Ανάλυση BBC: Πώς μπορεί να απαντήσει η Ευρώπη στους δασμούς του Τραμπ για τη Γροιλανδία – Το ευρωπαϊκό «μπαζούκα» και οι κυρώσεις

Καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απειλεί την Ευρώπη με νέους δασμούς για τη Γροιλανδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποιεί ότι είναι έτοιμη να απαντήσει ακόμη και με «εμπορικό μπαζούκα».

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει δασμό 10% στις εισαγωγές προς τις ΗΠΑ από την 1η Φεβρουαρίου, ο οποίος θα αυξηθεί στο 25% από το καλοκαίρι εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία. Προς το παρόν, παραμένει ασαφές αν οι νέοι δασμοί θα προστεθούν στους ήδη υπάρχοντες.

Γαλλία και Γερμανία – δύο από τις οκτώ χώρες που έχουν εμπλακεί στις διαπραγματεύσεις (μαζί με τη Βρετανία, τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία) – υπογράμμισαν ότι η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να αντιδράσει, σε περίπτωση που ο Τραμπ προχωρήσει στην απειλή του.

Το Λονδίνο, από την πλευρά του, εξετάζει σειρά επιλογών που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση αδιεξόδου.

Μπορεί η Ευρώπη να απαντήσει με δασμούς;

Λιγότερο από έξι μήνες πριν, ΗΠΑ και ΕΕ είχαν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο που στόχευε στη σταθεροποίηση του διατλαντικού εμπορίου και στην παροχή βεβαιότητας σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Σε συνάντηση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Σκωτία, επιτεύχθηκε συμφωνία για δασμούς 15% σε ευρωπαϊκά προϊόντα που εξάγονται στις ΗΠΑ – σημαντικά χαμηλότεροι από το 30% που είχε αρχικά απειλήσει η Ουάσιγκτον.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες είχαν ετοιμάσει πακέτο αντισταθμιστικών δασμών, το οποίο θα ενεργοποιούνταν σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων. Το πακέτο αυτό περιλαμβάνει προϊόντα από τον τομέα της κτηνοτροφίας και εξαρτήματα αεροσκαφών έως ουίσκι, συνολικής αξίας 93 δισ. ευρώ αμερικανικών εξαγωγών προς την ΕΕ.

Η συμφωνία σε ανώτατο επίπεδο οδήγησε σε αναστολή των δασμών, μέχρι να οριστικοποιηθούν οι λεπτομέρειες, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επρόκειτο να επικυρώσει την συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ την επόμενη εβδομάδα.

Ωστόσο, λίγες ώρες μετά τις νέες απειλές του Τραμπ, ο Γερμανός ευρωβουλευτής Μάνφρεντ Βέμπερ δήλωσε ότι η έγκριση της συμφωνίας «δεν είναι δυνατή σε αυτό το στάδιο».

Χωρίς την επικύρωση της περσινής συμφωνίας ή την παράταση της αναστολής, οι δασμοί σε αμερικανικά προϊόντα αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ θα τεθούν σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος για τον Τραμπ στις ΗΠΑ, ειδικά από επιχειρήσεις που εξάγουν στην ευρωπαϊκή αγορά.

Σημειώνεται ότι, όσον αφορά την απειλή επιβολής δασμών μόνο σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, αν και τεχνικά εφικτό, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο στην πράξη, λόγω του τρόπου διακίνησης των προϊόντων και των πολλαπλών συνόρων εντός της ενιαίας αγοράς.

Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Όλοφ Γκιλ, τόνισε ότι οι Βρυξέλλες θα κάνουν «ό,τι είναι απαραίτητο για να προστατεύσουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ», επισημαίνοντας όμως ότι οι δασμοί πλήττουν επιχειρήσεις και καταναλωτές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Τι είναι το «εμπορικό μπαζούκα» της ΕΕ

Το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», επισήμως Anti-Coercion Instrument (ACI – Μηχανισμός Αντιμετώπισης Οικονομικού Εξαναγκασμού), είναι ένας νόμος που επιτρέπει στην ΕΕ να απαντά σε οικονομικό εκβιασμό από τρίτες χώρες.

Ο μηχανισμός προβλέπει ιδιαίτερα σκληρές κυρώσεις όταν μια χώρα επιχειρεί να επιβάλει τη βούλησή της στην ΕΕ ή σε κράτη-μέλη, παρεμβαίνοντας στις «νόμιμες και κυρίαρχες επιλογές» τους.

Η απάντηση της ΕΕ μπορεί να περιλαμβάνει:

• επιβολή δασμών
• περιορισμούς σε εισαγωγές και εξαγωγές
• περιορισμούς στο εμπόριο υπηρεσιών
• μειωμένη πρόσβαση σε τραπεζικές και κεφαλαιαγορές

Στην ακραία του μορφή, το εργαλείο επιτρέπει στην ΕΕ να αποκλείσει την πρόσβαση στο μεγαλύτερο μέρος της ενιαίας αγοράς, ακόμη και παρακάμπτοντας υφιστάμενες διεθνείς εμπορικές συμφωνίες.

Ωστόσο, θεωρείται «πυρηνική επιλογή» και μέτρο έσχατης ανάγκης. Στόχος του δεν είναι οι κυρώσεις, αλλά η πίεση ώστε οι τρίτες χώρες να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το ACI δεν είναι μηχανισμός ταχείας αντίδρασης: η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει έως και έναν χρόνο, από την έναρξη της έρευνας μέχρι την εφαρμογή μέτρων.

Ποια εργαλεία διαθέτει το Λονδίνο

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ξεκαθάρισε ότι θέλει να αποφευχθεί ένας εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ, αποκλείοντας ουσιαστικά την άμεση επιβολή ανταποδοτικών δασμών.

Σε ομιλία του, τόνισε ότι ο Τραμπ δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιεί την απειλή δασμών «με αυτόν τον τρόπο απέναντι σε συμμάχους», προσθέτοντας όμως ότι «ένας πόλεμος δασμών δεν είναι προς το συμφέρον κανενός».

Παρότι το Λονδίνο αποφεύγει προς το παρόν τα αντίποινα, υπάρχουν και άλλοι μοχλοί πίεσης που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν, εάν δεν υπάρξει συμφωνία για τη Γροιλανδία.

Ένα από αυτά είναι η αύξηση του Φόρου Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Tax), που θα επηρέαζε μεγάλους αμερικανικούς τεχνολογικούς ομίλους, όπως η Amazon και η Meta.

Ο φόρος ανέρχεται σήμερα στο 2% και επιβάλλεται σε τεχνολογικές εταιρείες με παγκόσμιο κύκλο εργασιών άνω των 500 εκατ. λιρών και έσοδα τουλάχιστον 25 εκατ. λιρών στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Νομική αβεβαιότητα στις ΗΠΑ

Πολλά παραμένουν ασαφή, μεταξύ αυτών και η νομιμότητα ορισμένων από τους δασμούς που ανακοίνωσε ο Τραμπ.

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αναμένεται να αποφανθεί για το κατά πόσον ο πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες του επιβάλλοντας δασμούς βάσει του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (International Emergency Economic Powers Act).

Η απόφαση αφορά και τους «ανταποδοτικούς» δασμούς που επέβαλε πέρυσι, βάσει των οποίων αμερικανικές επιχειρήσεις που εισάγουν σειρά βρετανικών προϊόντων υποχρεούνται να καταβάλλουν δασμό 10% κατά την είσοδό τους στις ΗΠΑ.