Υπουργείο Πολιτισμού: Εμπειρογνώμονες στο Βέλγιο για τις φωτογραφίες της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή

Κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων του Υπουργείου Πολιτισμού θα μεταβούν στο Βέλγιο προκειμένου να διαπιστώσουν αν είναι γνήσιες οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή το 1944.

Σύμφωνα με όσα αναφέρει η ανακοίνωση, το Υπουργείο Πολιτισμού εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της

Αναλυτικά η ανακοίνωση:

Δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών, πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay το Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου. Ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ο οποίος τις προσέφερε για πώληση.

Το ΥΠΠΟ ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

1. Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες,

2. Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους: Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία. Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay).

Την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944». Η ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος. Εμπειρογνώμονες – στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη.

Τις επόμενες μέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν: Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το Υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της.

Φωτογραφίες της Καισαριανής: Ταυτοποιήθηκαν κάποιοι από τους εκτελεσθέντες

Μνήμες από μία από τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία του νέου ελληνικού κράτους επανήλθαν στην δημόσια συζήτηση μετά την δημοσιοποίηση φωτογραφικών ντοκουμέντων από την εκτέλεση των 200 αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944.

Συνεχίζεται η προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων που φαίνονται στο φωτογραφικό υλικό που συγκλονίζει και συγκινεί. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο πρώτοι που ταυτοποιήθηκαν πρόκειται για τους Βασίλη Παπαδήμα και Ηλία Ρίζο, ενώ, κατά το 902.gr, προκύπτει ότι στις φωτογραφίες ενδέχεται να απεικονίζονται επίσης ο Δημήτρης Παπαδόπουλος και ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης.

Να τονίσουμε εδώ ότι οι φωτογραφίες φέρεται να προέρχονται από άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon στη Μαλακάσα.

Στην πλειονότητά τους τα θύματα ήταν στελέχη και μέλη του ΚΚΕ. Η εφημερίδα «Τα Νέα» παρέθεσε αρχικά δύο ταυτοποιήσεις, που δημοσιεύονται ύστερα από μακρά διαδικασία διασταυρώσεων.

Στη φωτογραφία όπου οι άνδρες οδηγούνται στο απόσπασμα, ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο, δεύτερος στη διάταξη, είναι ο Βασίλειος Παπαδήμας. Πρόκειται για τον μεγάλο αδελφό του γνωστού εκδότη και αντιστασιακού, Δημήτρη Παπαδήμα (πέθανε το 2016).

Ο Βασίλης Παπαδήμας γεννήθηκε στην Πύλο το 1909 και εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας και πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο.

Στις 6 Αυγούστου 1941, συνελήφθη από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Ναυπλίου κι έπειτα της Λάρισας. Τελικά εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Σημειώνεται επίσης ότι η μητέρα του Βασίλη πέθανε από εγκεφαλικό 40 μέρες μετά την εκτέλεση του γιου της.

Σε άλλη φωτογραφία, πιθανολογείται ότι απεικονίζεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, ένας νεαρός άνδρας που φαίνεται να χαμογελά ελαφρά. Εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών και αρτοσκευασμάτων στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα). Μετά την είσοδο των ιταλικών δυνάμεων στην πόλη, συνελήφθη από Έλληνες συνεργάτες και παραδόθηκε στους κατακτητές, κρατήθηκε στις φυλακές Λαμίας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, πριν καταλήξει ανάμεσα στους 200. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, αντιστασιακή δράση είχαν και τα αδέλφια του, Αποστόλης και Βασιλική, με αναφορά και σε δεσμούς με το ΚΚΕ.

Κατά το 902.gr, οι φωτογραφίες ενδέχεται να αποτυπώνουν και δύο ακόμη πρόσωπα: τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη και τον Δημήτρη Παπαδόπουλο. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, καταγόταν από τον Πλατανιά Χανίων (γενν. 1914), ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Σύμφωνα με τα βιογραφικά στοιχεία που έχουν καταγραφεί, οργανώθηκε από νωρίς στο ΚΚΕ, διώχθηκε κατά τη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη το 1939 και πέρασε από φυλακές και τόπους κράτησης (Χανιά, Αβέρωφ, Ακροναυπλία, ιταλικό στρατόπεδο Λάρισας) πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι. Αναφέρεται ακόμη ότι στο στρατόπεδο φρόντιζε ως μάγειρας νεότερους κρατούμενους, ενώ προς τιμήν του έχει δοθεί το όνομά του σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά στα Χανιά.

Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, περιγράφεται ως από τους παλαιότερους αγωνιστές του κλάδου των οικοδόμων, με έντονη συνδικαλιστική δράση ήδη από την εγκατάστασή του στην Ελλάδα ως πρόσφυγας (1922–1924). Διετέλεσε, μεταξύ άλλων, γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, με επανειλημμένες διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες για τη δράση του. Συνελήφθη το 1936 από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, οδηγήθηκε σε εξορία και στην Ακροναυπλία, και το 1941 παραδόθηκε στους Γερμανούς, μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι και εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944 μαζί με τους υπόλοιπους 200.

Στη Βουλή θα αποδοθούν οι ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής

Ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σχετικά με το θέμα των φωτογραφιών των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή, την 1η Μαΐου 1944, οι οποίες είχαν βγει σε δημοπρασία στο eBay από έναν Βέλγο συλλέκτη.

Ο Πρόεδρος της Βουλής και η υπουργός Πολιτισμού συμφώνησαν ότι εφόσον αποκτήσουμε τις φωτογραφίες με τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής αν αποδειχθεί η γνησιότητά τους αυτές θα δοθούν στη Βουλή των Ελλήνων. 

Παράλληλα, αποφασίστηκε, εφόσον γίνονται κινήσεις από το υπουργείο Πολιτισμού, να μην κινηθεί και η Βουλή αλλά ο κ. Κακλαμάνης δήλωσε στην κα Μενδώνη ότι παραμένει στη διάθεσή της για οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστεί. 

Για το ζήτημα των φωτογραφιών που φέρονται να απεικονίζουν τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής τοποθετήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών το πρωί της Δευτέρας (16.02.2026). Ο κ. Μαρινάκης επεσήμανε ότι πρέπει να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος, εφόσον αποδειχθεί η γνησιότητά τους. Όπως είπε, το υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη δρομολογήσει τις διαδικασίες για την απόκτησή τους, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιβεβαιωθεί πως πρόκειται για αυθεντικό υλικό.