25η Μαρτίου: Τηγανητός μπακαλιάρος και σκορδαλιά – Το φαγητό που έγινε εθνικό σύμβολο

Η 25η Μαρτίου αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές ημερομηνίες για τον Ελληνισμό, καθώς συνδυάζει τον εορτασμό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 με τον Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Πέρα όμως από τις παρελάσεις και την θρησκευτική κατάνυξη, η ημέρα αυτή έχει ταυτιστεί στη συλλογική συνείδηση με τον τηγανητό μπακαλιάρο με τη σκορδαλιά.

Η καθιέρωση της ψαροφαγίας τη συγκεκριμένη ημέρα έχει τις ρίζες της στους κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Διαβάστε επίσης: 25η Μαρτίου 2026: Η αυθεντική συνταγή για μπακαλιάρο όπως τον έκαναν οι παλιοί, με το πιο τραγανό κουρκούτι

Η 25η Μαρτίου πέφτει πάντα μέσα στην περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής, η οποία είναι η αρχαιότερη και πιο αυστηρή νηστεία.

Ωστόσο, επειδή ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου θεωρείται μια ιδιαίτερα χαρμόσυνη και «δεσποτική» γιορτή, η Εκκλησία επιτρέπει την «κατάλυση ιχθύος».

Αυτό σημαίνει ότι, κατ’ εξαίρεση, οι πιστοί μπορούν να διακόψουν τη νηστεία για να καταναλώσουν ψάρι, λάδι και κρασί, γιορτάζοντας το χαρμόσυνο μήνυμα της ημέρας.

Γιατί τρώμε μπακαλιάρο με σκορδαλιά την 25η Μαρτίου

Πολλοί αναρωτιούνται γιατί επιλέχθηκε ο μπακαλιάρος, ένα ψάρι που προέρχεται από τον παγωμένο Βόρειο Ατλαντικό. Η εξήγηση είναι καθαρά πρακτική και οικονομική.

Πριν από αιώνες, η μεταφορά φρέσκου ψαριού από τα παράλια προς την ενδοχώρα και τα ορεινά χωριά της Ελλάδας ήταν αδύνατη λόγω έλλειψης μέσων συντήρησης.

Ο μπακαλιάρος, όμως, που έφτασε στην Ελλάδα περίπου τον 15ο αιώνα, κυκλοφορούσε σε παστή μορφή. Το αλάτι λειτουργούσε ως φυσικό συντηρητικό, επιτρέποντας στο ψάρι να διατηρείται για μήνες εκτός ψυγείου.

Επιπλέον, ήταν εξαιρετικά φθηνός, γεγονός που τον καθιστούσε προσιτό ακόμα και στις πιο φτωχές οικογένειες που δεν είχαν πρόσβαση σε φρέσκα αλιεύματα.

Έτσι, ο μπακαλιάρος ονομάστηκε «το ψάρι του βουνού» και καθιερώθηκε ως το επίσημο πιάτο της ημέρας σε κάθε γωνιά της χώρας.

Ο συμβολισμός με την σκορδαλιά

Το πιάτο δεν θα ήταν ολοκληρωμένο χωρίς τη σκορδαλιά, η οποία δίνει την απαραίτητη ένταση στο τηγανητό ψάρι. Η σκορδαλιά είναι η εξέλιξη του αρχαιοελληνικού «μυττωτού», ενός αλείμματος από σκόρδο, ελαιόλαδο και βότανα που κατανάλωναν οι πρόγονοί μας.

Στη βυζαντινή εποχή και μετέπειτα, η συνταγή εμπλουτίστηκε με ψωμί ή πατάτα, δημιουργώντας τη γευστική βάση που γνωρίζουμε σήμερα και την οποία καταναλώνουμε κάθε χρόνο την 25η Μαρτίου.

Τα μυστικά της επιτυχίας

• Το ξαλμύρισμα είναι το σημαντικότερο βήμα. Χρειάζεται τουλάχιστον 12-24 ώρες σε κρύο νερό, το οποίο πρέπει να αλλάζει κάθε 3-4 ώρες.
• Το κουρκούτι πρέπει να είναι παγωμένο (συχνά με μπύρα ή σόδα) για να γίνει ο μπακαλιάρος τραγανός εξωτερικά και ζουμερός μέσα.
• Η σκορδαλιά, είτε με ψωμί είτε με πατάτα, είναι το απαραίτητο συνοδευτικό που δίνει την ένταση στο πιάτο.