Η ιστορική σκηνοθεσία της «Κά́ρμεν» του 1875 έρχεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή

Η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει την «Κάρμεν» σε μια μοναδική παραγωγή που ανασυνθέτει την ιστορική πρώτη παρουσίαση του αριστουργήματος του Ζωρζ Μπιζέ, που δόθηκε το 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού.

Για δώδεκα παραστάσεις, από τις 30 Απριλίου έως και τις 4 Ιουνίου 2026, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, σε μουσική διεύθυνση Κωνσταντίνου Τερζάκη, σκηνοθεσία Ρομάν Ζιλμπέρ και με τη συμμετοχή διεθνών σταρ της όπερας. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσουν οι Γκαέλ Αρκέζ, Ανίτα Ρατσβελισβίλι και Μαρίνα Βιόττι.

Η «Κάρμεν» του Ζωρζ Μπιζέ αποτελεί εμβληματικό ορόσημο του παγκόσμιου λυρικού ρεπερτορίου, καθώς σηματοδοτεί την οριστική ρήξη με τις καλλιτεχνικές συμβάσεις της εποχής και τη μετάβαση της όπερας στον ωμό ρεαλισμό του βερισμού. Η παγκόσμια πρεμιέρα του έργου δόθηκε στις 3 Μαρτίου 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού και, παρά την αρχική ταραχώδη υποδοχή της, εξελίχθηκε σε μια από τις μεγαλύτερες διεθνείς επιτυχίες στην ιστορία της όπερας, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση μεταξύ μουσικής γλώσσας και δραματουργίας.

Πρόκειται για ένα υπαρξιακό δράμα με μοιραία πάθη και εκφάνσεις του κοινωνικού περιθωρίου, το οποίο, σε συνδυασμό με την εξερεύνηση εξωτικών ηχητικών κόσμων και λαϊκών μελωδιών, αναδεικνύει συναρπαστικά τον χαρακτήρα της ηρωίδας ως συμβόλου απόλυτης ελευθερίας. Η «Κάρμεν» δεν αφηγείται απλώς ένα μοιραίο ειδύλλιο, αλλά φωτίζει διαχρονικά ζητήματα αυτοδιάθεσης, έμφυλης βίας και της σύγκρουσης του ατόμου με τις πατριαρχικές δομές, καθιστώντας τη μουσική έναν «καθρέφτη», στον οποίο αντανακλώνται οι εσωτερικές συγκρούσεις και τα αδιέξοδα της κοινωνίας.

Στο πλαίσιο του θεματικού άξονα 2025/26 της ΕΛΣ «Η όπερα του μέλλοντος από τη μήτρα του παρελθόντος», η ΕΛΣ παρουσιάζει για πρώτη φορά στην Ελλάδα την πιστή αναπαράσταση της ιστορικής παγκόσμιας πρώτης της «Κάρμεν», η οποία δόθηκε το 1875 στην Οπερά Κομίκ του Παρισιού. Μέσα από εκτεταμένη μελέτη των εγχειριδίων σκηνοθεσίας καθώς και των σχεδίων κοστουμιών και σκηνικών της ιστορικής πρώτης παράστασης, το Παλατσέτο Μπρου Τζάνε – Κέντρο Γαλλικής Ρομαντικής Μουσικής δημιούργησε μια μοναδική ανασύνθεση της παράστασης, διατηρώντας τα εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια που είχε επιβλέψει προσωπικά ο Ζωρζ Μπιζέ πριν από 151 χρόνια.

Μέσα από την αναδημιουργία της πρώτης εκείνης παράστασης του 1875, η παραγωγή αυτή -η οποία έχει παρουσιαστεί με ιδιαίτερη επιτυχία στις όπερες της Ρουέν, των Βερσαλλιών, του Χονγκ Κονγκ, του Ανόι και του Ντάλλας- προσφέρει στο σύγχρονο κοινό τη δυνατότητα να ανακαλύψει την «πρώτη νεότητα» της όπερας αλλά και το πώς μπορούμε να «φωτίσουμε» το παρελθόν μέσα από σύγχρονους καλλιτεχνικούς μηχανισμούς.

Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο διακεκριμένος Γάλλος σκηνοθέτης της νεότερης γενιάς Ρομάν Ζιλμπέρ, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει σκηνοθετήσει σημαντικά έργα του ρεπερτορίου σε μεγάλα λυρικά θέατρα, όπως μεταξύ άλλων στις όπερες της Βαρκελώνης, της Νάπολης, του Ντάλλας, του Μπορντώ, των Βερσαλλιών, των Φεστιβάλ Αιξ αν Προβάνς και Μπάντεν-Μπάντεν κ.α. Η σκηνοθετική πρόκληση έχει να κάνει με τη δυνατότητα της δημιουργίας μέσα σε ένα πλαίσιο που μοιάζει εκ των προτέρων απολύτως καθορισμένο από τα σωζόμενα αρχειακά τεκμήρια της πρώτης παρουσίασης.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Ρομάν Ζιλμπέρ, «εκείνο το μεθυστικό πράγμα: η ελευθερία!» δεν αναιρείται αλλά, αντιθέτως, οριοθετείται και επαναπροσδιορίζεται μέσα από τη βαθιά γνώση του υλικού. Τα εγχειρίδια σκηνοθεσίας, τα σχέδια σκηνικών και κοστουμιών, καθώς και οι ιστορικές πηγές, λειτουργούν όχι ως περιορισμός αλλά ως ένα γόνιμο πλαίσιο, «εντός του οποίου η ποικιλία, η δημιουργικότητα, η φαντασία και η λεπτότητα» μπορούν να αναδειχθούν. Εκεί όπου οι πηγές είναι εξαντλητικά ακριβείς, για παράδειγμα σε σχέση με τη διάταξη της σκηνής, τις κινήσεις της χορωδίας και τη γεωμετρία των σωμάτων, η σκηνοθεσία καλείται να ακολουθήσει όσο πιο πιστά γίνεται. Όμως, εκεί όπου «η πηγή μετατρέπεται ξαφνικά από φλυαρία σε επί της ουσίας σιωπή», ανοίγεται ο ουσιαστικός χώρος για δημιουργία και για διάλογο μεταξύ του ιστορικού τεκμηρίου και της νέας καλλιτεχνικής έκφρασης.

Η σκηνογραφία του έργου από τον Αντουάν Φονταίν, ο οποίος έχει μεγάλη εμπειρία στη δημιουργία σκηνικών κόσμων στην όπερα, κινείται ανάμεσα στην ιστορική τεκμηρίωση και τη δημιουργική ανασύνθεση, με διαφορετικό τρόπο και μέσα από τη σκηνοθεσία του έργου, καθώς η έλλειψη αυθεντικών σκηνικών στοιχείων απαιτεί την ερμηνεία του καλλιτέχνη στον σχεδιασμό των σκηνικών. Αντλώντας από εικαστικές πηγές της εποχής, ανασυντίθεται ένας σκηνικός κόσμος με ζωγραφισμένα τελάρα και προοπτικές, ενώ ο φωτισμός μέσα από σύγχρονα μέσα επιχειρεί να ανακαλέσει τη θερμή ατμόσφαιρα του φωταερίου. Παράλληλα, το ενδυματολογικό όραμα του εμβληματικού σχεδιαστή μόδας Κριστιάν Λακρουά για την Κάρμεν αντλεί στοιχεία από εικονογραφικές πηγές της εποχής, αξιοποιώντας σπάνια υλικά και τεχνικές, και επιχειρεί την προσέγγιση της αισθητικής και του πνεύματος του 1875, λαμβάνοντας υπόψη τις αναπόφευκτες αποστάσεις που θέτει ο χρόνος.

Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν ο χορογράφος Βενσάν Σαγέ, ο οποίος επιμελείται την κίνηση των πρωταγωνιστών, των χορευτών και της Χορωδίας, και ο φωτιστής Ερβέ Γκαρύ, οι ατμόσφαιρες του οποίου συμβάλλουν στη σκηνική μαγεία της παραγωγής.

Την Ορχήστρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής διευθύνει ο ανερχόμενος αρχιμουσικός Κωνσταντίνος Τερζάκης, στην έκτη του συνεργασία με την ΕΛΣ, μετά την όπερα Μποέμ, τη συναυλιακή παρουσίαση της όπερας Flora mirabilis, τα μπαλέτα Κοππέλια και Κάρμεν και την Τελετή Απονομής των International Opera Awards 2025. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος και την Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ η Κωνσταντίνα Πιτσιάκου.

Για την «Κάρμεν» η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα εξαιρετικό καστ διεθνούς ακτινοβολίας, σε συνδυασμό με σημαντικούς λυρικούς τραγουδιστές της ελληνικής οπερατικής σκηνής, τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο τον ρόλο της ΕΛΣ ως διεθνούς κέντρου λυρικής δημιουργίας. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσουν οι Γκαέλ Αρκέζ, Ανίτα Ρατσβελισβίλι και Μαρίνα Βιόττι.

Ένας από τους πιο επιτυχημένους τενόρους των τελευταίων δεκαετιών, ο Τσαρλς Καστρονόβο, θα μοιραστεί τον ρόλο του Δον Χοσέ με τον εξαίρετο τενόρο Αντρέα Καρέ, τον οποίο το ελληνικό κοινό θαύμασε στην πρόσφατη «Μπαττερφλάι» της ΕΛΣ στο Ηρώδειο. Τον ρόλο του Εσκαμίγιο θα ερμηνεύσουν διακεκριμένοι Έλληνες καλλιτέχνες Διονύσης Σούρμπης, Τάσος Αποστόλου και Νίκος Κοτενίδης. Αντίστοιχα, με έμφαση στο εγχώριο καλλιτεχνικό δυναμικό, τον ρόλο της Μικαέλας θα μοιραστούν οι αναγνωρισμένες υψίφωνοι της ΕΛΣ: Βασιλική Καραγιάννη, Μαριλένα Στριφτόμπολα και Μαρία Μητσοπούλου.

Τη διανομή συμπληρώνουν καταξιωμένοι και νεότεροι Έλληνες ερμηνευτές, οι Γιάννης Σελητσανιώτης, Γιώργος Παπαδημητρίου, Γιώργος Ιατρού, Σωτήρης Τριάντης, Χρύσα Μαλιαμάνη, Ματίνα Τσαρουχά, Χρυσάνθη Σπιτάδη, Διαμάντη Κριτσωτάκη, Χάρης Ανδριανός, Μάριος Σαραντίδης, Γιάννης Καλύβας και Ανδρέας Καραούλης.