Η παχυσαρκία είναι νόσος

Συγγραφέας άρθρου:

Για πολλά χρόνια η παχυσαρκία αντιμετωπιζόταν ως αποτέλεσμα έλλειψης αυτοπειθαρχίας, κακών συνηθειών ή «αδυναμίας χαρακτήρα». Πολλοί άνθρωποι άκουσαν ότι αν «προσπαθούσαν λίγο περισσότερο» ή αν «έτρωγαν λιγότερο», το πρόβλημα θα λυνόταν. Αυτή η αντίληψη, όμως, όχι μόνο δεν είναι σωστή, αλλά έχει οδηγήσει στον στιγματισμό, την ενοχή και συχνά την καθυστέρηση της σωστής θεραπείας. Σήμερα γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι η παχυσαρκία δεν είναι επιλογή ή προσωπική αποτυχία. Είναι νόσος.

Τι σημαίνει νόσος; Νόσος είναι μια κατάσταση που επηρεάζει τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, έχει συγκεκριμένα αίτια, εξελίσσεται με τον χρόνο, μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές και απαιτεί ιατρική φροντίδα. Η παχυσαρκία πληροί όλα αυτά τα κριτήρια. Δεν πρόκειται απλώς για «περιττά κιλά», αλλά για μια χρόνια, πολύπλοκη, εξελισσόμενη και συχνά υποτροπιάζουσα νόσο που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα και τη γενική υγεία. Συνδέεται με περισσότερες από 200 επιπλοκές, όπως σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, λιπώδη νόσο του ήπατος, προβλήματα στις αρθρώσεις, αναπνευστικές διαταραχές, υπνική άπνοια και αυξημένο κίνδυνο για πολλές μορφές καρκίνου, αποτελώντας μάλιστα την 2^η αιτία καρκίνου μετά από το κάπνισμα.

Η αύξηση του σωματικού βάρους δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο τρώμε ή πόσο κινούμαστε. Η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης πολλών παραγόντων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι γενετικοί και κληρονομικοί παράγοντες, οι ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές, οι μηχανισμοί του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την πείνα και τον κορεσμό, αλλά και ψυχολογικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως το άγχος, ο κακός ύπνος και ο σύγχρονος τρόπος ζωής.

Ο εγκέφαλος και οι ορμόνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Σε άτομα με παχυσαρκία, οι μηχανισμοί αυτοί συχνά δεν λειτουργούν σωστά. Το σώμα δυσκολεύεται να αναγνωρίσει πότε έχει χορτάσει και τείνει να «υπερασπίζεται» το αυξημένο βάρος. Αυτό κάνει την απώλεια κιλών πολύ πιο δύσκολη απ’ όσο συχνά πιστεύεται.

Αυτός είναι και ο λόγος που η προσπάθεια απώλειας βάρους μόνο με δίαιτα συχνά δεν έχει μόνιμο αποτέλεσμα. Πολλοί άνθρωποι χάνουν βάρος στην αρχή, αλλά μετά από κάποιο διάστημα το βάρος σταματά να μειώνεται ή επανέρχεται. Αυτό δεν σημαίνει έλλειψη προσπάθειας. Όταν χάνουμε βάρος, ο οργανισμός μας προσπαθεί να προστατευτεί. Μπαίνει σε μια «κατάσταση εξοικονόμησης ενέργειας»: καίει λιγότερες θερμίδες από πριν, αυξάνει τα σήματα πείνας και μειώνει το αίσθημα του κορεσμού. Αυτή η φυσιολογική βιολογική αντίδραση ονομάζεται μεταβολική προσαρμογή.

Με απλά λόγια, όσο συνεχίζεται η δίαιτα, το σώμα χρειάζεται λιγότερη τροφή για να διατηρήσει το ίδιο βάρος, η πείνα γίνεται πιο έντονη και η προσπάθεια γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Γι’ αυτό και η διατήρηση της απώλειας βάρους είναι συχνά πιο δύσκολη από την αρχική απώλεια.

Επιπλέον, ο λιπώδης ιστός δεν είναι απλώς αποθήκη της περισσευούμενης ενέργειας από την πρόσληψη της τροφής. Λειτουργεί σαν ενεργό όργανο που παράγει ουσίες και ορμόνες και επηρεάζει τον μεταβολισμό, τη φλεγμονή και πολλά συστήματα του οργανισμού. Δημιουργείται, λοιπόν, ένας φαύλος κύκλος που καθιστά την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δύσκολη και πολύπλοκη.

Ως σύνθετη και πολυπαραγοντική νόσος η παχυσαρκία απαιτεί ιατρική προσέγγιση, εξατομικευμένη και μακροχρόνια. Η σωστή διατροφή και η κίνηση είναι απαραίτητα στοιχεία, αλλά συχνά δεν αρκούν από μόνα τους. Ανάλογα με τον κάθε άνθρωπο, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει διατροφική εκπαίδευση, αλλαγές στον τρόπο ζωής, ψυχολογική υποστήριξη, φαρμακευτική αγωγή και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, χειρουργική αντιμετώπιση.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι φαρμακευτική αγωγή δεν αντικαθιστά τη σωστή διατροφή. Βοηθά όμως στη ρύθμιση της όρεξης, του κορεσμού και του μεταβολισμού, αντιμετωπίζοντας τους βιολογικούς μηχανισμούς που δυσκολεύουν την απώλεια βάρους. Για πολλούς ασθενείς, αυτό κάνει τη διαφορά μεταξύ προσωρινής και διατηρήσιμης απώλειας βάρους.

Ο στόχος δεν είναι απλώς η απώλεια κιλών, αλλά η βελτίωση της υγείας, της ποιότητας ζωής και η διατήρηση του αποτελέσματος στον χρόνο. Αναγνωρίζοντας την παχυσαρκία ως νόσο, κάνουμε ένα ουσιαστικό βήμα προς την κατανόηση, τη μείωση του στιγματισμού και την παροχή πραγματικής βοήθειας στους ανθρώπους που τη βιώνουν.

Η παχυσαρκία είναι νόσος. Και όπως κάθε χρόνια νόσος, αξίζει σοβαρή, επιστημονική και ανθρώπινη αντιμετώπιση.

_{*Με την υποστήριξη της Φαρμασέρβ-Λίλλυ}

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• American Medical Association. (2013). Recognition of obesity as a disease (Resolution 420). AMA House of Delegates.
• Blüher, M. (2019). Obesity: Global epidemiology and pathogenesis. Nature Reviews Endocrinology,15(5), 288–298. https://doi.org/10.1038/s41574-019-0176-8
• Bray, G. A., Kim, K. K., & Wilding, J. P. H. (2017). Obesity: A chronic relapsing progressive diseaseprocess. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 5(9), 716–723. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(17)30080-X
• Frühbeck, G., Busetto, L., Dicker, D., Yumuk, V., Goossens, G. H., Hebebrand, J. (2019). The ABCD of obesity: An EASO position statement on a diagnostic term with clinical and scientific implications. Obesity Facts, 12(2), 131–136. https://doi.org/10.1159/000497124
• Gadde, K. M., Martin, C. K., Berthoud, H.-R., & Heymsfield, S. B. (2018). Obesity: Pathophysiology and management. Journal of the American College of Cardiology, 71(1), 69–84.https://doi.org/10.1016/j.jacc.2017.11.011
• Hall, K. D., Guo, J., Courville, A. B., Boring, J., Brychta, R., Chen, K. Y., … Speakman, J. R. (2016). Persistent metabolic adaptation after “The Biggest Loser” competition. Obesity, 24(8), 1612–1619.https://doi.org/10.1002/oby.21538
• Rubino, F., Puhl, R. M., Cummings, D. E., Eckel, R. H., Ryan, D. H., Mechanick, J.(2020). Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nature Medicine,26(4), 485–497. https://doi.org/10.1038/s41591-020-0803-x
• Schwartz, M. W., Seeley, R. J., Zeltser, L. M., Drewnowski, A., Ravussin, E., Redman, L. M., &Leibel, R. L. (2017). Obesity pathogenesis: An Endocrine Society scientific statement. Endocrine Reviews, 38(4), 267–296. https://doi.org/10.1210/er.2017-00111
• Sumithran, P., Prendergast, L. A., Delbridge, E., Purcell, K., Shulkes, A., Kriketos, A., & Proietto, J.(2011). Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss. New England Journal ofMedicine, 365(17), 1597–1604. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1105816
• World Health Organization. (2024). Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight