Economist: Ο Εμανουέλ Μακρόν θέτει την Ευρώπη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης – Οι τέσσερις άξονες της «ευρωπαϊκής αφύπνισης»

Τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον της Ευρώπης κρούει ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποιώντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια «γεωπολιτική και γεωοικονομική» κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Όπως επισημαίνει, αν η ΕΕ δεν κινηθεί άμεσα για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, κινδυνεύει να βρεθεί στο περιθώριο, ανάμεσα στην τεχνολογική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και τη βιομηχανική και εμπορική πίεση της Κίνας.

Το μήνυμα του Γάλλου προέδρου διατυπώθηκε σε συνέντευξή του στο The Economist και σε έξι ακόμη ευρωπαϊκές εφημερίδες, λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 12 Φεβρουαρίου, όπου το κεντρικό θέμα θα είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.

Την αίσθηση του επείγοντος φαίνεται να συμμερίζονται αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες, όχι όμως απαραίτητα και τις λύσεις που προτείνει ο Μακρόν. Ενδεικτικό της έντασης των διεργασιών είναι το γεγονός ότι η Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο και άλλες χώρες συγκάλεσαν άτυπη «προ-σύνοδο», στην οποία θα συμμετάσχει και ο Γάλλος πρόεδρος.

Οι τέσσερις άξονες της «ευρωπαϊκής αφύπνισης»

Η πρόταση του Μακρόν βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες.

Πρώτον, ζητά ριζική απλούστευση των ευρωπαϊκών κανονισμών, τους οποίους θεωρεί τροχοπέδη για την ανάπτυξη και τις επενδύσεις. Η ρυθμιστική πολυπλοκότητα της ΕΕ, υποστηρίζει, έχει μετατραπεί σε σοβαρό ανταγωνιστικό μειονέκτημα.

Δεύτερον, προτείνει τη μείωση της στρατηγικής εξάρτησης της Ευρώπης από περιορισμένο αριθμό μη ευρωπαϊκών προμηθευτών. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ, τη μείωση της εξάρτησης από το αμερικανικό φυσικό αέριο και την απεξάρτηση από κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, όπως το cloud computing που κυριαρχείται από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς.

Τρίτον, ο Μακρόν προωθεί την αρχή της «ευρωπαϊκής προτίμησης» σε στρατηγικούς τομείς όπως ο χάλυβας, τα χημικά και η άμυνα. Η πρόταση προβλέπει σύνδεση των κρατικών ενισχύσεων με ελάχιστο ποσοστό ευρωπαϊκών εισροών, καθώς και κανόνες «αγοράστε ευρωπαϊκά» στις δημόσιες συμβάσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν πρόκειται για προστατευτισμό αλλά για αποκατάσταση ισότιμων όρων ανταγωνισμού.

Τέταρτον, ζητά μαζική ώθηση στις επενδύσεις στην καινοτομία, τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές, ακολουθώντας τις κατευθύνσεις της έκθεσης Ντράγκι του 2024. Στο πλαίσιο αυτό, τάσσεται υπέρ της έκδοσης «ευρωομολόγων για το μέλλον», με στόχο τη χρηματοδότηση της άμυνας, της ασφάλειας, της πράσινης τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης.

Αντιδράσεις και εσωτερικές αντιθέσεις

Παρότι ορισμένες από τις ιδέες του Μακρόν έχουν ήδη αρχίσει να υλοποιούνται, όπως το πρόγραμμα κοινών αμυντικών προμηθειών SAFE, που προβλέπει ευρωπαϊκή προέλευση του 65% των εξαρτημάτων, άλλες συναντούν έντονες αντιδράσεις. Η Γερμανία, η Ιταλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία εκφράζουν φόβους ότι οι κανόνες «ευρωπαϊκής προτίμησης» συνιστούν συγκαλυμμένο προστατευτισμό και ενδέχεται να αποθαρρύνουν επενδύσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών αποτελεί το πρόγραμμα Future Combat Air System, το κοινό εγχείρημα Γαλλίας, Γερμανίας και Ισπανίας, το οποίο παραμένει βαλτωμένο λόγω βιομηχανικών και πολιτικών συγκρούσεων. Παρ’ όλα αυτά, ο Μακρόν επιμένει ότι μπορεί να εξελιχθεί σε ευρωπαϊκή απάντηση στην αμερικανική αεροπορική υπεροχή.

Ένα κρίσιμο σταυροδρόμι

Ο Γάλλος πρόεδρος περιγράφει τη σημερινή συγκυρία ως «στιγμή της Γροιλανδίας»: μια αφύπνιση που, όπως τονίζει, δεν πρέπει να ξεχαστεί μόλις υποχωρήσει η κρίση. Προειδοποιεί ότι η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια «ανοιχτά εχθρική» στάση από τις ΗΠΑ και έναν διεθνή συσχετισμό δυνάμεων που επαναχαράσσεται με όρους ισχύος.

Ωστόσο, η πολιτική του θέση παραμένει εύθραυστη. Χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία και με μόλις 15 μήνες έως τη λήξη της θητείας του, πολλοί αμφισβητούν κατά πόσο ο Μακρόν διαθέτει την πολιτική ισχύ για να επιβάλει το όραμά του, ακόμη και στο εσωτερικό της ίδιας του της χώρας.