Αγωνιστές του GLP-1: Τα φάρμακα που αλλάζουν το τοπίο σε παχυσαρκία και διαβήτη

Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 αναδεικνύονται σε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Ο λόγος είναι ότι δεν υπόσχονται μόνο καλύτερο έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, αλλά και ουσιαστική απώλεια βάρους, ενώ παράλληλα φαίνεται ότι μπορούν να προσφέρουν προστασία στην καρδιά και στα νεφρά, σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό New England Journal of Medicine.  

1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με παχυσαρκία

Σήμερα, περισσότεροι από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι στον κόσμο ζουν με παχυσαρκία, πολλοί από τους οποίους έχουν επίσης διαβήτη τύπου 2 ή προδιαβήτη. Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) παραθέτουν τα σημαντικότερα δεδομένα.

Πως τα GLP-1 επηρεάζουν την όρεξη και τον εγκέφαλο

Το GLP-1 είναι μια ορμόνη του εντέρου, μία από τις λεγόμενες «ινκρετίνες», που εκκρίνονται μετά το φαγητό και βοηθούν τον οργανισμό να ρυθμίσει καλύτερα το σάκχαρο. Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 είναι φάρμακα που μιμούνται αυτή τη φυσική δράση. Ενισχύουν την έκκριση ινσουλίνης όταν ανεβαίνει η γλυκόζη, μειώνουν την έκκριση γλυκαγόνης, καθυστερούν την κένωση του στομάχου και αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού. Με απλά λόγια, βοηθούν το σώμα να διαχειριστεί καλύτερα το φαγητό, το σάκχαρο και την πείνα. Είναι επίσης πιθανόν ότι επηρεάζουν ευνοϊκά και το εντερικό μικροβίωμα, αν και εκεί χρειάζονται ακόμη περισσότερα δεδομένα.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία αυτών των φαρμάκων είναι ότι δεν δρουν μόνο στο πάγκρεας ή στο έντερο, αλλά και στον εγκέφαλο. Οι υποδοχείς GLP-1 βρίσκονται σε περιοχές του υποθαλάμου που σχετίζονται με την όρεξη και τη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς αναφέρουν ότι δεν πεινούν το ίδιο, νιώθουν πιο γρήγορα χορτάτοι και μειώνουν την πρόσληψη τροφής χωρίς τη συνεχή εσωτερική μάχη που συνοδεύει συνήθως τις δίαιτες. Η απώλεια βάρους, επομένως, δεν οφείλεται μόνο σε «πειθαρχία», αλλά και σε μια βιολογική μετατόπιση των μηχανισμών της όρεξης.

Τα δεδομένα για την απώλεια βάρους είναι εντυπωσιακά:

– Η λιραγλουτίδη οδηγεί σε απώλεια περίπου 5%.

– Η σεμαγλουτίδη φτάνει το 14,9%.

– Η τιρζεπατίδη πετυχαίνει απώλεια βάρους από 15% έως 21%.

– Νεότεροι τριπλοί αγωνιστές, όπως η ρετατρουτίδη, πλησιάζουν το 25%, ποσοστά που μέχρι πρόσφατα συναντούσαμε μόνο στη βαριατρική χειρουργική.

Οφέλη για την καρδιά και τα νεφρά 

Επιπλέον, οι μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες δείχνουν ότι ορισμένοι αγωνιστές GLP-1 μειώνουν και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η ενέσιμη σεμαγλουτίδη έχει συσχετιστεί με μείωση κατά 26% του κινδύνου για σοβαρά καρδιαγγειακά περιστατικά σε ασθενείς υψηλού κινδύνου, ενώ η από του στόματος σεμαγλουτίδη σε μεταγενέστερη μελέτη μείωσε τον καρδιαγγειακό κίνδυνο κατά 14%. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι θεραπείες επιβραδύνουν την εξέλιξη της χρόνιας νεφρικής νόσου και μειώνουν τη λευκωματουρία, δηλαδή την απώλεια πρωτεΐνης στα ούρα, που αποτελεί ένδειξη νεφρικής βλάβης. 

Οι παρενέργειες 

Οι συχνότερες παρενέργειες των αγωνιστών GLP-1 είναι γαστρεντερικές: ναυτία, έμετος, διάρροια, δυσκοιλιότητα, φούσκωμα. Συνήθως εμφανίζονται κυρίως στην αρχή ή όταν αυξάνεται η δόση. Σπανιότερα, έχουν αναφερθεί σοβαρότερες παρενέργειες, όπως παγκρεατίτιδα, νόσος της χοληδόχου κύστης, οξεία νεφρική βλάβη ή επιδείνωση της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι ότι η απώλεια βάρους δεν αφορά μόνο λίπος: μπορεί να συνοδεύεται και από απώλεια μυών, αλλά και από μείωση της οστικής πυκνότητας. Σε μία μελέτη με λιραγλουτίδη καταγράφηκε περίπου 1% απώλεια οστικής πυκνότητας σε σπονδυλική στήλη και μηριαίο οστό έπειτα από 52 εβδομάδες θεραπείας.

Τι γίνεται όταν διακοπεί η θεραπεία; 

Υπάρχει και ένα ακόμη πρακτικό ερώτημα: τι γίνεται όταν το φάρμακο διακοπεί; Οι μέχρι τώρα μελέτες δείχνουν ότι σημαντικό μέρος του βάρους μπορεί να επανέλθει. Αυτό σημαίνει ότι οι θεραπείες αυτές πιθανόν να χρειάζονται μακροχρόνια ή ακόμη και συνεχόμενη χρήση, κάτι που φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα κόστους, πρόσβασης και συμμόρφωσης. Δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα ποιοι ασθενείς θα ωφεληθούν περισσότερο, για πόσο καιρό πρέπει να λαμβάνουν αυτά τα φάρμακα και ποιο είναι το βέλτιστο μακροχρόνιο σχήμα.

Συμπερασματικά, οι αγωνιστές GLP-1 δεν είναι μια «μαγική ένεση αδυνατίσματος», αλλά μια νέα κατηγορία φαρμάκων που αλλάζει τη βιολογία της θεραπείας για την παχυσαρκία και τον διαβήτη. Προσφέρουν πραγματικά οφέλη στο σάκχαρο, στο βάρος, στην καρδιά και στα νεφρά, αλλά συνοδεύονται από παρενέργειες, αβεβαιότητες και μεγάλα ερωτήματα για τη μακροχρόνια χρήση τους.