Η νέα εθνική στρατηγική για το νερό – Ολιστική προσέγγιση στη διαχείριση των υδάτων

 Στον πυρήνα του εθνικού σχεδιασμού της χώρας περνά πλέον το νερό, με την κυβέρνηση να θέτει σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη ολιστική πολιτική για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση ενός δημόσιου αγαθού που αποτελεί θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής, της οικονομικής ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής ισορροπίας.

    Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση δημιουργεί νέες πιέσεις, με αυξανόμενα φαινόμενα λειψυδρίας, παρατεταμένων ξηρασιών αλλά και ακραίων πλημμυρικών επεισοδίων, η Ελλάδα προχωρά σε μια στρατηγική αλλαγή προσέγγισης.

    Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έθεσε στις 23 Ιουνίου σε δημόσια διαβούλευση την «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», ένα νέο ολοκληρωμένο πλαίσιο που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η χώρα σχεδιάζει, προστατεύει και αξιοποιεί τους υδατικούς της πόρους. Πρόκειται για την πρώτη στρατηγική εθνικής εμβέλειας, που θέτει με σαφήνεια τις προτεραιότητες της χώρας για το νερό, συνδέοντας την προστασία των υδάτινων συστημάτων με την κλιματική προσαρμογή, την τεχνολογική αναβάθμιση, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των υπηρεσιών ύδατος. Η νέα αυτή προσέγγιση στηρίζεται στην παραδοχή ότι η επάρκεια και η ποιότητα του νερού αποτελούν προϋπόθεση για τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την επιχειρηματικότητα και συνολικά για τη δυνατότητα κάθε περιοχής να αναπτύσσεται με βιώσιμο τρόπο.

    Με αυτό τον τρόπο η κυβέρνηση θέτει ως κεντρικό στόχο την υδατική ασφάλεια της χώρας, μέσα από ένα μοντέλο διαχείρισης που θα βασίζεται στην πρόληψη, την επιστημονική γνώση και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Όπως υπογραμμίζεται, η νέα Στρατηγική έρχεται να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες, όπως ο διοικητικός κατακερματισμός, η αποσπασματικότητα στις παρεμβάσεις και η ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Οι τρεις πυλώνες

   Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα οργανώνεται σε τρεις βασικούς πυλώνες. Ειδικότερα:

    Ο πρώτος αφορά το νερό ως εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας. Η Πολιτεία δεσμεύεται να διασφαλίζει την πρόσβαση όλων των πολιτών σε επαρκές και ποιοτικό νερό, προστατεύοντας παράλληλα τα υδάτινα οικοσυστήματα και τη φυσική ισορροπία κάθε περιοχής.

    Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την κλιματική θωράκιση της χώρας. Η νέα στρατηγική μετατοπίζει το βάρος από την αντιμετώπιση των κρίσεων στην πρόληψη και την προετοιμασία, με στόχο η Ελλάδα να διαθέτει μηχανισμούς έγκαιρης αντίδρασης απέναντι σε φαινόμενα λειψυδρίας και ακραίων πλημμυρών.

    Ο τρίτος πυλώνας αφορά τη σύγχρονη διακυβέρνηση του νερού. Η ψηφιοποίηση, η αξιοποίηση δεδομένων, η διαφάνεια και η ενίσχυση των θεσμών αποτελούν βασικά εργαλεία για μια νέα εποχή στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

    Ιδιαίτερη σημασία από το ΥΠΕΝ, δίνεται στην ανάγκη δημιουργίας ισχυρότερων και αποτελεσματικότερων παρόχων υπηρεσιών ύδατος, ώστε οι υποδομές να μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες των πολιτών και στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.

Από τον σχεδιασμό στην πράξη

    Η πολιτική του ΥΠΕΝ συνοδεύεται από συγκεκριμένες επενδύσεις και έργα υποδομής. Μία ημέρα μετά την παρουσίαση της Εθνικής Στρατηγικής, στις 24 Ιουνίου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου άνοιξε έναν γύρο υπογραφών, για την ένταξη νησιωτικών και ηπειρωτικών δήμων στο πρόγραμμα «Παρεμβάσεις παροχής πόσιμου νερού και διαχείρισης υδάτων» του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του ΥΠΕΝ.

    Ήδη, έχουν υπογραφεί οι σχετικές αποφάσεις για 25 δήμους, και αφορούν σε 33 έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 41 εκατ. ευρώ. Την επόμενη εβδομάδα θα ακολουθήσει ακόμη μία απόφαση για δήμους της Πελοποννήσου, καλύπτοντας περίπου το 10% του συνόλου των δήμων της χώρας.

    Με τα νέα αυτά έργα υδροδοτούνται περιοχές που ως σήμερα είτε δεν είχαν σύνδεση με το δίκτυο, είτε έκαναν χρήση άτυπων ιδιωτικών δικτύων, αντιμετωπίζεται το μεγάλο πρόβλημα των απωλειών από πεπαλαιωμένα δίκτυα αμιάντου, που σε πολλά δίκτυα φτάνει και το 60-70%, ανοίγονται νέες γεωτρήσεις, επεκτείνονται τα δίκτυα, κατασκευάζονται μονάδες αφαλάτωσης και νέες δεξαμενές ύδρευσης.

Από την πολυδιάσπαση στην αποτελεσματικότητα

    Παράλληλα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αναλαμβάνει την πρωτοβουλία για την προώθηση μιας καινοτόμου μεταρρύθμισης, που φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα βιώσιμο, ολιστικό μοντέλο διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

   Τις επόμενες μέρες πρόκειται να εισαχθεί στη Βουλή ένα νέο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων, με κεντρικό άξονα τη συνένωση 60 παρόχων υπηρεσιών ύδατος με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ, με στόχο την καλύτερη προστασία των υδάτινων πόρων, την ολιστική τους διαχείριση, την αναβάθμιση των δικτύων και τη διασφάλιση υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτού νερού για όλους.

Εντυπωσιακά στοιχεία

    Στη χώρα μας υπάρχουν περισσότεροι από 735 φορείς με αρμοδιότητες στη διαχείριση υδάτων, ενώ σε άλλες χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Πολωνία, υπάρχει ένας εθνικός φορέας, στην Τσεχία πέντε αρχές κ.ο.κ. Η έκταση της πολυδιάσπασης αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στην Αττική. Από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται από την ΕΥΔΑΠ, οι 16 δήμοι έχουν 40 δημοτικές ενότητες καθεμία από τις οποίες ακολουθεί διαφορετικά καθεστώτα ύδρευσης, σε 4 δήμους το νερό προέρχεται από την ΕΥΔΑΠ αλλά τα δίκτυα ανήκουν στους δήμους, ενώ σε 3 εφαρμόζεται μεικτό σύστημα, με ορισμένες περιοχές να καλύπτονται από την ΕΥΔΑΠ και άλλες από ιδιωτικά ή δημοτικά δίκτυα.

   Όπως τονίζεται από το ΥΠΕΝ, η πολυδιάσπαση αυτή δημιουργεί ένα μωσαϊκό με αλληλεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, δυσκολεύει τον ενιαίο σχεδιασμό, αυξάνει το λειτουργικό κόστος και επιβραδύνει την υλοποίηση κρίσιμων έργων υποδομής. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε ορισμένα δίκτυα οι απώλειες νερού εκτιμάται ότι φτάνουν ακόμη και το 70%, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για εκσυγχρονισμό και καλύτερη διαχείριση ενός πολύτιμου φυσικού πόρου.

    Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, κεντρικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η υιοθέτηση ενός ολιστικού σχεδιασμού, ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων σε προσιτό, ποιοτικό νερό και η επάρκεια ποιοτικού νερού για τις επόμενες γενιές. Η αντιμετώπιση των διαρροών, η αναβάθμιση των δικτύων, η ενίσχυση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων -σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας- και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν βασικούς άξονες της νέας στρατηγικής.

    Σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αποτελεί η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, σε συνδυασμό με τη γνώση που διαθέτουν οι τοπικοί φορείς για τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Η συνένωση αυτή φιλοδοξεί να συνδυάσει την εμπειρία μεγάλων οργανισμών με την τοπική γνώση, δημιουργώντας ένα πιο ευέλικτο και αποτελεσματικό μοντέλο διοίκησης.

    Παράλληλα, η μεταρρύθμιση επιχειρεί να δώσει λύσεις και σε διαχρονικά προβλήματα στελέχωσης. Η υποστελέχωση πολλών δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης, ιδιαίτερα σε εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό και μηχανικούς, περιορίζει σήμερα τη δυνατότητα υλοποίησης σύνθετων τεχνικών έργων. Μέσα από μεγαλύτερα οργανωτικά σχήματα δημιουργούνται προϋποθέσεις για οικονομίες κλίμακας, ευελιξία στις προσλήψεις, καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και αποτελεσματικότερη λειτουργία των υπηρεσιών.

Προσέλκυση χρηματοδότησης

    Η νέα δομή εκτιμάται επίσης ότι θα ενισχύσει τη δυνατότητα προσέλκυσης χρηματοδοτήσεων και υλοποίησης επενδύσεων σε δίκτυα ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση κοινωνικά δίκαιων τιμολογίων και στην προστασία των ευάλωτων καταναλωτών μέσω ειδικών κοινωνικών πολιτικών.

    Σύμφωνα πάντα με το υπουργείο, η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται σε μια διοικητική αναδιάρθρωση, αλλά αποτελεί μια συνολική προσπάθεια μετάβασης από την πολυδιάσπαση στην αποτελεσματικότητα. Με κοινό σχεδιασμό, ενιαία στρατηγική και καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων, στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το νερό θα συνεχίσει να αποτελεί ένα ποιοτικό, ασφαλές και οικονομικά προσιτό δημόσιο αγαθό για όλους. Όπως επισημαίνεται, η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί προϋπόθεση τόσο για την προστασία του περιβάλλοντος όσο και για τη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών, με τελικό ζητούμενο να κληροδοτηθεί στις επόμενες γενιές ένα σύστημα διαχείρισης αντάξιο της σημασίας του πολυτιμότερου φυσικού πόρου της χώρας.