«Shqiptari» ο Μέγας Αλέξανδρος: Η τοιχογραφία στην Αλβανία που προκάλεσε αντιδράσεις

Συζητήσεις και αντιδράσεις έχει προκαλέσει μία μεγάλη τοιχογραφική σύνθεση στην Κονίσπολη της Αλβανίας, πολύ κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, στην οποία απεικονίζονται ο Πύρρος της Ηπείρου, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Μάρκος Μπότσαρης.

Η φωτογραφία που κυκλοφορεί στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα αντιστοιχεί σε υπαρκτό έργο του Αλβανού καλλιτέχνη Μπλεντάρ Τσακάλι. Η δημιουργία και η τοποθεσία του έργου επιβεβαιώνονται από τις δημόσιες αναρτήσεις του καλλιτέχνη.

Αλβανικό δημοσίευμα του Kontrast.al επιβεβαιώνει επίσης ότι το έργο έχει εντάξει τον Μέγα Αλέξανδρο σε μία σύνθεση αφιερωμένη στην εθνική ιστορία και ότι η εικόνα έχει προκαλέσει αντιδράσεις εκτός Αλβανίας.

Τι γράφει πραγματικά η τοιχογραφία

Στην κορυφή της σύνθεσης εμφανίζεται η φράση «Historia e Kombit», η οποία αποδίδεται στα ελληνικά ως «Η Ιστορία του Έθνους».

Κάτω από τις τρεις μορφές αναγράφονται στα αλβανικά:

• «Pirro Epirit», δηλαδή «Πύρρος της Ηπείρου»
• «Aleksandri i Madh», δηλαδή «Μέγας Αλέξανδρος»
• «Marko Boçari», δηλαδή «Μάρκος Μπότσαρης»

Κάτω από το όνομα του Μάρκου Μπότσαρη υπάρχει επιπλέον η ευδιάκριτη λέξη «Shqiptari!», που σημαίνει «ο Αλβανός». Στο ίδιο τμήμα διακρίνονται οι φράσεις «Çamëri», δηλαδή «Τσαμουριά», και «E vërteta vret!», που μεταφράζεται ως «Η αλήθεια σκοτώνει!».

Δεν γράφει ότι «ο Μέγας Αλέξανδρος είναι Αλβανός»

Σε αντίθεση με ορισμένους τίτλους που κυκλοφόρησαν, πάνω στην τοιχογραφία δεν υπάρχει η φράση «ο Μέγας Αλέξανδρος είναι Αλβανός».

Η σύνδεσή του με την αλβανική εθνική αφήγηση προκύπτει από την τοποθέτησή του κάτω από τον τίτλο «Historia e Kombit» και από τον τρόπο με τον οποίο παρουσίασε το έργο ο δημιουργός του.

Στη σχετική ανάρτησή του στο Instagram, ο Μπλεντάρ Τσακάλι έγραψε «Δεν υπάρχει συμβιβασμός με την αλήθεια, Μέγας Αλέξανδρος», συνοδεύοντας το κείμενο με την αλβανική σημαία. Σε ξεχωριστή ανάρτηση παρουσίασε και τον Πύρρο της Ηπείρου με αλβανική σημαία.

Επομένως, είναι ακριβές ότι ο καλλιτέχνης εντάσσει τις συγκεκριμένες μορφές σε αλβανικό εθνικό πλαίσιο. Δεν είναι, όμως, ακριβές να αποδίδεται ως αυτούσια επιγραφή της τοιχογραφίας η φράση «ο Μέγας Αλέξανδρος είναι Αλβανός».

Το τμήμα με τον Μπότσαρη προϋπήρχε

Από τις διαθέσιμες αναρτήσεις προκύπτει ότι ολόκληρη η σύνθεση δεν δημιουργήθηκε ταυτόχρονα.

Το πορτρέτο του Μάρκου Μπότσαρη είχε παρουσιαστεί από τον καλλιτέχνη ήδη τον Νοέμβριο του 2024. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς είχε δημοσιευθεί βίντεο που έδειχνε παρέμβαση με τη λέξη «Grek» —«Έλληνας»— πάνω στο έργο και τον Τσακάλι να την καλύπτει γράφοντας «Shqiptar», δηλαδή «Αλβανός».

Τα τμήματα με τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Πύρρο προστέθηκαν αργότερα, σχηματίζοντας τη σημερινή ενιαία εικόνα.

Η ιστορική πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη

Ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν βασιλιάς της αρχαίας Μακεδονίας, ενώ ο Πύρρος ήταν βασιλιάς της Ηπείρου και μέλος της βασιλικής δυναστείας των Μολοσσών.

Και οι δύο έζησαν περισσότερο από δύο χιλιετίες πριν από τη συγκρότηση των σύγχρονων εθνικών κρατών της Ελλάδας και της Αλβανίας. Η απόδοση σημερινών εθνικών ταυτοτήτων σε προσωπικότητες της αρχαιότητας αποτελεί ιστορικό αναχρονισμό.

Διαφορετική, αλλά επίσης σύνθετη, είναι η περίπτωση του Μάρκου Μπότσαρη. Υπήρξε Σουλιώτης οπλαρχηγός, στρατηγός του επαναστατικού ελληνικού στρατού και μία από τις σημαντικότερες μορφές της Ελληνικής Επανάστασης.

Παράλληλα, η χρήση αλβανόφωνου ή αρβανίτικου ιδιώματος από τους Σουλιώτες είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Με τον Μπότσαρη συνδέεται και ελληνοαλβανικό λεξικό, το οποίο εκδόθηκε φιλολογικά από την Ακαδημία Αθηνών το 1980.

Τα γλωσσικά αυτά δεδομένα, ωστόσο, δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως στις σύγχρονες εθνικές κατηγορίες, καθώς οι ταυτότητες στην οθωμανική Βαλκανική διαμορφώνονταν μέσα από τη θρησκεία, τη γλώσσα, τον τόπο, τη συγγένεια και την πολιτική στράτευση.

Δεν πρόκειται για επίσημη θέση του αλβανικού κράτους

Μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί δημόσια ανακοίνωση αλβανικής κρατικής ή δημοτικής Αρχής που να υιοθετεί το ιστορικό μήνυμα της τοιχογραφίας.

Συνεπώς, η ασφαλής δημοσιογραφική διατύπωση είναι ότι πρόκειται για έργο Αλβανού καλλιτέχνη στην Αλβανία και όχι ότι «η Αλβανία ανακήρυξε Αλβανούς» τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Πύρρο ή τον Μάρκο Μπότσαρη.

Το έργο έχει προκαλέσει αντιδράσεις στα κοινωνικά δίκτυα και σε μέσα ενημέρωσης της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής. Δεν έχει καταγραφεί, μέχρι στιγμής, επίσημη διπλωματική αντίδραση.