Άμβλωση: Η σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης πριν και μετά

Η άμβλωση είναι μια ιατρική πράξη και μια προσωπική απόφαση που αφορά πρωτίστως τη γυναίκα, την υγεία της και την ποιότητα της ζωής της. Από την πλευρά της ψυχιατρικής και της ψυχοθεραπείας, στόχος δεν είναι η ηθική αξιολόγηση, αλλά η κατανόηση των ψυχολογικών παραμέτρων μιας απόφασης και η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης πριν και μετά την απόφαση.

Η ελευθερία της επιλογής στην άμβλωση συνδέεται άμεσα με την αυτονομία και την ψυχική υγεία. Όταν μια γυναίκα έχει πρόσβαση σε επιστημονική ενημέρωση και ένα μη επικριτικό πλαίσιο, μπορεί να λάβει μια πιο σταθερή απόφαση και να ανακάμψει πιο γρήγορα. Αντίθετα, η πίεση από τον σύντροφο, την οικογένεια ή το πιθανό κοινωνικό στίγμα, επιβαρύνουν την ψυχολογική υγεία της γυναίκας.

Τα διαθέσιμα δεδομένα και η κλινική εμπειρία δείχνουν ότι οι περισσότερες γυναίκες δεν εμφανίζουν μακροχρόνια ψυχοπαθολογία μετά από μία άμβλωση, αν και ένα ποσοστό μπορεί να βιώσει έντονη δυσφορία, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν προϋπάρχουσες ψυχικές δυσκολίες ή χαμηλή υποστήριξη από τους οικείους ή αν η διαδικασία δεν γίνει σύμφωνα με τα διεθνή στανταρτς. «Ανακούφιση» περιγράφεται πιο συχνά ως η κυρίαρχη συναισθηματική αντίδραση, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με θλίψη ή ενοχές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η απόφαση ήταν «λανθασμένη». Σε μερικές περιπτώσεις εμφανίζονται συμπτώματα άγχους, καταθλιπτική διάθεση ή μετατραυματικό στρες και χρειάζεται ψυχιατρική αξιολόγηση.

Η άμβλωση ως ασπίδα προστασίας

Πολύ συχνά, μια κύηση προκύπτει μέσα σε συνθήκες αστάθειας, από έναν σύντροφο που δεν αποτελεί μόνιμη επιλογή ή από ένα «λάθος». Υπό αυτές τις συνθήκες, η επιλογή της διακοπής της κύησης λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας, αποτρέποντας τον εγκλωβισμό της γυναίκας, αλλά και ενός παιδιού, σε ένα δυσλειτουργικό περιβάλλον και μια ζωή γεμάτη προβλήματα και ψυχική οδύνη. Ερευνητικά δεδομένα, καταδεικνύουν πως όταν η πρόσβαση στην άμβλωση αποκλείεται, αυξάνεται δραματικά ο κίνδυνος παραμονής σε κακοποιητικές σχέσεις, καθώς και η πιθανότητα οικονομικών προβλημάτων διαβίωσης. Επιπλέον, ειδικά σε νεαρές ηλικίες, η έλλειψη συναισθηματικής ωριμότητας για τον γονεϊκό ρόλο μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο ματαίωσης. Η αναγκαστική μητρότητα, όταν δεν υπάρχει η απαραίτητη ετοιμότητα, απειλεί την ψυχική ισορροπία τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού που θα κληθεί να μεγαλώσει σε ακατάλληλες συνθήκες

Η διακοπή μιας κύησης λόγω σοβαρών εμβρυϊκών ανωμαλιών έχει ένα διαφορετικό ψυχολογικό αποτύπωμα, επειδή αφορά συνήθως μια επιθυμητή εγκυμοσύνη και μπορεί να συνοδεύεται από πένθος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διεθνής βιβλιογραφία περιγράφει αυξημένο κίνδυνο για έντονη θλίψη, ενοχές, μετατραυματικά συμπτώματα ή δυσκολία προσαρμογής. Σε αυτές τις συνθήκες, η ανάγκη για εξειδικευμένη ψυχολογική/ψυχιατρική υποστήριξη είναι μεγαλύτερη και συχνά αφορά και το ζευγάρι, όχι μόνο τη γυναίκα.

Η υπεύθυνη στάση είναι να διασφαλίζεται πρόσβαση σε επιστημονικά δεδομένα και ψυχολογική υποστήριξη, με σεβασμό στην επιλογή, στην αυτοδιάθεση και στην αξιοπρέπεια κάθε γυναίκας. Στην πράξη, βοηθούν ιδιαίτερα:

• Προ-συμβουλευτική: αποσαφήνιση αξιών, φόβων, διαθέσιμων επιλογών και δικτύου υποστήριξης.
• Ψυχοθεραπεία: χώρος για επεξεργασία ανακούφισης/θλίψης/ενοχών και για πρόληψη επιμονής συμπτωμάτων.
• Στοχευμένη φροντίδα σε περιπτώσεις υψηλού κινδύνουν (ιστορικό ψυχικών διαταραχών, κακοποίησης, έντονη πίεση από το περιβάλλον).

*Γράφει στο DEBATER ο Αριστοτέλης Βάθης, Ψυχίατρος-Ψυχοθεραπευτής, MD, MSc, ECP