Athens Alitheia Forum: Ο έλεγχος γεγονότων είναι η ηθική πυξίδα της δημοσιογραφίας

Πρώτη ομιλήτρια στο πάνελ ήταν η Έλενα Βατάλα, Misinformation Journalist & Communications Manager στα Ellinika Hoaxes, η οποία ανέφερε: «Ο έλεγχος γεγονότων είναι στον πυρήνα της δημοσιογραφίας, είναι η ψυχή της. Και τολμώ να πω ότι είναι και η ηθική πυξίδα της δημοσιογραφίας. Ο έλεγχος γεγονότων δεν είναι ένα απλό στάδιο της δημοσιογραφίας, είναι το κέντρο της.

Ο συντονιστής του πάνελ, Μάκης Προβατάς, Δημοσιογράφος- Συγγραφέας, ο έκανε αναφορά σε μια προσωπική εμπειρία, λέγοντας: «Επειδή ο τίτλος είναι «Fact checkers vs the Meta truth» να πω μια προσωπική εμπειρία. Το 2011 πηγαίνω στη Νέα Υόρκη για να πάρω για το BHMAgazino μια συνέντευξη από τον εκδότη του New Yorker. Στην προφανή ερώτηση για το τι ακριβώς θεωρείτε δημοσιογραφία με οδήγησε σε μια πόρτα έξω από την οποία έγραφε fact checkers όπου 16 εργαζόμενοι έκαναν έλεγχο ειδήσεων. Καμία είδηση από τις πιο σοβαρές έως τις πιο ελαφρές δεν έφευγε χωρίς check. Από τότε ένα σοβαρότατο παγκόσμιο έντυπο κάνει fact checking».

Πρώτη ομιλήτρια στο πάνελ ήταν η Έλενα Βατάλα, Misinformation Journalist & Communications Manager στα Ellinika Hoaxes, η οποία ανέφερε: «Ο έλεγχος γεγονότων είναι στον πυρήνα της δημοσιογραφίας, είναι η ψυχή της. Και τολμώ να πω ότι είναι και η ηθική πυξίδα της δημοσιογραφίας. Ο έλεγχος γεγονότων δεν είναι ένα απλό στάδιο της δημοσιογραφίας, είναι το κέντρο της.

Ο έλεγχος γεγονότων και εγώ ως εκπρόσωπος αυτής της κοινότητας, αυτό που κάνουμε είναι να επαναφέρουμε τη συζήτηση στον δημόσιο διάλογο που βλέπουμε ότι κυριαρχείται από το ποια είναι η πιο δημοφιλής άποψη απέναντι σε ένα γεγονός, ποιο αφήγημα θα κυριαρχήσει και θα επικρατήσει, την επαναφέρουμε στη σωστή της βάση. Βλέπουμε ότι σήμερα κατά κάποιο τρόπο η δημοσιογραφία υπονομεύεται λίγο εκ των έσω και ότι οι πυλώνες της ενημέρωσης έχουν απομακρυνθεί από αυτήν την ψυχή που είναι ο έλεγχος γεγονότων».

Δεύτερος ομιλητής ήταν ο Ανδρέας Βέγλης, Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ, Τμήμα Δημοσιογραφίας & MME, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας του ΑΠΘ στο Μεσογειακό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (MedDMO) ο οποίος απαντώντας σε ερώτηση του Μάκη Προβατά αν υπήρχε πριν από 15 χρόνια μάθημα Fact checkers vs the Meta truth, είπε: «Όσον αφορά τη μεταλήθεια, όχι. Όσον αφορά το fact checking το εισαγάγαμε περίπου 11 χρόνια πριν. Ξεκινήσαμε να διδάσκουμε το μάθημα που έχει σχέση με τις ψευδείς ειδήσεις και τα εργαλεία που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να αποκαλύψουμε τι ελέγχους πρέπει να κάνουμε. Τα οποία φυσικά δεν είναι πολύ διαφορετικά από την πραγματική, την κανονική λειτουργία της δημοσιογραφίας αλλά περισσότερο δίνουμε έμφαση σε εργαλεία, τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη στιγμή για να κινηθούμε γρήγορα.

Είχε αρχίσει να εμφανίζεται πολύ έντονα το θέμα των ψευδών ειδήσεων, θυμηθείτε το θέμα με το δημοψήφισμα στις ΗΠΑ, η πρώτη εκλογή του Τραμπ κλπ. Όλα αυτά μας έκαναν να καταλάβουμε ότι αυτό ήταν κάτι που άξιζε τον κόπο και έπρεπε να ασχοληθούμε. Ακόμα και σήμερα, που το μάθημα εξακολουθεί να είναι επιλογής και οι φοιτητές που παρακολουθούν μας λένε γιατί δεν είναι υποχρεωτικό, από την άλλη πλευρά δεν έχουμε και μεγάλη απήχηση γιατί είναι ένα μάθημα που έχει δουλειά. Αυτά τα οποία διδάσκουμε κάθε χρόνο αλλάζουν μήνα με τον μήνα».

Τρίτη ομιλήτρια ήταν η Δέσποινα Κονταράκη, Αρχισυντάκτρια στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος, η οποία είπε: «Η εφημερίδα είναι ένα πάρα πολύ διαφορετικό μέσο. Έχει το πλεονέκτημα του χρόνου που δεν το έχει ένα site ή ένα κανάλι ή ένα ραδιόφωνο που πρέπει να βγει εκείνη την ώρα και αυτό είναι κάτι που δεν έχει αλλάξει σε όλους εμάς που κάνουμε δημοσιογραφία σε δύο αιώνες, Και τη δεκαετία του ’90 και του 2000 και του ’80 είχαμε ψευδείς ειδήσεις. Είχαμε όμως πάντα έναν μηχανισμό ο οποίος είναι ό,τι πιο απλό υπάρχει: Οι δημοσιογράφοι μας. Ψευδείς ειδήσεις υπήρχαν πάντα. Το θέμα είναι ότι αυτό που έχει γίνει σήμερα ότι όχι μόνο μόνο πιστεύουμε το ψέμα αλλά δυσπιστούμε και στην αλήθεια».

Τέταρτος ομιλητής ήταν ο Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος TVXS.gr, ο οποίος τόνισε: «Θέλω να ευχαριστήσω τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο και τη Γραμματεία για την πρόσκληση και να κάνω δύο πολύ σύντομες παρατηρήσεις. Πρώτον, θεωρώ ότι αυτή εδώ η εκδήλωση είναι και ένα είδος αυτοκριτικής της Κυβέρνησης, δεδομένου ότι συνδέεται με την Ομάδα Αλήθειας, η οποία αποτελεί κατ’ εξοχήν προπαγανδιστικό μηχανισμό συχνά με τη χρησιμοποίηση πάρα πολλών fake news.

Το δεύτερο στοιχείο είναι, επειδή είναι για την τοξικότητα και τον τοξικό λόγο, θεωρώ, επίσης, ότι είναι θέμα αυτοκριτικής, δεδομένου ότι στην Κυβέρνηση υπάρχουν υπουργοί που σέβονται τον πολιτικό πολιτισμό, αλλά υπάρχουν και υπουργοί οι οποίοι έχουν τοξικό λόγο και προκαλούν αδικαιολόγητες πολώσεις στο πολιτικό σύστημα. Και, μάλιστα, θεωρώ με την ευκαιρία ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μια αφετηρία η σημερινή εκδήλωση και για την πιο δίκαια οικονομική διαφάνεια στα Μέσα Ενημέρωσης, πολύ περισσότερο ότι έχουμε και ανάγκη παραπάνω, δεδομένου ότι ο κ. Δημητριάδης έχει ξεκινήσει μία εκστρατεία με slapps,τυπικά slapps, από εμένα ζητά ένα εκατομμύριο ευρώ, για κάποιες αναρτήσεις, οι οποίες απλώς ερευνούσαν την υπόθεση των υποκλοπών, στην οποία είχαν πέσει θύματα και δημοσιογράφοι, χωρίς να έχουν δικαιωθεί ακόμη».

Παράλληλα τόνισε: «Οι άνθρωποι πιστεύουν συχνά αυτό που θέλουν να πιστέψουν. Και διαβάζουν τις εφημερίδες ή τα Μέσα Ενημέρωσης αυτά που θέλουν να επιβεβαιώσουν τις ήδη απόψεις που έχουν. Σπάνια υπάρχουν άνθρωποι που διαβάζουν και το ένα Μέσο Ενημέρωσης και το αντίπαλο και να διαμορφώσουν άποψη. Η υπόθεση των fake news είναι μια πολύ παλιά ιστορία. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι κάθε αιώνας περίπου έχει το κυρίαρχο μέσο, μέσα από το οποίο διαδίδονται τα fake news. Θέλουμε να διαβάζουμε αυτά που μας αρέσουν και χρειάζεται μια πολύ μεγάλη μορφωτική προσπάθεια και από την εκπαίδευση για να μπορέσουν οι άνθρωποι να κοιτάνε και την αντίθετη άποψη, να την αποδέχονται και να την εξετάζουν κριτικά».

Τελευταία ομιλήτρια ήταν η Έλενα Παπαδημητρίου, Δημοσιογράφος Head of editorial fyi. news ανέφερε: «Ως εκπρόσωπος ενός δημοσιογραφικού οργανισμού που έχει ως φυσικό χώρο τα social media, ζει και αναπνέει στα social media και αυτό έγινε – όπως είδαμε και την έρευνα που παρουσίασε πριν ο κ. Γεράκης αλλά και τις παγκόσμιες έρευνες- τα τελευταία 10 χρόνια η πλειονότητα των ανθρώπων ενημερώνεται μέσα από τα social media. Για τις νεότερες γενιές είναι συντριπτικά τα ποσοστά.

Είναι πολύ ξεκάθαρο για εμάς τι είναι άποψη, τι είναι είδηση, τι είναι νέο, τι είναι γεγονός. Όταν αυτά είναι ξεκάθαρα, τα πράγματα είναι ευκολότερο. Πάντα τα μέσα ενημέρωσης και μετριόμασταν αλλά και λαμβάναμε υπόψη τι είναι αυτό που έχει ανάγκη το αναγνωστικό κοινό. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον, μια ανάγκη για ενημέρωση. Δηλαδή το να καταλάβουμε αυτό που αναζητά περισσότερο ο χρήστης, η συντριπτική πλειονότητα, είναι το γίνεται για παράδειγμα με τις οικονομικές εξελίξεις, τι συμβαίνει στο Ιράν, τι συμβαίνει με μια σειρά από θέματα, δεν είναι κακό. Ανταποκρινόμαστε σε μια ανάγκη για ενημέρωση, Η δυσκολία προκύπτει όταν δεν ανταποκρίνεται στην ενημέρωση αλλά στο να χαϊδεύεις αυτιά».