενώπιον υποστηρικτών του ο Χαμενεΐ δήλωσε ότι τα χέρια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ «είναι λερωμένα με το αίμα περισσότερων από 1.000 Ιρανών», μια αναφορά στον πόλεμο των 12 ημερών που ξέσπασε τον Ιούνιο με το Ισραήλ, στη διάρκεια του οποίου οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν πλήγματα εναντίον του ιρανικού εδάφους.

Παράλληλα, προέβλεψε ότι ο «αλαζόνας» Αμερικανός πρόεδρος «θα ανατραπεί».

«Χθες το βράδυ στην Τεχεράνη, μια ομάδα βανδάλων και ταραχοποιών κατέστρεψε ένα κτίριο που ανήκε στο κράτος, στον ίδιο τον λαό, μόνο και μόνο για να ευχαριστήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ», δήλωσε ο Χαμενεΐ, προτρέποντας τον Τραμπ να «διαχειριστεί τη δική του χώρα».

Γιατί «φλέγεται» τώρα το Ιράν

Οι διαδηλώσεις άρχισαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν καταστηματάρχες και έμποροι από το Μεγάλο Παζάρι στην Τεχεράνη κατέβασαν ρολά, καθώς το ιρανικό νόμισμα υποχώρησε σε ιστορικό χαμηλό έναντι του αμερικανικού δολαρίου.

Η οικονομία του Ιράν υποφέρει εδώ και χρόνια και τα προβλήματα επιδεινώθηκαν αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε εκ νέου τις αμερικανικές κυρώσεις κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του ως πρόεδρος το 2018 και τερμάτισε μια διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Οι κυρώσεις των Ηνωμένων Εθνών επιβλήθηκαν επίσης εκ νέου στη χώρα τον Σεπτέμβριο του 2025. Η μακροχρόνια οικονομική κρίση της χώρας επιδεινώθηκε ξανά αφότου το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν πλήγματα στην Ισλαμική Δημοκρατία τον Ιούνιο του περασμένου έτους, σε έναν 12ήμερο πόλεμο που στόχευσε αρκετές από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι απολύτως ειρηνικό και ισχυρίζεται ότι δεν έχει επιχειρήσει να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα.

Ενώ οι διαμαρτυρίες αρχικά επικεντρώθηκαν στην οικονομία, έκτοτε έχουν επικεντρωθεί σε ευρύτερα πολιτικά ζητήματα, με τους διαδηλωτές να φωνάζουν αντικυβερνητικά συνθήματα, ενώ έχουν εξαπλωθεί σε όλες τις επαρχίες του Ιράν.

Οι πιο έντονες συγκρούσεις έχουν αναφερθεί στο δυτικό Ιράν, αλλά υπήρξαν επίσης συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας σε κεντρικές περιοχές και στη νότια επαρχία Μπαλουχiστάν.

Λίγο μετά την έναρξη των διαμαρτυριών, ο Πεζεσκιάν είπε ότι ζήτησε από τον υπουργό Εσωτερικών να ακούσει τα «νόμιμα αιτήματα» των διαδηλωτών. Η ασυνήθιστη αντίδραση στις αναταραχές αναπτύχθηκε όταν η ιρανική κυβέρνηση προσφέρθηκε να ξεκινήσει διάλογο με τους ηγέτες των διαδηλώσεων στις 30 Δεκεμβρίου.

«Αναγνωρίζουμε επίσημα τις διαμαρτυρίες», δήλωσε η κυβέρνηση. «Ακούμε τις φωνές τους και γνωρίζουμε ότι αυτό προέρχεται από φυσική πίεση που προκύπτει από την πίεση στα μέσα διαβίωσης των ανθρώπων». Στα πρώτα του σχόλια για την αναταραχή στις 3 Ιανουαρίου, ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ προσπάθησε να κάνει διάκριση ανάμεσα σε διαδηλωτές και ταραξίες, λέγοντας ότι οι δεύτεροι πρέπει «να μπουν στη θέση τους».

Ο Αλί Λαριτζανί, σύμβουλος του Χαμενεΐ, πρόσθεσε ότι η ιρανική κυβέρνηση «θεωρεί τις θέσεις των διαμαρτυρόμενων εμπόρων ξεχωριστές από εκείνες των καταστροφικών στοιχείων». Απαντώντας σε σχόλια που έκανε ο Τραμπ, πρόσθεσε: «Εμείς και ο Τραμπ πρέπει να γνωρίζουμε ότι μία αμερικανική παρέμβαση σε ένα εσωτερικό ζήτημα ισοδυναμεί με χάος σε ολόκληρη την περιοχή και καταστροφή των αμερικανικών συμφερόντων».

Οι σημερινές διαδηλώσεις είναι οι μεγαλύτερες που έχουν πραγματοποιηθεί από τις μαζικές και φονικές διαμαρτυρίες του 2022, που πυροδότησε ο θάνατος της Μάχσα Αμίνι ενώ βρισκόταν υπό την κράτηση της θρησκευτικής αστυνομίας.

Οι τωρινές διαφοροποιούνται και ως προς την αφετηρία τους, αφού ξεκίνησαν από τους λεγόμενους «bazaaris», την τάξη των εμπόρων που διαχρονικά θεωρείται πιστή στο καθεστώς.

Πάνω από ένα χρόνο μετά την εκλογή του Μασούντ Πεζεσκιάν, η εργατική τάξη που υποσχέθηκε να προστατεύσει και η μεσαία τάξη που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ιρανικής κοινωνίας βρίσκονται σε δεινή θέση.
Η διαφθορά σε όλους τους τομείς της κυβέρνησης, η κακοδιαχείριση των πόρων, η σύγκλιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και η στασιμότητα της ηγεσίας έχουν φέρει την κυβέρνηση στο χείλος του γκρεμού.

Εξωτερικοί παράγοντες, όπως οι επώδυνες κυρώσεις και η πιθανότητα ενός νέου πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, έχουν προκαλέσει πανικό στο κράτος και ανησυχία στον πληθυσμό.

Οι συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες αποτελούν τη μεγαλύτερη δημόσια πρόκληση για το καθεστώς μετά τον πόλεμο των 12 ημερών με το Ισραήλ τον Ιούνιο.

Μάλιστα, σύμφωνα με αναλυτές, χωρίς μια βιώσιμη αλλαγή, οι διαμαρτυρίες είναι απίθανο να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος.