Τραμπ: Κινδυνεύει να αντιμετωπίσει κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου λόγω της αψήφισης των Συνθηκών της Γενεύης

Απειλώντας να καταστρέψει το ηλεκτρικό δίκτυο του Ιράν και να στείλει τα 90 εκατομμύρια κατοίκους της χώρας πίσω στη «λίθινη εποχή», ο Ντόναλντ Τραμπ αφήνει τον εαυτό του να εκφραστεί ελεύθερα χωρίς να περιορίζεται από συμβάσεις: ωστόσο τέτοιες ενέργειες δεν αποκλείεται να θεωρηθούν εγκλήματα πολέμου.

Σύμφωνα με ειδικούς, δεν είναι, παρ’ όλ’ αυτά, πολύ πιθανό ο πρόεδρος των ΗΠΑ, η κυβέρνηση του οποίου επιδίδεται τώρα στην υπονόμευση των διεθνών θεσμών που έχουν επιφορτισθεί με την τήρηση των κανόνων, να εκτεθεί στις συνέπειες, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Οι Συνθήκες της Γενεύης, που διέπουν τους νόμους του πολέμου, απαγορεύουν την καταστροφή «αντικειμένων απαραίτητων για την επιβίωση του άμαχου πληθυσμού». Το 2024, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (CPI) απήγγειλε κατηγορίες σε βάρος τεσσάρων Ρώσων στρατιωτικών αξιωματούχων για συστηματικά πλήγματα στο ηλεκτρικό δίκτυο της Ουκρανίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ μοιάζει να μην νοιάζεται καθόλου. Αν οι Ιρανοί δεν καταλήξουν μαζί του σε συμφωνία το περίγραμμα της οποίας δεν έχει εξειδικευθεί, οι αμερικανικές δυνάμεις «θα πλήξουν όλους τους ηλεκτρικούς σταθμούς τους, χωρίς εξαίρεση», δήλωσε την Τετάρτη.

«Τις επόμενες δύο με τρεις εβδομάδες, θα τους γυρίσουμε στη λίθινη εποχή, εκεί όπου είναι η θέση τους», πρόσθεσε, αλλάζοντας τόνο αφού είχε πει όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου ότι σκοπός ήταν να βοηθήσει τους Ιρανούς να ανατρέψουν την καθόλου δημοφιλή θεοκρατική κυβέρνησή τους.

Χθες, Πέμπτη, ο Αμερικανός πρόεδρος δημοσιοποίησε εικόνες από την καταστροφή μιας εμβληματικής γέφυρας κοντά στην Τεχεράνη. «Πολλές άλλες θα ακολουθήσουν», διακήρυξε. Το Ιράν έκανε από την πλευρά του λόγο για σημαντικές ζημιές σε ένα εκατονταετές κέντρο ιατρικής έρευνας, το Ινστιτούτο Παστέρ.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε επίσης να επιτεθεί σε πετρελαιοπηγές, παρά τη διεθνή καταδίκη των ιρακινών δυνάμεων που είχαν βάλει φωτιά στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κατά την αποχώρησή τους από το Κουβέιτ το 1991, στη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ εξέφρασε την ικανοποίησή του για «τον θάνατο και την καταστροφή που ήρθαν από τον ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας» στο Ιράν και υποσχέθηκε να αγνοήσει «ανόητους κανόνες εμπλοκής».

Αντίκτυπος στους αμάχους

Η καταστροφή ηλεκτρικών σταθμών θα είχε «καταστροφικό αντίκτυπο για τον ιρανικό λαό», στερώντας το ηλεκτρικό από νοσοκομεία και διακόπτοντας την παροχή νερού και άλλων απαραίτητων αγαθών για την κάλυψη ζωτικών αναγκών, εκτιμά η Σάρα Γιάγκερ, διευθύντρια της ΜΚΟ Human Rights Watch στην Ουάσινγκτον.

«Ο αμερικανικός στρατός έχει πρωτόκολλα που καταρτίστηκαν προκειμένου να μειώσουν αυτό το είδος της βλάβης στον άμαχο πληθυσμό. Όμως όταν ο πρόεδρος μιλάει με τέτοιον τρόπο, ο κίνδυνος είναι να στείλει ένα μήνυμα που λέει πως αυτοί οι περιορισμοί είναι προαιρετικοί. Είναι αυτό που καθιστά αυτές τις ώρες τόσο επικίνδυνες», λέει.

Το διεθνές δίκαιο δεν επιτρέπει τις επιθέσεις εναντίον ενεργειακών σταθμών και άλλων πολιτικών στόχων παρά μόνο αν αποδειχθεί ότι εξυπηρετούν κυρίως στρατιωτική δραστηριότητα.

Όμως οι ίδιες οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ δείχνουν το αντίθετο, επισημαίνει ο Τομ Ντάνενμπαουμ, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Στάνφορντ.

«Η αναφορά στη λίθινη εποχή δείχνει πως στόχοι θα τεθούν στο στόχαστρο προφανώς επειδή συμβάλλουν στη βιωσιμότητα μιας σύγχρονης κοινωνίας στο Ιράν, κάτι που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με συμβολή στη στρατιωτική δράση», εξηγεί

Για τον Ρόμπερτ Γκόλντμαν, ειδικό στα εγκλήματα πολέμου στη Νομική Σχολή του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, ο Αμερικανός πρόεδρος «δεν μπορεί να έχει και το μαχαίρι και το βούτυρο».

«Ο Τραμπ επανέλαβε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πλήρη έλεγχο των αιθέρων και ότι μπορούμε να πλήξουμε οποιονδήποτε (…) Το να επιτεθεί τώρα σε έναν ηλεκτρικό σταθμό θα ήταν, εξ όσων αντιλαμβάνομαι, εντελώς δυσανάλογο γιατί θα είχε απολύτως προβλέψιμα αποτελέσματα για τους αμάχους», εκτιμά.

Παράλληλα ο Γκόλντμαν υπογραμμίζει πως τα αντίποινα που έχει υποσχεθεί το Ιράν μπορεί επίσης να συνιστούν εγκλήματα πολέμου, αν για παράδειγμα στοχοθετήσει εργοστάσια αφαλάτωσης σε αραβικές χώρες συμμάχους των ΗΠΑ που υποφέρουν από σοβαρές ελλείψεις νερού.

Διώξεις δεν είναι πιθανές

Οι άμεσοι κίνδυνοι σε περίπτωση εγκλημάτων πολέμου των ΗΠΑ εμφανίζονται περιορισμένοι για τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Πιτ Χέγκσεθ ή άλλους Αμερικανούς αξιωματούχους.

Η κυβέρνηση Τραμπ προσπάθησε να εξουδετερώσει το ΔΠΔ μετά την έκδοση εντάλματος σύλληψης σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για τη Γάζα. Λίγοι περιμένουν ότι αυτό το δικαστήριο που εδρεύει στη Χάγη θα βάλει στο στόχαστρο Αμερικανούς, και καμία από τις χώρες που έχουν εμπλακεί στον πόλεμο –ΗΠΑ, Ισραήλ ή Ιράν– δεν είναι μέλος του δικαστηρίου.

Ο Τομ Ντάνεμπαουμ υπενθυμίζει εντούτοις πως τα εγκλήματα πολέμου υπάγονται σε παγκόσμια δικαιοδοσία και είναι απαράγραπτα. Αυτό σημαίνει πως εν καιρώ οποιαδήποτε χώρα μπορεί θεωρητικά να ασκήσει διώξεις.

«Ακόμη και όταν οι πολιτικές συνθήκες είναι τέτοιες που μία υπόθεση εγκλημάτων πολέμου έχει μικρές πιθανότητες να καταλήξει αμέσως σε διώξεις, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει λογοδοσία στο τέλος», εκτιμά.

Ο Ρόμπερτ Γκόλντμαν εκτιμά από την πλευρά του πως ο κυριότερος κίνδυνος για τις ΗΠΑ αφορά τη φήμη τους. Και ότι η υπονόμευση των Συνθηκών της Γενεύης μπορεί να έχει επικίνδυνες συνέπειες για μια χώρα που βρίσκεται συχνά σε πόλεμο.

«Αν παραμερίζουμε τους κανόνες όποτε μας βολεύει, γιατί οι αντίπαλοί μας να μην κάνουν το ίδιο; Αυτό μπορεί να μας γυρίσει μπούμερανγκ αργότερα», καταλήγει.