Σχολικός Εκφοβισμός: Τα σημάδια, τα λάθη των γονιών και η δύναμη της ενσυναίσθησης

Για τα σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς, τα λάθη που συχνά κάνουν, αλλά και τον ρόλο του σχολείου στην πρόληψη και αντιμετώπιση του εκφοβισμού, μιλά στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ», η ψυχολόγος Μαρίνα Πάπας.

Η ειδικός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη, που – όπως επισημαίνει – βασίζεται στην ενσυναίσθηση, την οποία οι γονείς πρέπει να καλλιεργούν από τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού, αλλά και στην αποδοχή κάθε συναισθήματός του.

Η συνέντευξη παραχωρήθηκε με αφορμή ομιλία της σε ημερίδα – workshop, με τίτλο: «Πρόσωπο με Πρόσωπο με τον Εκφοβισμό: Αναγνώριση, Πρόληψη, Δράση», που διοργάνωσε η Ένωση Ανταποκριτών Ελληνικού Τύπου Εξωτερικού (ΕΑΕΤΕ) σε συνεργασία με το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού και την εκδοτική εταιρεία Δεσύλλας, στις 6 Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας και του Εκφοβισμού.

Ερ: Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και της UNESCO, υπολογίζεται ότι 1 στα 3 παιδιά διεθνώς εκφοβίζεται.

Απ: Θεωρώ ότι το ποσοστό είναι ακόμη μεγαλύτερο, γιατί πολλά παιδιά δεν μιλάνε. Γι’ αυτό και βλέπουμε συχνά ενήλικες να αποκαλύπτουν ότι στην παιδική, ή εφηβική ηλικία υπήρξαν θύματα εκφοβισμού. Οπότε αυτό το τραύμα που έχουν μέσα τους όλα αυτά τα χρόνια, δεν έχει αντιμετωπιστεί και επηρεάζει δυσμενώς τη ζωή τους,

Ερ. Σε δημόσια ομιλία σας έχετε αναφέρει ότι κάθε παιδί που εκφοβίζει, στην πραγματικότητα εκπέμπει μια απεγνωσμένη κραυγή για προσοχή και βοήθεια, ενώ κάθε παιδί που στοχοποιείται αναζητά το ασφαλές καταφύγιο μιας φωνής που θα το ακούσει. Τι κρύβεται πίσω από αυτή την «κραυγή»;

Απ: Πίσω από κάθε κραυγή παιδιού θύματος, κρύβεται η ντροπή, η μοναξιά, αλλά περισσότερο ο φόβος, ότι δεν είναι αρκετά δυνατό να αντιμετωπίσει αυτό που έχει μπροστά του. Ότι μπορεί να φταίει. Πίσω από το θύτη κρύβεται ανασφάλεια, ανάγκη για αποδοχή κι ένας καταπιεσμένος θυμός.

Ερ: Ποια είναι τα πρώτα σημάδια που πρέπει να ανησυχήσουν έναν γονιό ότι το παιδί του μπορεί να είναι θύμα εκφοβισμού, ή θύτης;

Απ: Το πρώτο σημάδι για ένα παιδί που εκφοβίζεται είναι ότι δεν θέλει να πάει στο σχολείο και προφασίζεται δικαιολογίες, όπως πονοκέφαλο, κοιλιακό πόνο και άλλα. Εμφανίζει ξαφνική πτώση στη διάθεση, στη σχολική επίδοση, μπορεί να χάνει τα πράγματά του, ή να σπάει πράγματα, ή να βγάζει θυμό χωρίς λόγο, ακόμα και στους οικείους του.

Το παιδί θύτης από την άλλη, είναι ένα παιδί πολύ θυμωμένο, και πολύ επιθετικό, που θέλει να κυριαρχεί σε διάφορες συνθήκες, ενώ εμφανίζει έλλειψη ενσυναίσθησης έως και χαρά με τη στεναχώρια και τον πόνο του άλλου. 

Ερ: Θεωρείτε ότι η ενσυναίσθηση είναι έμφυτη ή μπορεί να διδαχθεί;

Απ: Είναι έμφυτη, αλλά σίγουρα μπορεί και πρέπει να διδαχθεί. Οι γονείς θα πρέπει να το έχουν στο μυαλό τους, από τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Να μπορεί να μπει στη θέση του άλλου. Εκεί άλλωστε βασίζεται και η πρόληψη για τον εκφοβισμό.

Ερ: Σε ποια ηλικία μπορεί να γεννηθεί ο θύτης μέσα στο παιδί;

Απ: Μπορεί και από το νηπιαγωγείο, ίσως και νωρίτερα, αλλά όχι απόλυτα συνειδητά. Όμως, όταν παιδάκι σπρώχνει ένα άλλο παιδάκι κάθε φορά που το βλέπει στην παιδική χαρά, τότε πρόκειται για μια επιθετική συμπεριφορά που επαναλαμβάνεται και οι γονείς θα πρέπει να το προσέξουν.

Ερ: Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι γονείς όταν αντιμετωπίζουν ένα περιστατικό bullying, με το παιδί τους να είναι είτε θύμα, είτε θύτης;

Απ:Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι γονείς που έχουν ένα παιδί θύμα, είναι να υποτιμήσουν το πρόβλημα. Δηλαδή όταν το παιδί τους παραπονεθεί, του λένε άστο δεν είναι τίποτα, μη δίνεις σημασία κλπ. Επίσης, πολλοί γονείς θυμώνουν και θέλουν να τιμωρήσουν το άλλο παιδί, ή επιτίθενται στους γονείς του. Από την άλλη οι γονείς του θύτη, επικρίνουν το παιδί, το στιγματίζουν και δεν κάθονται να συζητήσουν μαζί του, να μάθουν τι έχει και συμπεριφέρεται έτσι.

Ερ: Μπορεί ένα παιδί να είναι ταυτόχρονα και θύμα και θύτης; Και αν ναι πώς τα αναγνωρίζουμε;

Απ: Ναι, και δυστυχώς συμβαίνει πολύ πιο συχνά απ΄ό,τι νομίζουμε. Πολλά παιδιά που εκφοβίζουν μπορεί να μην έχουν βιώσει βία, αλλά έχουν βιώσει εκφοβισμό με κάποιο τρόπο στο σπίτι τους, ή απόρριψη, ή ταπείνωση. Και αυτά τα παιδιά επιδεικνύουν συμπεριφορές και του θύματος και του θύτη. Δηλαδή είναι φοβισμένα, τρομαγμένα, απομονώνονται, αλλά δείχνουν και έντονο θυμό.

Ερ: Γιατί κάποια παιδιά θύματα επιλέγουν τη σιωπή, αντί να ζητήσουν βοήθεια;

Απ: Κάποια παιδιά δεν έχουν μάθει να εκφράζουν το συναίσθημα τους, δεν έχουν μάθει να ζητάνε βοήθεια. Για αυτό επιμένουμε στην συναισθηματική νοημοσύνη. Όπως χτίζουμε τη νοημοσύνη με τα μαθηματικά, τη γλώσσα κλπ, έτσι πρέπει να χτίσουμε και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Γιατί η συναισθηματική νοημοσύνη θα δώσει στο παιδί την άνεση να μιλήσει ξεκάθαρα και να πει τι του συμβαίνει.

Ερ: Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να βοηθήσει ο γονιός να εξωτερικευθεί το παιδί;

Απ: Η αποδοχή. Αλλά και να δώσει χώρο στο παιδί να ακουστεί. Χωρίς να το τρομάζει, να το στιγματίζει, να απορρίπτει το συναίσθημα του. Ο γονιός θα πρέπει να αποδέχεται κάθε ανησυχία του παιδιού. Πχ το παιδί που εκφοβίζεται όταν το εκμυστηρεύεται στο γονιό του, του ζητάει να μην πει πουθενά. Ο γονιός θα πρέπει να ακούσει το παιδί του και να συνεργαστεί με το σχολείο.

Ερ: Ο διαδικτυακός εκφοβισμός φαντάζει πιο «αόρατος». Είναι τελικά πιο επικίνδυνος από τον παραδοσιακό;

Απ: Ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι πιο επικίνδυνος, πιο δύσκολος, γιατί δεν σταματά όταν το παιδί φεύγει από το σχολείο. Είναι επί 24ώρου βάσεως. Η ανωνυμία του διαδικτύου, προκαλεί μικρότερο φόβο στον θύτη. Ωστόσο υπάρχουν διαδικτυακά εργαλεία γονικού ελέγχου που είναι πολύ χρήσιμα.

Ερ: Αν μπορούσατε να δώσετε ένα μόνο μήνυμα σε ένα παιδί που αυτή τη στιγμή βιώνει εκφοβισμό, ποιο θα ήταν;

Απ: Να ζητήσει βοήθεια από τους γονείς του, να καταλάβει ότι δεν είναι μόνο του, ότι το σχολείο έχει τη διάθεση να βοηθήσει και να μην φοβάται ότι αν μιλήσει θα γίνουν χειρότερα τα πράγματα. Να εξωτερικεύσει αυτό που περνάει.

Ερ: Και ένα μήνυμα προς τους ενήλικες που βλέπουν, αλλά σιωπούν;

Απ: Οι ενήλικες που δεν μιλούν, επιτρέπουν να συνεχίζεται ο εκφοβισμός. Τα παιδιά χρειάζονται τους ενήλικες για να νιώθουν ασφάλεια και ότι βρίσκονται σε ένα οριοθετημένο, προστατευμένο πλαίσιο. Όταν ο γονιός δεν μιλάει χάνεται αυτό το όριο.